Инновационная деятельность высшей школы и ее роль в экономическом развитии

Аннотация

an economic growth of a society has an important role in organizing and conducting research activities in higher educational institutions. The most important factor is the integration of science, education and production in an economic development and its gradual growth. At the same time, the university is acknowledged as one of the key components of national innovation system as the sector of scientific researches. Калит сўзлар: иқтисодиёт, интеграция, миллий инновацион тизим, муаммо ва тўсиқлар, илмий тадқиқот, модел, “уч қатламли спирал” Кириш Республиканинг инновацион стратегияси ва унинг келажаги фан, таълим ва ишлаб чиқариш ўртасидаги узвийликка боғлиқ ва бу боғлиқлик қандай даражада ташкил этилганлиги билан баҳоланади. Шунинг учун фан, таълим ва ишлаб чиқариш интегрциясини тизимли тарзда мувофиқлаштириб бориш муҳим аҳамиятга эга. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2016 йил 21 декабрдаги “2017-2019 йилларда тўқимачилик ва тикув-трикотаж саноатини янада ривожлантириш чора-тадбирлари дастури тўғрисида”ги ПҚ 2687 сонли Қарори фан, таълим ва ишлаб чиқаришнинг ушбу йўналишларида фаолият кўрсатаётган мутахассислар олдига қатор вазифаларни қўйди [1]. Ҳозирги глобаллашув шароитида дунёда тезкор ўсишга йўналтирилган кўплаб ёндашувлар жамоавий уйғунлашувни талаб этмоқда. Тараққиёт ва юксалишларни таълим, фан ва ишлаб чиқаришнинг самарали интеграциялашувисиз, инновацион жараёнларсиз тасаввур этиш қийин. Юқоридагилардан кўриниб турибдики, инсон манфаатларига йўналтирилган ҳар бир соҳа таълим, фан ва ишлаб чиқаришининг ҳамкорлиги ҳаётий жараёнларда ўзаро узвий бирликда ривожланади. Маълумки, ижтимоий ҳаёт ҳам ишлаб чиқарувчи кучлар 3/2018 (№ 00035) www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 3, май-июнь, 2018 йил билан ишлаб чиқариш муносабатларининг диалектик бирлигидан иборат. Ишлаб чиқарувчи кучларнинг тўртта унсури, ишлаб чиқариш муносабатларининг эса ўнга яқин мураккаб шакллари бор. Ишлаб чиқарувчи кучда ҳал қилувчи омил малакали инсондир. Инсоннинг нутқ тили, тафаккури, унинг даражаси меҳнатнинг оддий ёки малакалилиги, меҳнат қуролларининг даражаси билан белгиланади ҳамда соҳа фани, таълим ва ишлаб чиқаришининг ҳаммо-ҳанг юксалишига боғлиқдир. Бу юксалишларни ҳам бир соҳа бўйича тугал интеграциялашуви, мавжуд ҳолатининг атрофлича таҳлил қилиниши, истиқлол режаларининг теран белгиланиши ва унга мос эришилган ютуқларнинг мувофиқлаштирилиши, жараёнларнинг таълим босқичлари билан узвийлиги ва узлуксизлиги, ушбу муҳитда ихтисослик кўникма ва малакаси, чуқур фундаментал билимларга эга маънавий соғлом шахслар камол топиши ҳамда яратилган инновациялар белгилайди. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Инновация, инновацион марказлар, инновацион муҳит ва унинг шаклланиши, ривожи билан боғлиқ технология ҳамда қонуниятларни таҳлил қилиш ҳамда самарали фойдаланиш бугунги кун талабидир. Чунки, инновация билимлар тугал концентрациялашган интеграциялашув туфайли пайдо бўлган ғоядан бошланувчи илмий-тадқиқот, фан, таълим ва ишлаб чиқаришнинг фаол ҳамкорлиги маҳсули, янгиланишларга асосланган тўкин ва фаровон ҳаёт, ижтимоий ва иқтисодий юксалишни таъминловчи омилдир. Жаҳондаги йирик инновацион марказларнинг шаклланиши ва ривожи ўзига хос бўлиб, ҳар бири бетакрор тарихга эга. Уларнинг фаолияти иш юритишга ёндашуви, халқнинг билим даражаси ва менталитети, ишлаб чиқариш ҳолати, давлат сиёсати, фан ва таълим муассасалари салоҳияти, инсон капитали каби қатор омиллар билан чамбарчас боғлиқдир [4-10]. Valeo компаниясининг бош директори Жак Ашенбройх (Jacques Aschenbroich)нинг фикрича инновация – бу бозорда ўз ўрнини топган ихтиродир [14]. Тобора шаффофлашиб бораётган дунёда компания инновацияларни янада кенгроқ ўзлаштиришга интилмоқда. Бунинг учун ҳар хил, жумладан, давлат тадқиқот ташкилотлари, илмий муассасалар, мижозлар ва таъминотчилар билан ҳам ишламоқда. Инновацион соҳада ҳамкорлик бу инновацион жараёнларни кучайтирувчи, уйғунлашган, фаол инновацион муҳитни шакллантирувчи, стратегик шериклар ва таъминотчилар ўзаро тажриба алмашинувини ҳамда юксалиши ва янгиланишини таъминлайди. Президентимиз Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан қабул қилинган 2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясида демократик ислоҳотларни чуқурлаштириш, етакчи тармоқларни модернизация ва диверсификация қилиш асосида мамлакат иқтисодиётининг рақобатбардошлигини ошириш борасида барча соҳаларда кенг кўламли ислоҳотлар олиб борилмоқда. Мазкур жараёнлар билан боғлиқ технополос, технопарк, кластер каби қатор тушунчалар турмуш тарзимизга кириб келмоқда. Шунга кўра ОТМларида илмий тадқиқот фаолияти ва унинг инновацион ривожланишидаги муаммолар тегишли маълумотлар асосида тавсифланган ва унинг тизимли ривожланиши асослаб берилган. ОТМларини инновацион тизимга ўтиш ва интеграциялашув шакллари ўрганилиб, ОТМнинг маҳаллий шароитга мослашган 3/2018 (№ 00035) www.iqtisodiyot.uz 2 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 3, май-июнь, 201