Венчурный капитал как источник инвестиций в инновационную деятельность в сфере услуг

Аннотация

Мақолада миллий иқтисодиётнинг инновацион ривожланишини таъминлашда инновацион ва инвестицион жараёнларни аҳамияти қараб чиқилган ҳамда инновацион корхоналарни инвестициялаш манбалари, венчур капитали ва венчурли бизнес, венчурли инвестициялар тизими, венчурли инвестициялашнинг ўзига хос хусусиятлари ва венчур капитал фондининг таркибий тузилмаси тадқиқ этилган. Аннотация: В статье рассмотрена важность инновационных и инвестиционных процессов в инновационном развитии национальной экономики, также изучены источники инвестирования инновационных предприятий, венчурный капитал и венчурный бизнес, система венчурных инвестиций, свойства венчурного инвестирования и сруктура фонда венчурного капитала. Annotation: The importance of innovation and investment processes in the innovative development of the national economy, also the sources of investing into innovative enterprises, venture capital and venture business, the system of venture investment, venture investment properties and the structure of venture capital fund are considered in the article. Калитли сўзлар: Инновация, инвестиция, инновацион-инвестициялар, инвестициялаш, венчур капитали, венчур бизнеси, венчурли инвестициялаш, венчур капитали фондлари, инновацион корхоналар. Кириш Республикамизда макро ва микродаражадаги иқтисодий ўсишни таъминлаш ва мавжуд ресурслардан самарали фойдаланиш, инновацион- инвестицион фаолиятни амалга ошириш бирламчи аҳамиятга эга эканлигини ифодалайди. Ўзбекистон Республикаси жаҳон глобаль иқтисодиётнинг алоҳида таркибий қисмига айланиб бораётган бир вақтда, миллий иқтисодиётнинг рақобатбардошлигини ва жаҳон бозорида ўз ўрнини мустаҳкамлашга қаратилган ҳаракатларни амалга ошириш хорижий тажрибани ўрганишни зарурат этади, хусусан бу борада инновацион фаолиятни инвестициялашнинг самарали жаҳон тажрибасини ўрганиш муайян даражада муҳим аҳамият касб этади. Бугунги кунда тараққиёт, туб таркибий ўзгаришлар, ишлаб чиқарилаётган маҳсулот рақобатдошлигини таъминлашнинг муҳим шарти инвестиция жараёнлари билан боғлиқ экани ҳақида ортиқча гапириб ўтиришнинг ҳожати йўқ, деб ўйлайман. Фақат иқтисодиётда инвестиция киритиш жараёни узлуксиз давом этаётган соҳалардагина барқарор иқтисодий юксалиш, иқтисодиётнинг диверсификация қилиниши ва технологик салоҳиятнинг ўсиши кузатилмоқда. № 1, 2017 www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 1, январь-февраль, 2017 йил Ва аксинча, инвестиция ҳажми камайганда иқтисодий ўсишнинг барча кўрсаткичлари пасайиб, саноат ва бошқа тармоқларда орқага кетиш бошланади Фикримизча, инновацион ривожланишнинг ҳозирги босқичида мамлакатимизда инновацион фаолият ривожланишини жадаллаштирувчи омил сифатида венчурли бизнесдан фойдаланиш мақсадга мувофиқ ҳисобланиб, унинг таркибига венчур фондлари, венчур капитали эгалари жамияти, венчур фаолияти билан шуғулланувчи йирик компаниялар кириши мумкин. Ҳозирги вақтда инновация фаолиятини молиялаштириш мақсадида фойдаланиладиган маблағларнинг асосий манбаи сифатида: маҳаллий ва республика миқёсида ажратиладиган бюджет маблағлари; инновацион корхоналар томонидан шакллантирилган махсус нобюджет илмий техник тараққиёт конструкторлик ишланмалари молиялаштириш фондлари маблағлари; корхоналарнинг шахсий маблағлари; турли турдаги тижорат тузилмалари (инвестиция компаниялари, тижорат банклари, суғурта жамиятлари, молия- санот гуруҳлари)нинг молиявий ресусрлари; тижорат бакларининг кредит ресурслари; хорижий инвестициялар; миллий ва хорижий илмий фондларнинг маблағлари; аҳолининг шахсий жамғармалари хизмат қилиши мумкин 7. Мавзуга оид адабиётларнинг таҳлили Миллий иқтисодий тизимларда илмий тадқиқотлар ва инновацион фаолиятнинг борган сари муҳим аҳамият касб этиб бораётгани АҚШ иқтисодий адабиётларида XX асрнинг иккинчи яримларида кўзга ташлана бошлаган. Ушбу фаолиятлар молиялаштирилишини, инвестициялар билан таъминланиши масаласини, бунда хусусий сектор ва давлатнинг иштирокини, уларнинг вазифаларини ва мақсадларини ҳамда солиқ тизимидан фойдаланиб уларни рағбатлантириш механизмини такомиллаштиришни ўрганишга Е.Р.Слиторнинг ишларида алоҳида эътибор берилган 12. Инновацион иқтисодиёт шароитида корхоналарни инвестиция маблағлари билан таъминлашнинг ўзига хос тажрибаси, яъни 1990-йилларда Буюк Британия иқтисодиётида меҳнат бозоридаги эгилувчан иш билан бандлик ҳолатига корхоналарда инсон ресурсларини бошқаришга йўналтирилган инвестициялар билан инновациялар ўртасидаги боғлиқлиқ Ж.Микий ва М.Шийханнинг ишларида таҳлил этилган 11. Венчур капитали фондларининг юзага келиши, венчурли инвестициялаш жараёни таҳлили, венчур капиталида ҳамкорликнинг ўзига хос жиҳатлари, венчур капиталини инвестициялаш босқичлари ва венчур капиталининг инновацион фаолият жадаллашувига таъсири каби масалалар Масачусетс Технологиялар институти олимлари П.Гомперс ва Ж.Лернерларнинг ишларида атрофлича кўриб чиқилган 8;9;10. Янги ташкил этилаётган инновацион корхоналар фаолиятини ривожланишида венчур капиталининг роли ва аҳамияти, Селикон водийсида ташкил этилган корхо