Принципы стратегического управления высшим учебным заведением

Аннотация

Мақолада олий таълимни ривожлантиришнинг глобал тенденциялари таҳлили, олий таълим муассасасини замонавий стратегик бошқарувининг асосий тамойиллари, стратегияни амалга ошириш, ривожлантиришнинг комплекс дастурини ишлаб чиқиш ва амалга ошириш учун зарур бўлган корпоратив маданиятни шакллантириш масалалари ёритилган. Калит сўзлар: стратегик менежмент, ташқи муҳит, корпоратив маданият, комплекс дастур, глобал рақобат,стратегик мақсадлар, иқтисодий самара, фундаментал билим, инфратузилма. Аннотация: В статье освещается анализ мировых тенденций развития высшего образования, изложены основные принципы современного стратегического управления вузом, вопросы формирования корпоративной куль- туры, необходимой для реализации стратегии, разработки и выполнения комплексной программы развития вуза. Ключевые слова: стратегическое управление, внешняя среда, корпоративная культура, комплексная программа, глобальная конкуренция, стратегические цели, экономический эффект, фундаментальные знания, инфраструктура. Аnnotation: This article contains an analysis of global trends in the development of higher education, outlines the basic principles of modern strategic management of a university, issues of forming a corporate culture necessary for implementing a strategy, developing and implementing a comprehensive university development program. Keywords: strategic management, external environment, corporate culture, integrated program, global competition, strategic goals, economic effect, fundamental knowledge, infrastructure. Ўзбекистон Республикаси Президенти рижий ўқув муассасалари ва илмий ташки- Шавкат Мирзиёев Олий Мажлисга Мурожа- лотлари, шу жумладан Ўзбекистон Фанлар атномасида: Олий ўқув юртларига босқичма- академиясининг институтлари, маҳаллий ва босқич академик ва молиявий мустақиллик хорижий саноат корхоналари, бизнес ва мада- берилади. Жорий йилда уларнинг 10 таси ният соҳалари, жамоат ташкилотлари, турли ўзини ўзи молиявий таъминлашга ўтади. уюшмалар, фондлар ва бошқалар ҳисоблана- Бундан ташқари, камида 5 та олий таълим ди (1-расм). муассасасини конкурс асосида танлаб, нуфуз- 1-расмдан кўриниб турибдики, ОТМ ли хорижий олий таълим даргоҳлари билан ташқи муҳит билан доимий алоқада бўлиб, ҳамкорликда уларни трансформация қилиш- улар билан маълумот алмашади, эҳтиёжлар- ни бошлаймиз,-деб таъкидлаган эди[1]. Ушбу ни ўрганади, маблағни олади, ресурсларни ишларни амалга ошириш учун олий таълим жалб қилади, ҳамкорликни ривожлантиради, муассасаларини стратегик бошқарув тизими- тажриба ортиради, хизматларни тақдим эта- ни янгилаш тамойилларини қайта кўриб чи- ди ва ҳоказо. ОТМнинг мавқеини ташқи му- қишни тақозо этади. ҳитда сақлаб қолиш ва мустаҳкамлаш учун Ривожланиб борган сари билимга асос- ушбу ўзаро алоқалар янада фаол, жадал ва ланган замонавий ишлаб чиқариш ва жамият самарали амалга оширилиши муҳимдир. ривожланиши интеллектуал меҳнат учун Замонавий дунё тенденциялари - бу янги, тез ўзгарувчан бозорни шакллантира- очиқлик, оммавийлик, таълимнинг узлуксиз- ди. Олий таълим муассасалардан (бундан ке- лиги, давлат томонидан таълимни молия- йин ОТМлар) доимий равишда илғор билим лаштиришнинг камайишидир. Таълим тобо- соҳаларида илмий тадқиқотларни ривожлан- ра кўпроқ пуллик бўлмоқда. Таълим муасса- тириш, ўқув дастурлари ва технологиялари- салари ўртасидаги глобал рақобат кучайиб ни ўзгартириш ва такомиллаштириш, жи- бориб, унда энг юқори сифатли таълим ва ҳозларни модернизация қилиш, ўқитувчилар изланиш олиб борадиган ғолиб аниқланади. малакасини ошириш талаб этилади. ОТМлар Рақобатнинг кучайиши билан таълим ташқи муҳит талабларига муносиб жавоб бе- муҳитида туб ўзгаришлар содир бўлияпти. ришлари учун янги инновацион ривожланиш Олий таълим энди мамлакатнинг монополия- йўлига ўтишлари, таълим бозорини кузатиб сидан чиқиб, тобора универсал бозор хусу- боришлари ва баъзи ҳолларда уни ўзлари сиятига эга номоддий соҳага айланмоқда. шакллантиришлари зарур. ОТМлар учун таш- Бунга ахборот-коммуникация технологияла- қи муҳит бўлиб ҳудудий ҳокимиятлар, вазир- рининг ривожланиши ёрдам бермоқда. ликлар ва идоралар, бошқа маҳаллий ва хо- Иқтисодиёт ва таълим / 2020 № 6 196 ТАЪЛИМ 1-расм. ОТМ нинг ташқи муҳити[15] Замон талаби шундан иборатки, ОТМ датли мақсад ва вазифаларини олдиндан бел- лар билим ишлаб чиқарувчи ва етказувчи гилаш, фаолият йўналишини танлаш ва ушбу сифатида сифатли "маҳсулот" ишлаб чиқа- мақсадларга эришиш учун зарур бўлган ришга кўпроқ эътибор қаратишлари керак. ресурсларни тақсимлаш"[4]. Бироз вақт ўт- Ушбу тижорат компаниялари учун хос бўлган гач, стратегик менежмент ташкилотнинг тадбиркорлик ёндашувини албатта нотижо- мақсадига эришишни таъминлайдиган таш- рат ташкилотларга, айниқса ОТМларга мос- килий миссия ва сиёсат, шунингдек уларни лаштириш кун тартиба турибди. Бироқ, бу- амалга ошириш дастурлари ва усуллари гунги кунда дунёдаги ОТМлар тижорат ком- билан боғлиқ бўлган жабҳалари кенгайиб паниялари билан бир хил муаммога дуч кел- кетди. моқдалар. Улар қуйидаги саволга - “Қандай ХХ асрнинг 70-йилларида стратег