ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ВНЕДРЕНИЯ СОВРЕМЕННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В ТРАНСФОРМАЦИЮ КОММЕРЧЕСКИХ БАНКОВ

Аннотация

В статье проанализированы теоретические аспекты внедрения современных технологий в процесс трансформации банков на основе мнений зарубежных ученых-экономистов. В связи с этим теория банковской системы была разделена на классическую и цифровую теории развития, в которых были освещены ее преимущества и сформулированы авторские определения. Ключевые слова: трансформация, классический подход, цифровой подход, цифровые технологии, Интернет-банкинг. THEORETICAL FOUNDATIONS OF THE INTRODUCTION OF MODERN TECHNOLOGIES IN THE TRANSFORMATION OF COMMERCIAL BANKS Umarova Malika Bakhtiyarovna Senior Researcher Research center «Scientific bases and issues of economic development of Uzbekistan» Annotation. Тhe article analyzes the theoretical aspects of the introduction of modern technologies in the process of transforming banks on the basis of the opinions of foreign economists. In this regard, the theory of the banking system is divided into classical and digital development theories, its advantages are highlighted, and author's definitions are formulated. Keywords: transformational, classic approach, digital approach, digital technology, internet banking. XI SON - NOYABR, 2024 656-665666 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, noyabr www.e-itt.uz Кириш. Ўзбекистон иқтисодиётининг ривожланиши ва глобаллашуви борасидаги талаблар банк секторида янги стратегиялар ва трансформациялаш усулларини амалга оширишни тақозо этмоқда. Банклар фаолиятини такомиллаштириш, рақобатбардошлигини ошириш ва мижозларга самарали хизмат кўрсатиш мақсадида трансформациялаш жараёнлари муҳим аҳамият касб этади. Бугунги кунда банклар ўз фаолиятини модернизация қилиш, рақамли технологияларни жорий этиш ва мижозларга хизмат кўрсатишда янги ёндашувларни қабул қилиш учун жадал ҳаракат қилмоқдалар. Ушбу жараёнлар банкларнинг ички структурасини, хизмат кўрсатиш механизмларини ва бизнес модельларини қайта кўриб чиқишни талаб этади. Адабиётлар шарҳи. Сўнгги ўн йил ичида технологик салоҳиятни оширишга қаратилган банк тизимини ўзгартиришда рақамлаштириш жараёнининг ролини ўрганиш илмий мунозараларга сабаб бўлди. Тадқиқотчилар банк секторига инновацияларни жорий этишнинг муҳимлиги ва аҳамиятини, кейинчалик миллий иқтисодиётга кўрсатадиган таъсирини баҳоладилар. Ушбу мавзуга, молиявий жараёнларни рақамлаштириш таҳлилига Повова (2011), Б. Грехем, Л.В. Кох, Л.А. Зубченко, Р. Зингалес, З. Боди, Р. Мертон, Х. Мински каби бир қатор олимларнинг илмий асарлари бағишланган. Россия иқтисодиёт фани рақамли иқтисодиёт шароитида «банк инновациялари» атамасига умумий тушунча бермайди. Тушунча инновацион технологиялардан фойдаланувчиларнинг айрим гуруҳлари учун қўлланиладиган илғор технологик хусусиятлар билан фарқ қилувчи амалга оширилган чора-тадбирлар мажмуини ўз ичига олади. Иқтисодчи олимлар банк соҳасида инновацияларни жорий этишнинг тўртта ёндашувга бўлган холда талқин этиб, бунга кўра ушбу ёндашувлар қуйидагиларни ташкил этади. Биринчи ёндашув доирасида рақамли иқтисодиёт шароитида жорий этилган банк инновациялари замонавий банк маҳсулотларини ишлаб чиқиш ва жорий этиш манбаи сифатида қаралади. Жуковнинг (2009) таъкидлашича, “банклар ва молия муассасалари инновацияларни кейинчалик мавжуд молиявий воситаларга, ишлаётган маҳсулот линияларига ва рухсат этилган молиявий операцияларга татбиқ этиш мақсадида, якуний фойда ўсиши учун қўшимча молиявий фондлар ва ресурсларни шакллантириш борасида ягона мақсадда таҳлил қиладилар”. А.Г.Грязнова таҳрири остидаги “молия-кредит энциклопедия луғатида молиявий инновацияга янги ишлаб чиқилган молиявий маҳсулот ёки молиявий восита сифатида таъриф берилган”. Ушбу тушунчавий ёндашув жаҳон молия бозорининг барча сегментларига дахл қилиб, XX асрнинг сўнгги чорагидан бошлаб иккиалмчи ипотека молия бозорида келгуси фойдаланиш учун активларни секъюритизация қилиш мақсадида чиқариладган қимматли қоғозлар учун ҳосила бўлган бевосита жорий қилинадиган маҳсулотлар ва технологияларни белгилаб берди. Кохнинг (2009) кўрсатишича, «…банк инновации бу – бевосита фойдаланувчилар учун ишлаб чиқилган ва мижозларнинг ўзлари томонидан қўлланадиган, олдинги технологик янгиликлардан замонавий кўринишга ўтказилган инновациялар» деган таърифни келтириб ўтган. Иккинчи ёндашув иқтисодиётни рақамлаштириш шароитида банк инновациялари йўналтирилган сегментни, у ёки бу молиявий технологик ечимлардан, мавжуд дастурий қобиқдан, битта ёки бир нечта йириклаштирилган таҳлил, ҳисоб, назорат, режалаштириш, бюджетлаштириш ва ҳ.к. операцияларни ўз ичига оладиган молиявий операцияларни амалга оширишда якуний маълумотлар шакллантирадиган янада мукаммал услубиётлар ва методологиялар жорий қилишдан иборат бўлган анъанавий технологик жараённинг ўзгариши қай тартибда рўй беришини белгилаб беради. 657 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, noyabr www.e-itt.uz Молиявий технологик жараёнда қўлланиладиган банк инновацияларини қайта форматлаш операцион инфратузилманинг моҳиятини ва унинг ичида содир бўлаётган жараёнларнинг банк моҳиятини сезиларли даражада ўзгартирди. Буни жаҳон м