ВОПРОСЫ КОНКУРЕНЦИИ И ОРГАНИЗАЦИЯ КОНКУРЕНЦИИ В МАЛОМ БИЗНЕСЕ И НА ЧАСТНЫХ ПРЕДПРИЯТИЯХ

Аннотация

Small business and private entrepreneurship is the largest sector of our country's economy, and the stable and modern development of this sector determines the employment and well-being of the population, the saturation of the markets with quality goods and services, the formation of fair price levels, and the pace of development of the country's economy. There are a number of factors that determine the effective activity of small businesses and entrepreneurial enterprises, and the role of competition in these factors is of particular importance. The effective organization of competitive activities ensures the advantage of the enterprise in the competition, creates conditions for successful operation in the market. Therefore, today, it is important to study problems such as the absence of competition in the activities of small enterprises, its specific features, and to develop certain proposals and recommendations for effective organization. In this article, an attempt was made to highlight some aspects of the manifestation of competition and its characteristics in the activities of small enterprises. Key words: enterprise, competition, competition, market, market segment, low costs, competitive strategy, competitive advantage, methods of competition. Кириш. Бугунги кунда кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик соҳасини ривожлантиришга давлатимиз томонидан катта эътибор берилмоқда. Соҳани мамлакат ЯИМдаги улушини 55 % ни ташкил этаётганлиги соҳани иқтисодий салохиятини ва уни ривожлантиришнинг мухимлигини кўрсатади. Шундай шароитда кичик корхоналар фаолиятларини ўрганиш ва уларни ривожланишида тўсиқ бўлаётган салбий холатларни аниқлаш, уларни бартараф этиш бўйича чоралар ва тавсиялар ишлаб чиқиш илмий тадқиқотлар олдига қўйилган мухим вазифадир. Кичик корхоналар одатда рақобатли бозорларда фаолият олиб борганлиги сабабли, улар бозорларда доим кучли рақобат шароитида фаолият олиб боради. Бундай шароитда кучли рақобатга бардош берган кичик бизнес вакиллари тармоқда ўз фаолиятини давом эттириш хуқуқига эга бўлади, табиийки бир қатор фирмалар бундай кучли рақобатга бардош бера олмайди ва ўз фаолиятини тўхтатишга мажбур бўлади. Ўзбекистон Республикаси статистика агентлигининг маълумотларига кўра Ўзбекистон Республикасида 2022 йилда рўйхатдан ўтган кичик бизнес субъектлари сони 90177 тани ташкил этган бўлса, худди шу йилда фаолиятини тўхтатган кичик бизнес субъектлари сони 23049 тани ташкил этган ёки фаолиятини тўхтатаётган фирмаларнинг ташкил этилган фирмалар таркибидаги улуши 25.5 % ни ташкил этган. Ушбу холатдан кўриниб турибдики ташкил этилаётган кичик бизнес субъектларининг сезиларли қисми ўз фаолиятини тўхтатаётганлиги кичик корхоналарда иқтисодий фаолиятини ташкил этишда бир қатор хал этилиши лозим бўлган муаммолар мавжудлигини кўрсатади. Йирик корхоналар иқтисодий фаолиятида одатда корхонани самарали фаолиятини таъминловчи ички омиллар билан биргаликда корхонани ўраб турган ташқи мухит билан боғлиқ омилларга хам кенг эътибор қаратилади. Айниқса махсулот бозорларидаги ўзгаришлар, рақобатчилар, истеъмолчилар билан боғлиқ масалаларгкенг щрганилади. Кичик корхоналар фаолиятида эса кўпроқ ички имкониятлар орқали бозорда маълум бир рақобатда устунликка эришиш устивор бўлиб хисобланади. 469 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, aprel www.e-itt.uz Натижада бозорлар, рақобатчилар хамда истеъмолчилар хақидаги тўлиқ маълумотларга эга бўлмаган холда махсулот ишлаб чиқариш оқибатида ушбу субъектлар томонидан ишлаб чиқарилган махсулотлар омборларда, бозорларда ўзини сотилишини кутиб тўхтаб қолиш холатларини ёки бозорга рақобатбардош янги махсулот билан жуда мувафақиятли кириб келган субъектларни бозордаги доимий ўзгаришларга ўз фаолиятини доимий мослаб бора олмаслиги оқибатида уларни рақобатбардошлик бўйича захираларини тугаб қолаётганлигини кўриш мумкин. Кўриниб турибдики янги ташкил этилган кичик тадбиркорлик субъекларининг бир қисми бозорда бозорнинг талабларига жавоб бера олмаслик оқибатида фаолиятини тўхтатишга мажбур бўлмоқда. Бунда кичик корхоналарнинг рақобат ва рақобатлашиш билан боғлиқ фаолиятларини ташкил этиш билан боғлиқ маълум бир муаммолар хам ўзига хос ўринга эга. Ушбу муаммоларни аниқлаш, сабабларини ўрганиш ва ечимларии бўйича маълум асосли таклифлар ишлаб чиқиш бугунги кунда мухим вазифалардан бири бўлиб қолмоқда. Ушбу ишда кичик бизнес субъектлари фаолиятида рақобат ва рақобатлашиш билан боғлиқ фаолиятни ўзига хос томонларини хаыида сщз юритилади. Адабиётлар шарҳи. Кичик корхоналарни иқтисодиётидаги тутган ўрни ва ахамиятини хисобга олганда соҳани ривожлантиришнинг мамлакат иқтисодиёти учун ахмиятини англаш қийин эмас. Кичик корхоналар рақобатли бозорларда кучли рақобат шароитида фаолият юритишади ва уларнинг иқтисодий фаолияти, унинг самарадорлиги ушбу корхоналарда рақобатлашиш салохиятига бевосита боғлиқ. Шунинг учун ушбу долзарб масала доим олимларнинг диққат эътиборида бўлиб келган. Рақобат ва унинг номоён бўлишининг ўзига хос хусусиятлари доирасида дунёнинг етакчи олимлари томонидан қатор тадқ