ЖАҲОНДА КОРРУПЦИЯНИНГ КЕЛИБ ЧИҚИШ САБАБЛАРИ ВА УНГА ҚАРШИ КУРАШИШ ЗАРУРАТИ

Аннотация

Ушбу мақолада камбағалликни қисқартириш масалалари муҳокама қилиган, ижтимоий-иқтисодий ўзгаришлар таҳлил қилинган. Ўзбекистонда камбағалликни қисқартириш бўйича стратегиянинг иложи борича муваффақиятли ва самарали бўлишини, ҳамда шубҳасиз,такомиллаштирилиши ҳамда аҳолининг реал ихтиёжлари ва истакларига мос келишини таъминлаш учун ушбу соҳадаги сўнгги ишланмалардан қандай фойдаланиш бўйича хулосалар берилган. Калит сўзлар: Камбағалликни қисқартириш, бошқарув, ижтимоий структура, ҳудудлар, ижтимоий технологиялар, турмуш даражасини бошқариш, “Темир Дафтар”, уй хўжалиги, махалла, методологик ёндашув. Камбағалликни қисқартириш дунё миқёсида долзарб масалалардан бири ҳисобланади. Самарали бошқарув стратегиялари ушбу лойиҳаларнинг муваффақияти учун муҳим аҳамиятга эга. Лойиҳаларнинг мақсадлари ва натижаларига эришиш учун тўғри йўналтириш ва режалаштириш зарур. Бошқарув стратегиялари қуйидаги жиҳатларни ўз ичига олади:  эхтиёжларни аниқлаш ва жамоат иштирокини таъминлаш: мақсадли гуруҳлар ва ҳудудларнинг реал эҳтиёжларини ўрганиш ва жамоат иштирокини таъминлаш ҳамда маҳаллий аҳоли ва манфаатдор томонларни лойиҳага жалб этиш.  аниқ мақсадлар ва ўлчанадиган натижаларни белгилаш: махсус, ўлчанадиган, амалга ошириладиган, реалистик ва вақт билан чегараланган мақсадлар қўйиш ва лойиҳанинг муваффақиятини баҳолаш учун асосий кўрсаткичларни белгилаш.  салоҳиятни ошириш ва таълим: мақсадли гуруҳларнинг билим ва 111 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference кўникмаларини ошириш ва узлуксиз таълим орқали барқарор натижаларга эришиш.  барқарор ечимлар: лойиҳа тугаганидан сўнг ҳам натижалар сақланиб қолиши учун шароит яратиш ва муваффақиятли моделларни бошқа ҳудудларда қўллаш.  мониторинг ва баҳолаш: лойиҳа жараёнларини кузатиб бориш ва вақтли корректировкалар киритиш ва лойиҳа охирида натижаларни таҳлил қилиш ҳамда хулосалар чиқариш.  мультисекторли ҳамкорлик: давлат ва хусусий сектор билан ҳамкорлик ва нодавлат ташкилотлар билан алоқалар.  очиқлик ва ҳисобдорлик: молиявий ва амалий маълумотларни очиқ эълон қилиш ва манфаатдор томонларга ҳисобот бериш тизимларини жорий этиш.  ресурсларни сафарбар қилиш ва самарали тақсимлаш: лойиҳа учун зарур молиявий ресурсларни топиш ва ресурсларни мақсадли ва оқилона сарфлаш. Камбағалликни қисқартиришга қаратилган лойиҳаларни самарали бошқариш учун юқоридаги стратегияларни амалга ошириш муҳим аҳамиятга эга. Тўғри режалаштириш, жамоат иштирокини таъминлаш ва мунтазам мониторинг орқали лойиҳаларнинг муваффақиятини ошириш мумкин. Бу эса жамиятнинг умумий фаровонлигини юксалтиришга хизмат қилади. Камбағалликнинг сабаблари ўртача даромаднинг пастлиги, паст маош, паст таълим даражаси, суст соғлиқ, оиладаги ишловчи аъзоларга юқори боқиманда юк, ҳаёт тарзига боғлиқ индивидуал хусусиятлар, қадриятлар йўналишлари, иқтисодий потенциали паст депрессив ҳудудларда яшаш каби омиллар камбағалликка олиб келиши мумкин: Ижтимоий технологиялар аҳоли турмуш даражасини тартибга солиш, муҳим муаммоларни ҳал этиш учун зарур, масалан: o иш ҳақини тартибга солиш; o аҳоли бандлигини давлат томонидан тартибга солиш; o меҳнатга лаёқатли аҳолининг ҳаётини оптималлаштириш; o аҳолини манзилли ижтимоий қўллаб-қувватлаш. Турмуш даражасини бошқариш ва камбағалликни қисқартиришда ижтимоий шериклик потенциалидан фойдаланиш бўйича таклифлар киритилган. Иш жойида ижтимоий шериклик давлат, иш берувчилар ва ишчилар ўртасидаги уч томонлама шериклик, шунингдек, давлат 112 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference муассасалари, хусусий бизнес ва нотижорат, нодавлат, хайрия гуруҳлари ўртасидаги самарали мулоқот сифатида қаралади. Камбағаллик муаммосининг турли таърифлари тизимлаштирилган, ва камбағалликнинг илмий асосланган муаллифлик иэрархияси таклиф қилинган, бу ижтимоий қўллаб-қувватлаш ва ёрдам олувчиларни фарқлашга ва камбағалликдан чиқишни максимал даражада таъминлашга имкон беради. Бошқарув даражалари бўйича тақсимотини ҳисобга олган ҳолда шаҳарда камбағалликни бошқариш шакллари ва жараёнлари тақдим этилган; Ўзбекистоннинг замонавий шароитида камбағалликни бошқариш жараёни ташкил этилган. Кам таъминланган оилаларнинг ижтимоий-иқтисодий ҳолатига таъсир этувчи бир қатор объектив ва субъектив ўзгарувчилар мавжуд. Ўзбекистонда камбағалликнинг расмий баҳолари Давлат статистика қўмитаси томонидан йиллик (чораклик) уй хўжаликлари сўровлари натижаларига асосан (йилига 10 000 уй хўжалиги танланмаси), шунингдек, Маҳалла ва оилани қўллаб-қувватлаш вазирлиги томонидан “Темир Дафтар”даги кам таъминланган оилалар маълумотлари асосида амалга оширилади. Амалда давлат ташкилотлари, шу жумладан маҳаллий ўзини ўзи бошқариш органлари ҳам бу методологик ёндашувни ҳам унинг хулосаларини қабул қилмайди. Ушбу ишланманинг асосий истеъмолчилари Ўзбекистон учун қиёсий баҳолашларда ва 2030 йилгача БМТнинг Барқарор ривожланиш мақсадларини мониторинг қилишда улардан фойдаланувчи тадқиқот институтлари ва халқаро ташкилотлар ҳисобланади. Ўз