ПУТИ ФИНАНСИРОВАНИЯ ЭКОНОМИКИ СТРАНЫ НА ОСНОВЕ ГОСУДАРСТВЕННОЧАСТНОГО ПАРТНЕРСТВА И ПРИВЛЕЧЕНИЯ ИНВЕСТИЦИЙ

Аннотация

The purpose of this study is to analyze ways of financing the country's economy based on public-private partnership (PPP), attracting investment and increasing exports. Public- private partnership serves to effectively ensure economic development through cooperation between the public and private sectors. The article examines the impact of PPP on economic growth, mechanisms for attracting investment in modern projects, as well as the necessary strategies for increasing export potential. Keywords: public-private partnership (PPP), economy, financing, investment, export, development, efficiency, competitiveness, public sector, project Кириш. Мамлакат иқтисодиётини ривожлантиришда давлат-хусусий шериклик (ДХШ) моддий ва молиявий ресурсларни самарали тақсимлаш, инновaцион лойиҳаларни амалга ошириш ҳамда ишлаб чиқариш жараёнларини модернизaция қилишда муҳим рол ўйнайди. ДХШ моделлари давлатнинг иқтисодий ривожланишга олиб келадиган инвестицияларни жалб қилишдаги фаолиятини такомиллаштиради, хусусий секторнинг эса ноёб ресурслар, технологиялар ва ноанъанавий муаммоларни ҳал қилиш қобилиятини оширади. Барчамизга маълумки, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 10 майдаги ЎРҚ-537-сон “Давлат-хусусий шериклик тўғрисида”ги қонуни (Қонун, 2019) ҳамда Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 11 сентябрдаги ПҚ-300-сон “Ўзбекистон-2030” стратегиясини (Қарор, 2023) 2023 йилда сифатли ва ўз вақтида амалга ошириш чора-тадбирлари тўғрисидаги қарорига мувофиқ иқтисодиётни ҳаракатлантирувчи йўналишларда катта ишлар амалга оширилмоқда. Қонуннинг кучга киритилиши мамлакатимизда давлат билан хусусий шериклар ўртасидаги мулкий муносабатларни ривожлантириш ҳамда ижтимоий ва иқтисодий муаммоларни жойларда бартараф этишда хусусий сектор билан давлат секторини ижтимоий – иқтисодий ҳамкорлигида янги лойиҳаларни амалга оширишда намоён бўлади. Давлат-хусусий шериклиги — бу инвестиция, инновaция, инфратузилма ва бошқа лойиҳалар ҳамда муҳим бўлган давлат, ижтимоий, иқтисодий, илмий-техникавий аҳамиятга эга дастурларни кўзда тутувчи чора-тадбирлар мажмуи. Бунда давлат бошқаруви, ҳудудий ҳукумат органлари ва Вазирлар маҳкамаси томонидан ваколатланган бошқа давлат ташкилотлари давлат шериги бўла олади. Адабиётлар шарҳи. Австриялик иқтисодчи олим Ландесменнинг (2000) фикрича, таркибий ўзгариш ва таркибий ўсиш тушунчаси икки турда амалга ошади. Биринчиси – таркиблар тузилиши ўзгариши, яъни ишлаб чиқариш, иш билан банд кишилар сони, экспорт, импорт ва ҳоказолар. Иккинчиси –таркиблараро муносабатлардаги ўзгаришлар, ишлаб чиқариш ва ишчи кучи орасидаги алоқалар ёки тўғридан-тўғри инвестициялар, импорт-экспорт динамикаси ва бошқалар. Эрмошина (2017) Молиявий активларнинг муваффақиятли айланмасини таъминлаш учун реал активлардан фойдаланиш самарадорлигини ошириш ҳал қилувчи ўринга эга. Шунинг учун учта омиллар гуруҳини ўзида акс эттирувчи иқтисодиётда инвестицион жараён муҳимлигини кўриб чиқиш мақсадга мувофиқ: инвестициявий 338 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, oktabr www.e-itt.uz салоҳият, инвестицион рисклар, инвестицион муҳит. Инвестицион салоҳият ишлаб чиқариш, инновaциялар, молия, инфратузилма, экспорт ва бошқаларни ўз ичига олади. Россиялик етук иқтисодчи олим Халимовскийнинг (2017) ушбу фикрларини келтириб ўтиш мумкин, яъни “ДХШнинг асосий моҳияти бу давлат ва хусусий секторнинг ўзаро ҳамкорлигигина эмас, шу билан бирга рискларни самарали тақсимлаш ҳамда хусусий секторнинг айрим давлат функцияларини амалга оширишда ва хусусий бизнес учун унчалик тааллуқли бўлмаган ижтимоий вазифаларни ҳал қилишда билвосита иштирок этишидан иборатлигини айтади. Макаров (2011) “ДХШ асосидаги инвестицион жараённинг инвестицион муҳити инвестицион жараённинг тизимли қоидалари натижаси бўлиб, инвестицион жараённи ташкил этувчи ва ҳаракат келтирувчи турли инвестицион институтлари ўзаро муносабатларининг асосини белгилаб беради. Бунда, бугунги кунда ДХШ самарали инвестицион институтга айланиб улгурганлигини қайд этиб ўтиш жоиздир” дея талқин қилади. Шунингдек, рус олими Белискаяни (2009) фикрига кўра “Давлат-хусусий сектор ҳамкорлиги-давлат ҳокимияти органлари ва ташкилотлари ва хусусий тадбиркорлик субъектларининг бевосита давлат манфаатлари ва назорати соҳасидаги объектларга нисбатан ўзаро манфаатли ҳамкорлиги, муҳим давлат ва жамоат аҳамиятига эга бўлган лойиҳаларни самарали амалга ошириш мақсадида ҳамкорлар ўртасидаги хавфларни тақсимлашни назарда тутади” деб таърифлаган. Шунингдек бу борадаги мавжуд муаммоларнинг ўзига хос илмий ва амалий жиҳатлари республикамизнинг бир қанча иқтисодчи олимлари, жумладан Курбанов, Магомадов, Сайдуллаевлар (2017) ДХШ рискларни камайтириш омиллари хусусий шерикнинг лойиҳани амалга оширишдан манфаатдорлигини кафолатлаш лозим. Бунда, давлат ўзининг молиявий ва маъмурий воситаларидан фойдаланган ҳолда хусусий шерикнинг айрим рискларини ўз зиммасига олиши мумкин деган фикрларни билдиришади. Иқтисодчи олим Джуманиязов (2017) фикрига кўра “ДХШ –амалдаги қонунлар доирасида давлатнинг узоқ муддатли стратегик вазиф