Процессы изменения занятости в Узбекистане статистическая оценка

Аннотация

The article describes the study of the patterns of changes currently occurring in the labor market based on the study of the nature and features of employment models that are formed on a global scale and operate in certain periods of development. In the course of the study, the influence of factors affecting the territorial status of employment in the regions of the country is analyzed economically and statistically based on the grouping of regions by the level of employment. Key words: labor market, economically active population, employment, employment models, classical employment theory, Keynesian model, industrial and post-industrial model, labor resources, factors affecting employment. Кириш. Мамлакатимизда аҳоли бандли- нат ресурсларининг малакасига қўйиладиган гини таъминлаш, бандлик даражасини ошириш талабларнинг жиддий ўзгаришига олиб келади. ҳамда унга таъсир этувчи омилларни бошқа- Шу нуқтаи назардан, глобал ҳамда миллий ришда меҳнат бозоридаги ўзгаришлар тенден- иқтисодиётда юз бераётган асосий ўзгаришлар- цияларини иқтисодий-статистик ўрганиш му- нинг хусусиятларидан келиб чиқиб, бандлик ҳим ҳисобланади. Жаҳон меҳнат бозорида юз моделларида юзага келаётган ўзгаришлар ва бераётган глобал ўзгаришлар таъсирида банд- ривожланиш йўналишларини тадқиқ этишнинг лик моделларида ҳам ўзгаришлар юз бермоқда. аҳамияти ортиб бормоқда. Меҳнат бозоридаги глобал ўзгаришларнинг Бугунги кунда миллий меҳнат бозорида- асосий жиҳатлари илмий-техника тараққиёти- ги муносабатларни тартибга солиш жараёнида нинг тобора ривожланиб бориши билан изоҳла- Ўзбекистон Республикасининг “Аҳоли бандли- ниб, у меҳнат бозорининг таркиби ҳамда меҳ- ги тўғрисида”ги қонуни[1] ҳамда Ўзбекистон Иқтисодиёт ва таълим / 2021 йил, 3-сон 104 ДЕМОГРАФИЯ ВА МЕҲ НАТ ИҚТИСОДИЁТИ Республикасининг Меҳнат Кодекси[2] муҳим тадқиқига концептуал ёндашувларни илмий- ҳуқуқий база ҳисобланади. Кўрсатиб ўтилган назарий жиҳатдан тадқиқ этиш билан бирга[6] норматив қонун ҳужжатларида ишсизлик, бандлик турлари ва шаклларига омиллар таъ- бандлик, иш билан бандлик шаклини танлаш сири иқтисодий-статистик жиҳатдан таҳлил ҳуқуқи, ишсизликдан ижтимоий ҳимоя қилиш этилган[7]. Ушбу тадқиқот доирасида биз томо- кафолатлари эътироф этилган. Амалда мамла- нимиздан бандликнинг Ўзбекистон Республи- катимиз меҳнат бозоридаги муносабатларни каси ҳудудларидаги ҳолати ҳамда унинг ўзга- тартибга солувчи ҳуқуқий-меъёрий базанинг риш тенденциялари статистик маълумотлар етарли даражада шаклланганлигига қарамай, асосида таҳлил қилиниб, аҳоли бандлиги ҳола- ҳар йили ўртача 1,5 миллион одамни ишга тининг ўзгаришига таъсир этувчи омиллар ста- жойлаштиришга эҳтиёж мавжуд бўлган ҳолда тистик гуруҳлаш асосида таҳлил қилинган. мавжуд эҳтиёжнинг атиги 30-45 фоизи ишга Тадқиқот методологияси. Тадқиқотда жойлаштирилмоқда. Ушбу ҳолат миллий меҳ- бандлик моделларига концептуал ёндашувлар нат бозори ва унинг инфратузилмасини мута- монографик тадқиқот асосида даврий кетма- носиб ҳолда ривожланишини таъминлаш, кетликда назарий жиҳатдан ҳар томонлама ўр- ишсизлик даражасини камайтириш масаласига ганиб чиқилди. Расмий статистик маълумот- алоҳида эътибор қаратишни тақозо этади. лардан фойдаланган ҳолда мамлакатимиздаги Айниқса, жаҳон миқёсида 2019 йил декабридан бандлик даражаси аниқланди, унинг ўзгариш бошланган ва бугунги кунда давом этаётган тенденциялари баҳоланди ҳамда мамлакат ҳу- пандемия шароитида аҳоли бандлиги масаласи дудларидаги бандлик даражаси асосида ҳудуд- ўткир ижтимоий масалага айланган. ларни гуруҳлаган ҳолда бандлининг асосий иж- Юқоридаги ҳолатларни эътиборга олган тимоий-иқтисодий кўрсаткичлар билан боғ- ҳолда, 2020 йилдан бошлаб аҳолини ижтимоий лиқлик даражаси аниқланди. Тадқиқотни амал- қўллаб-қувватлаш ҳамда аҳоли бандлигини га ошириш жараёнида тадқиқот методологияси таъминлаш мамлакатимизда пандемия таъси- сифатида илмий абстракция, статистик гуруҳ- рини юмшатиш борасидаги ҳуқуқий-меъёрий лаш, статистик таққослаш, анализ ва синтез ҳужжатларда[3] асосий вазифаларидан бири си- усулларидан фойдаланилди. фатида белгиланган. Таҳлил ва натижалар. Назарий жиҳат- Амалга оширилаётган ислоҳотлар нати- дан бугунги кунгача аҳоли бандлиги ва ишсиз- жалари асосида юзага келаётган меҳнат бозо- лик масалаларига бир нечта назарий-услубий ридаги ўзгаришларни баҳолашда ўзгариш қо- ёндашувлар ишлаб чиқилган ва уларнинг ҳар нуниятларини аниқлаш ва тенденцияларни бири иқтисодий тараққиётнинг алоҳида давр- иқтисодий-статистик баҳолаш муҳим ҳисобла- ларидаги муайян босқичларга тўғри келади. нади. Юқоридагиларни ҳисобга олган ҳолда, Бандлик назарияларининг энг кенг тарқалган- миллий меҳнат бозоридаги ўзгаришларни ларидан бири сифатида бандликнинг классик иқтисодий-статистик тадқиқ этиш ҳамда юз назарияси қаралади ва бу назария аҳолининг бераётган ўзгаришларни услубий жиҳатдан тўлиқ бандлигини меҳнат бозорида рақобат асослаш мақсадида тадқиқот амалга оширили- мавжудлигини зарурий шарт сифатида кўрса- ши белгиланди. тади, яъни классик назария меҳнат бозоридаги Мавзуга оид адабиётлар таҳлили. Банд-