Вопросы оценки уровня эффективного использования ресурсов

Аннотация

В статье рассматриваются вопросы экономического использования ресурсов предприятия. В качестве примера приводится конкретное предприятие, в котором оценивается уровень использования материальных ресурсов и подчеркивается их влияние на конечный результат деятельности предприятия. Ключевые слова: экономия, экономия времени, ресурсов, рентабельность, норма расхода, материальный ресурс Davlyatova Gulnara Mukhammadjonovna - Fergana Polytechnic Institute, candidate of economic sciences, Associate professor ISSUES OF ASSESSING THE LEVEL OF EFFECTIVE USE OF RESOURCES Annotation. The article deals with the issues of economical utilization of resources of enterprise. As an example, the level of use of material resources of a specific enterprise is assessed and their impact on the final results of the enterprise is emphasized. Key words: economy, saving time and resources, profitability, consumption rate, material resource. Kirish. Iqtisodiy sohada islohatlarni yanada yo’nalishlardan biri hisoblanadi. Zero, tadqiqotchi- chuqurlashtirish va erkinlashtirish borasida larning fikriga ko’ra, mehnat buyumlariga sarflana- O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 7- digan xarajatlarni atigi 1 foizga qisqartirish orqali fevraldagi PF-4947-sonli farmoniga ko’ra 2017- iqtisodiy samaraning milliardlab so’mga oshishiga 2021 yillarda O’zbekiston Respublikasini rivojlanti- erishish mumkin. rishning beshta ustuvor yo’nalishi bo’yicha “Hara- Tejamkorlik muammosining tobora dolzarb katlar strategiyasi” dasturi ishlab chiqilgan bo’lib, ahamiyat kasb etib borishi sayyoramizdagi tabiiy strategiyaning 136–bandida “sanoat tarmoqlaridagi resurslar zaxirasining kamayib borishi bilan ham yirik korxonalarda ishlab chiqarilayotgan maxsulot izoxlanadi. Jumladan, insoniyat 2500 yilga kelib, larning tannarxini o’rtacha 8 foizga qisqartirish va barcha metall zaxiralarini sarflab bo’lishi bashorat raqobatdoshligini oshirishni nazarda tutuvchi qilinib, bunda temir rudasi 250 yilga, alyuminiy kompleks chora-tadbirlarni amalga oshirish. Shu 570, mis 29, rux 23, qo’rg’oshin 19 yilga yetishi jumladan, ma’nan va jismonan eskirgan uskunalarni taxmin qilinmoqda. Amalda hozir yashayotgan yangilash hamda modernizatsiya qilish, ishlab chi- avlod ham ishlab chiqarishda qo’rg’oshin, ruh, oltin, qarishda energiya samaradorligini oshirish, texno- kumush, platina, nikel, volfram, misdan foydalanish logik jarayonlarni optimallashtirish”[7] vazifasi muammosiga duch kelmoqda[1]. belgilangan bo’lib ushbu vazifani ijobiy hal qilish Yaqin yuz yil ichida ishlab chiqarishni ishlab chiqarish korxonalari uchun ahamiyatlidir. energoresurslar: neft, gaz, ko’mir bilan ta’minlash Maxsulot tannarxini kamaytirishning asosiy yo’lla- muammosi ham alohida muammo bo’lib qolishi ridan biri unga sarflangan resurslardan oqilona foy- extimoldan holi emas[1]. dalanish bo’lib hisoblanadi. Ilmiy adabiyotlar tahlili. Resurs turlari va Mamlakatimizda o’tkazilayotgan iqtisodiy ulardan samarali foydalanish masalalari bo’yicha islohotlar bilan bog’liq ijtimoiy ishlab chiqarish va xorijlik olimlarning fikr-mulohazalari atroflicha o’r- resurslar iste’moli jarayonini tashkil etish usullarini ganilgan. Iqtisodchi olim A. Baygulova o’z ishlarini bozor iqtisodiyoti talablariga muvofiqlashtirish dol- resurlardan samarali foydalanishga tasir etuvchi zarb vazifaga aylandi. Ayniqsa, mavjud iqtisodiy omillarni va resurslardan tejamli foydalanishni ifo- resurslardan tejamkorlik bilan foydalanish muhim Иқтисодиёт ва таълим / 2021 йил, 3-сон 142 САНОАТ ИҚТИСОДИЁТИ dalovchi ko’rsatkichlar tizimini yoritib berishga qa- qisqartirish ko’zda tutiladi. Ma’lumki, sarflangan ratgan. mehnat miqdori ish vaqti bilan o’lchanadi va shu O’zbekistonda taniqli olimlarimiz sababga ko’ra jonli mehnat sarfini qisqartirish ish Sh.Shodmonov va U. G’afurovning ilmiy tadqiqot vaqtini tejash shakliga ega bo’ladi. Ish vaqtini tejash ishlarida resurlar turlari va ularni tejab-tergab ish- yaratiladigan moddiy yoki ma’naviy ne’matlar, latish masalalari ham o’rganilgan bo’lib, xususan, iste’mol qiymatlari bir birligidagi jonli mehnat ularning fikricha “cheklangan iqtisodiy resurslardan salmog’ini qisqartirishda va ish vaqti yo’qotishlarini oqilona foydalanib, aholining to’xtovsiz o’sib boruv- kamaytirishda o’z ifodasini topadi. Shuningdek, chi ehtiyojlarini qondirish maqsadiga erishish, re- tejamkorlik yordamida yo’qotishlarga, mehnat surslar va maxsulot larni to’g’ri taqsimlash yo’llarini vositalarining qisman yoki to’liq yemirilishiga olib topish iqtisodiyotning asosiy mazmunini tashkil keluvchi turli sabab yoki holatlarni bartaraf qilish etadi” deb ta’kidlangan [2]. yo’li bilan ularda buyumlashgan mehnatni tejash Asosiy qism. Ma’lumki, iqtisodiy nazariyada mumkin. Shunday qilib, tejamkorlik natijasida bir iqtisodiy tizimlar ishlab chiqaruvchi kuchlarniig vaqtning o’zida ham jonli, ham buyumlashgan rivojlanish darajasi bilan bog’liq holda o’rganiladi. mehnatni o’zida mujassamlashtiradigan butun Iqtisodiy tizimlar turlicha bo’lish