Пути эффективного управления информационно-коммуникационными технологиями в инновационном развитии реальных секторов экономики

Аннотация

In this article it is presented the priorities of state policy in the sphere of informatization in innovative development of economy. It highlights state principles and functions regulating innovational activities. Калит сўзлар: инновация, ахборотлаштириш, технология, коммуникация, стратегия, инвестиция, давлат, бозор, рағбатлантириш, молия. Кириш Иқтисодиётни модернизациялаш шароитида республикамизда ахборот- коммуникация технологиялари ривожланишининг ҳуқуқий асосларини такомиллаштириш долзарб эканлигини кўрсатади. Бу борада асосий қадамлар қуйилган, хусусан, ахборот-коммуникацион тизимлар, тармоқлар ва маълумотлар базасини яратиш ва фойдаланишни тартибга солувчи меъёрий-ҳуқуқий актлар ишлаб чиқилди ва амалга киритилди. Улар жумласига Ўзбекистон Республикасининг “Ахборотлаштириш тўғрисида”[1], “Ахборот эркинлиги принциплари ва кафолатлари тўғрисида”, “Алоқа тўғрисида”,[2] “Телекоммуникациялар тўғрисида”[3], “Электрон рақамли имзо тўғрисида”, “Электрон ҳужжат айланиши тўғрисида”, “Электрон тижорат тўғрисида”ги қонунларини, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2008 йил 15 июлдаги ПФ-916-сонли “Инновацион лойиҳаларни ва технологияларни ишлаб чиқаришга татбиқ этишни рағбатлантириш борасидаги қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги [4], 2012 йил 21 мартдаги ПҚ-1730-сонли “Замонавий ахборот коммуникация технологияларини янада жорий этиш ва ривожлантириш чора- тадбирлари тўғрисида”ги [5] қарорларини ҳамда Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 29 ноябрдаги ПФ-5264-сонли “Ўзбекистон Республикаси Инновацион ривожланиш вазирлигини ташкил этиш тўғрисида” ги фармонини[6] киритиш мумкин. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Тадқиқот давомида юқорида таъкидланган инновацион фаолиятга оид дастлаб кенг маънода «Инновация» атамаси биринчи марта австриялик иқтисодчи 3/2018 (№ 00035) www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 3, май-июнь, 2018 йил Й.Шумпетер томонидан 1912 йилда «Иқтисодий ривожланиш назарияси»[7] асарида таклиф этилган. Инновацион назариянинг энг асосий қоидалари ҳам ушбу асарда тўла асослаб берилган. Америкалик бошқарув бўйича мутахассис П.Друкер инновацияга нисбатан янада кенгроқ ёндашувни чиқди, яъни «Янгилик киритиш – бу мураккаб тизим бўлиб, унинг ёрдамида ғоялар ва ихтиролар биринчи марта тижорат воқелигига айланади. Бу – маҳсулот ёки хизмат турларини бозорга чиқариш, иқтисодиётга муваффақиятли жорий этиш, демакдир»[8] ишлаб чиқди. Рус иқтисодчиларидан А.И.Анчишкиннинг[9] фикрига кўра «инновация», «янгилик киритиш» атамалари фақат техник-технологик ўзгаришлар билан чегараланиши мумкин эмас. У ушбу атамага кенг ижтимоий маъно бериб, янгиликларни жамиятни ривожлантиришнинг муҳим воситаси сифатида кўриб чиққан ва техник-технологик янгиликлар муайян иқтисодий оқибатларни келтириб чиқарган ҳолда сотиш бозори учун курашишга кўмаклашиб, рақобат муҳитини ўзгартиради ва бу билан ижтимоий ривожланишга ёрдам беради, дейди. Яна бир таъриф қуйидагича: «инновация – бу жамият тараққиётининг таъсири остида инсон ўзгарувчан эҳтиёжларини тўлароқ қондириш учун янгилик киритиш, янгиликларни (янги амалий воситани) яратиш, тарқатиш ва улардан фойдаланиш жараёни» деб ифодаланади. Э.А.Уткин[10] эса инновация (янгилик киритиш)ни амалга оширилган илмий тадқиқот ёки кашфиёт натижасида ишлаб чиқаришга жорий этилган, аввалгисидан сифат жиҳатдан фарқ қилувчи объект сифатида таърифлайди. Ҳозирги пайтда мамлакатимиз иқтисодчи олимлари ахборот-коммуникация соҳасида инновация ва инновацион фаолиятни бошқариш ҳамда янада такомиллаштириш бўйича иқтисодчи олимлар А.Н.Арипов[11], А.М. Кадиров, К. Шакирова[12], М.А.Махкамова[13] ва бошқа олимларнинг илмий-тадқиқот ишларида ёритилган. Умуман олганда, келтириб ўтилган мутахассис олимлар томонидан инновация ва инновацион фаолияти устида иш олиб борилган бўлиб, иқтисодиёт реал тармоқларини инновацион ривожланишида ахборот-коммуникация технологиялари- ни самарали бошқариш йўллари мавзуси доирасида тадқиқотлар олиб бориш зарурлигини тақозо этади. Бу эса ўз навбатида танланган мавзунинг долзарблигини белгилайди . Тадқиқот методологияси Мақолада мавзу доирасидан келиб чиққан ҳолда илмий ва назарий ёндашувлар ўрганилиб, мушоҳада қилинган. Тадқиқотда қўйилган мақсадга эришиш учун йўналиш танлаб олинган. Бирламчи ҳамда иккиламчи маълумот манбаларини чуқур ўрганши ва асослаш учун тадқиқот стратегияси белгилаб олинган. Таҳлил ва натижалар Ахборотлаштириш соҳасидаги давлат сиёсати ахборот ресурслари, ахборот технологиялари ва ахборот тизимларини ривожлантириш ҳамда такомиллаштир- ишнинг замонавий жаҳон тамойилларини ҳисобга олган ҳолда миллий ахборот тизимини яратишга қаратилган. Ахборотлаштириш соҳасидаги давлат сиёсатининг устувор йўналишлари қуйидаги 1-расмда келтирилган. 3/2018 (№ 00035) www.iqtisodiyot.uz 2 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 3, май-июнь, 2018 йил АХБОРОТЛАШТИРИШ СОҲАСИДАГИ ДАВЛАТ СИЁСАТИНИНГ УСТУВОР ЙЎНАЛИШЛАРИ Ҳар кимнинг ахборотни эркин олиш ва тарқатишга доир конституциявий ҳуқуқларини амалга ошириш,