РЕГУЛИРОВАНИЕ ДОХОДОВ НАСЕЛЕНИЯ ФИСКАЛЬНЫМИ ИНСТРУМЕНТАМ

Аннотация

Мазкур мақолада аҳоли даромадларини фискал воситалар орқали тартибга солиш масаласи кўриб чиқилган. Тадқиқотда аҳоли даромадлари тенгсизлиги даражасини камайтиришга солиқлар таъсирини баҳолашга оид назарий ва эмпирик илмий адабиётлар ўрганилган. Шунингдек, мақолада аҳоли даромади таркиби, аҳоли даромадлар тенгсизлигига фискал воситаларни таъсири тадқиқ қилинган. Аҳоли даромадларининг нотекис тақсимланишига (Жини коэффициенти) таъсир этувчи омилларни регрессион таҳлили амалга оширилган. Ўтказилган ўрганишлар ва таҳлиллар натижасида аҳоли даромадларини фискал воситалар орқали тартибга солиш бўйича хулосалар шакллантирилган. Калит сўзлар: аҳоли даромади, иш ҳақи, трансферт, мулкий даромад, фискал воситалар, солиқ солиш, даромад солиғи, солиқ ставкаси. РЕГУЛИРОВАНИЕ ДОХОДОВ НАСЕЛЕНИЯ ФИСКАЛЬНЫМИ ИНСТРУМЕНТАМИ DSc, проф. Абдуллаев Зафаржон Алижонович Ташкентский институт технологии, менеджмента и коммуникаций Аннотация. В данной статье рассматривался вопрос регулирования доходов населения фискальными инструментами. В исследовании изучена теоретическая и эмпирическая научная литература по оценке влияния налогов на снижение уровня неравенства доходов населения. Также, в статье проанализирована структура доходов населения, влияние фискальных инструментов на неравенство доходов населения. Проведен регрессионный анализ факторов, влияющих на неравномерное распределение доходов населения (коэффициент Джини). В результате проведенных исследований и анализа сформированы выводы о регулировании доходов населения фискальными инструментами. Ключевые слова: доход население, зарплата, трансферт, имущественные доходы, фискальные инструменты, налогообложение, подоходный налог, налоговая ставка. REGULATION OF POPULATION INCOME BY FISCAL INSTRUMENTS DSc, prof. Abdullaev Zafarjon Alijonovich Tashkent Institute of Technology, Management and Communications Аbstract. This article examined the issue of regulating the population's income using fiscal instruments. The study examined theoretical and empirical scientific literature on assessing the impact of taxes on reducing income inequality. The article also analyzes the structure of population income and the impact of fiscal instruments on income inequality. A regression analysis of factors influencing the uneven distribution of population income (Gini coefficient) was conducted. As a result of the research and analysis, conclusions were drawn about the regulation of population incomes by fiscal instruments. Keywords: income population, salary, transfer, property income, fiscal instruments, taxation, income tax, tax rate. 358 XI SON - NOYABR, 2024 358-371 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, noyabr www.e-itt.uz Кириш. Аксарият иқтисодчи олимларнинг таъкидлашича, аҳоли даромадларини фискал воситалар орқакли тартибга солишда ҳар қандай солиқ тизимида прогрессив шкаладаги даромад солиғи солиниши муҳим самарали солиқ инструменти бўлиши мумкин деб тахмин қилинади. Шу билан бирга, ривожланган ва ривожланаётган иқтисодиётли мамлакатларда ҳам битта ёки турли компанияларда ёки давлат ташкилотларида ишловчиларнинг малакали ишчилар меҳнатига тўланган даромад, албатта, бошқа ишчиларга тўланадиган даромаддан анча юқори бўлиши лозим ва табиий ҳолдир. АҚШ ва Ғарбий Европанинг ривожланган мамлакатларида юқори ва паст даромадларга солиқ ставкаларини қўлланиши кенг доирада ва узоқ вақт давомида муҳокама қилинган масалардан бўлсада, бироқ, даромадни тақсимлашда солиқ ставкаси муҳим инструмент бўлишига қарамасдан, асос сифатида олиб ўрганиладиган тегишли илмий назария деярли мавжуд эмас. Умуман олганда, қайта тақсимловчи прогрессив солиққа тортиш одатда жисмоний шахснинг даромади (аниқроғи, унинг таминий даромади миқдорига) билан боғлиқдир. Жисмоний шахснинг аниқ интеллект коэффициенти (I.Q.), илмий даражаси, яшаш жойи, ёши ёки ижтимоий мавқеи орқали унинг даромад олиш потенциали тўғрисидаги ахборотга эга бўлиш мумкин бўлсада, аммо табиий равишдаги тахминда даромад потенциалини энг ишончли кўрсаткич бўлиб, оладиган даромади ҳисобланади (Mirrlees, 1971). Аҳоли даромадларни тақсимоти ишлаб чиқариш жараёнининг босқичлардан бири бўлиб, аҳолининг даромадларини шакллантириш жараёнида вужудга келадиган тақсимот муносабатлари бу – муносабатлар субъектлари ўртасида мулкий муносабатларга, иқтисодий манфаатларга асосланган ва аҳоли даромадлари функцияларини амалга оширишга қаратилган объектив мавжуд ва етарлича барқарор муносабатлардир. Аҳолининг даромадлари иқтисодий категория сифатида жамиятда уй хўжаликлари ёки шахслар ўртасида яратилган маҳсулотни ишлаб чиқариш, тақсимлаш, айирбошлаш, истеъмол қилиш жараёнидаги реал иқтисодий муносабатларини акс эттиради (Такмакова, 2003). Аҳоли даромадларини тартибга солиш қайта тақсимлаш асосида фискал сиёсатнинг солиқ ва трансферт воситалари орқали амалга оширилади. Аҳоли даромадларини фискал воситалар орқали тартибга тартибга солишда солиқлар, хусусан жисмоний шахсларнинг даромал солиғи муҳим аҳамиятга эгадир. Адабиётлар шарҳи. Умуман олганда, иқтисодчи олимлар томонида