Пути улучшения цифровых банковских услуг в Узбекистане

Аннотация

This article, the priority tasks of introducing modern technologies to banks are researched, and several priority tasks and stages that should be implemented in the widespread use of digital technologies in networks today are analyzed. Also, the priorities of introducing digital technologies to banking services during the digital transformation process are highlighted. Keywords: banking, digital transformation, mobile applications, interface, mobile banking, artificial intelligence. 208 208-215 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, avgust www.e-itt.uz Кириш. Ҳозирги вақтда рақамли иқтисодиёт ва у билан боғлиқ бир қатор самарали технологиялар, шу жумладан, электрон тижорат ва электрон бизнес бизнинг ҳаётимизга жадал кириб бормоқда. Худди шу тарзда давлат ва жамият тараққиётини янада жадаллаштириш мақсадида республика раҳбарияти томонидан қатор муҳим ислоҳотлар амалга оширилди. Хусусан, Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Рақамли Ўзбекистон-2030» Стратегиясини тасдиқлаш тўғрисидаги Фармони ҳамда уни самарали амалга оширишга қаратилган чора-тадбирлар қабул қилинди. Мамлакатимизда рақамли иқтисо- диётни фаол ривожлантириш, хусусан, замонавий ахборот-коммуникация технологияларини, шу жумладан, банк соҳасида кенг жорий этиш бўйича комплекс чора-тадбирлар амалга оширилмоқда. Хусусан, электрон ҳукумат тизимини такомиллаштириш, дастурий маҳсулотлар ва ахборот технологияларининг маҳаллий бозорини янада ривожлантириш, мамлакатимизнинг барча ҳудудларида IT-паркларни яратиш, шунингдек, ушбу соҳани малакали кадрлар билан таъминлаш бўйича 220 дан ортиқ устувор лойиҳалар ишга туширилди. Бундан ташқари, 40 дан ортиқ ахборот тизимига эга ягона геопортални ишга тушириш, жамоат транспорти ва коммунал инфратузилмани бошқариш бўйича ахборот тизимини яратиш, ижтимоий соҳани рақамлаштириш ва кейинчалик ушбу амалиётни бошқа минтақаларда жорий этишни назарда тутадиган «Рақамли Тошкент» комплекс дастури амалга оширилмоқда. Адабиётлар шарҳи. Классик банк фаолиятини рақамли иқтисодиётга мослаштиришни ўрганиш билан кўплаб иқтисодчилар шуғулланган. Масалан, Твердохлеб, Панова (2021) классик банкларнинг рақамли банкларга айланиш шарт-шароитларини кўриб чиқади. Уларнинг фикрига кўра, банкларнинг рақамли маконга ўтиши мижозлар ва банклар ўртасида янада қалин ва ишонч асосидаги муҳит шаклланишига хизмат қилади, чунки мижозлар учун нафақат банкнинг ишончлилиги, балки уларга кўрсатаётган хизматларнинг қулайлиги ҳам муҳим аҳамият касб этади. Ҳозирги пайтда «банк секторининг рақамли ўзгариши» тушунчасига ягона ва умумэътироф этилган ёндашув мавжуд эмас. Бир қатор олим ва тадқиқотчилар рақали ўзгаришлар мавжуд бизнес-жараёнларни ривожлантиришга қаратилган, хўжалик юритувчи субъектнинг иқтисодий хавфсизлик даражасини ошириш ва рақобат устунликларини қўлга киритишга йўналтирилган, деган фкдил бир фикрга келган. Зайченко, Горшечникова ва Дубгорн (2020) таъкидлашича, рақамли ўзгаришлар бу – энг аввло, «корхона ёки бутун бизнеснинг алоҳида бизнес-жараёнларини ҳам, давлат даражасидаги алоҳида институционал бирликлар фаолиятини ҳам ўзгартириш»дир, бунда рақамли ўзгаришлар рақамли бизнесни ташкил қилиш ёки ўзгартириш учун тегишли ресурслар ва бизнес-модель шартида амалга оширилади. Попова банк соҳасида рақамли инновацияларни ишлаб чиқиш ва синов тариқасида жорий қилиш жараёнини мураккаб, кўп босқичли ва кўп даражали, катта харажатли жараён деб атайди (Василенко, 2019). Курманова, Галимарданов, Султангареев (2021) фикрига кўра, Россия Федерациясида банк сектори рақамли ўзгаришлари учун маълумотларни таҳлил қилиш, бизнес-жараёнларни автоматлаштириш, банк ходимларининг кадрлар салоҳиятини тақсимлашш жиҳатларидан молиявий хизматлар тақдим этиш тизимини ўзгартирадиган финтех-экотизимлар ривожланиши хосдир. Рақамли банклар қисман ижтимоий деб таснифланади, чунки рақамли майдонга чиқиш билан банклар ижтимоий тармоқлардан фойдаланган ҳолда мижозлар билан алоқада бўлишлари керак. Банкнинг рақамли маконга ўтишининг қуйидаги ижобий томонлари ҳам таъкидланади (Бубнова, 2019): - нақд пул маблағлари билан операциялар сони камайиб бормоқда, операциялар тобора кўпроқ нақд пулсиз шаклга ўтмоқда, бу эса уларни янада шаффоф қилади; - филиалларга савдо ва транзакцион операцияларга юки камаймоқда ва улар янада мураккаб маҳсулотлар бўйича маслаҳат беришга кўпроқ эътибор беришлари мумкин бўлмоқда; - банклар томонидан тақдим этилаётган маҳсулотларнинг номоддий табиати уларни интернет орқали амалга оширишни осон ташкил этиш имконини беради. Янги ташкил этилган банклар ёки филиал тармоғи ривожланмаган кичик банклар рақамли маконга тезроқ ўтишлари мумкин; 209 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, avgust www.e-itt.uz - йирик банклар учун рақамли банкка ўтиш жараёни кўп меҳнат ва катта харажатлар талаб этади, узоқ давом этади. Шу сабабли, баъзи йирик банклар учун мавжуд мижозларни сақлаб қоладиган (кўпроқ консерватив қарашлар ва онлайн хизматдан фойдалана олмайдиган) ва янги мижозларни жалб қиладиган (қулайроқ онлайн хизматдан фойдаланишни хоҳлайдиган) янги ёрдамчи рақам