ПОВЫШЕНИЕ ИНВЕСТИЦИОННОГО ПОТЕНЦИАЛА В ДИВЕРСИФИКАЦИИ ЭКОНОМИКИ УЗБЕКИСТАНА

Аннотация

The article is devoted to the analysis of current investment trends in the diversification of the economy of Uzbekistan and the development of proposals to increase investment potential. The growth rate of investment in the regions of the country in 2017-2023 is analyzed. Conclusions are drawn to increase investment activity. Keywords: investments, diversification, national economy, territory, growth rates, fixed capital, reserve. III SON - MART, 2024 245- 2 2 4 5 5 2 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, mart www.e-itt.uz Кириш. Ҳар қандай мамлакат иқтисодиётининг барқарор ривожланишида аввало ишлаб чиқаришни диверсификация қилиш талаб этилади. Диверсификация бу ишлаб чиқариш самарадорлигини ошириш, иқтисодий фойда олиш мақсадида маҳсулот ва хизматлар турларини ўзгартириш ва кенгайтириш, сотиш бозорларини қайта йўналтириш, ишлаб чиқаришнинг янги турларини ўзлаштириш, ихтисослашган саноат, транспорт, қурилиш каби корхоналарнинг ишлаб чиқаришнинг бошқа тармоқларига кириб бориши жараёнини англатади. Ўзбекистонда ҳам янги ислоҳотлар даврида иқтисодиётни таркибий жиҳатдан ўзгартириш, ишлаб чиқаришни диверсификация қилишда ҳудудлар инвестиция салоҳиятини оширишга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Юртимида 2023 йил 11 сентябрда алоҳида Президент фармони билан қабул қилинган «Ўзбекистон – 2030» стратегиясини мамлакатни ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришдаги муҳим тарихий аҳамиятга эга бўлган ҳужжат сифатида эътироф этиш мумкин. Мазкур стратегиянинг иккинчи бўлими барқарор иқтисодий ўсиш орқали аҳоли фаровонлигини таъминлаш масалаларини ўз ичига қамраб олиб, унда миллий иқтисодиётимиз диверсификация қилиш, иқтисодиётни ривожлантириш бўйича узоқ муддатли мақсад ва вазифалар ҳам ўз аксини топган. 2030 йилга қадар ялпи ички маҳсулотни 160 миллиард долларга етказиш, иқтисодиёт ҳажмини 2 баробар ошириш режалаштирилмоқда. Шунинг учун ҳам «Ўзбекистон — 2030» стратегиясида миллий иқтисодиётда инвестициявий жозибадорликни янада ошириш, қимматли қоғозлар бозорини жадал ривожлантириш, ялпи ички маҳсулотга нисбатан инвестицияларнинг мақбул даражасига эришиш, хорижий инвесторларни фаол жалб қилиш бўйича алоҳида вазифалар баён этилган. Мисол учун, иқтисодиётимизда 250 миллиард долларлик инвестицияларни ўзлаштириш бўйича мақсадлар қўйилиб, уларнинг 110 миллиард доллари хорижий инвестициялар ва 30 миллиард доллар давлат-хусусий шериклик доирасидаги инвестициялар сифатида жалб қилинади. Шу билан бирга, умумий қиймати 150 миллиард долларлик 500 дан зиёд стратегик аҳамиятига эга бўлган технологик ва инфратузилмавий лойиҳаларни амалга ошириш кўзда тутилган. Ўзбекистонда инвестиция ресурсларини фаол жалб қилиш учун стратегик аҳамиятига эга бўлган технологик ва инфратузилмавий 500 дан зиёд лойиҳани амалга оширишни режалаштирдик. Мазкур инвестиция лойиҳаларининг умумий қиймати 150 миллиард доллардан ошади. Салоҳиятли инвесторларни жалб этиш учун барча ҳудудларимизнинг инвесторлар учун жозибадорлигини янада ошириш, қулай ишбилармонлик муҳитини шакллантириш керак, бунинг учун ҳар бир ҳудуднинг инвестицион рейтингини аниқлаш зарур бўлади. Шу пайтгача инвестицияларни бошқаришда фаол ишга солинмаган яна бир омил бор, бу – пай ва венчур жамғармалар фаолиятини йўлга қўйишдир. Бу орқали биз инвестициялар портфели ҳажмини 2 баробарга оширишни мақсад қилдик. Капитал бозорининг ривожланиши юртдошларимиз орасида юз минглаб мулкдорлар, акциядорлар пайдо бўлишига, одамларимиз ўз жамғармаларини инвестиция қилиб, юқори даромадларга эга бўлиш имкониятини яратади. Шу боисдан ҳам 2023 йилдан бошлаб энг йирик 10 та компания ва тижорат банкларининг акциялари Ўзбекистоннинг ўз аҳолиси учун “очиқ ва шаффоф савдога” чиқарилиши, яъни бу чинакам халқ IPO си бўлиши юзасидан аниқ чора- тадбирлар амалга оширилмоқда. Адабиётлар шарҳи. Мамлакатнинг иқтисодиётини диверсификация қилишда муҳим омил бўлган инвестиция салоҳиятининг моҳияти ва ҳусусиятларини бир неча илмий адабиётлар шарҳларида кўриб чиқамиз. Гаджиев, Акопов ва Крестовскихларнинг (2012) таъкидлашича, инвестиция муҳитининг интеграл рейтинги инвестиция салоҳияти ва 246 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, mart www.e-itt.uz инвестиция хатарларини ўз ичига олади (Гаджиев ва бошқ., 2012). Улар ёндашувларида, умуман олганда, инвестиция жозибадорлиги нафақат молиявий-иқтисодий омилларга, балки қонунчилик, бошқарув, ижтимоий ва экология соҳаларидаги рисклар, инфратузилма, инновация, ишлаб чиқариш ва меҳнат салоҳиятига ҳам боғлиқ эканлиги асосланган. Бошқа бир манбада эса хорижий инвестицияларни жалб қилиш салоҳиятига таъсир кўрсатувчи энг асосий омиллар сифатида давлатнинг таъсир қилиш чоралари ва институционал шарт-шароитлар келтирилади (Зайцев, 2015.) Унда тўртта индикатордан фойдаланиш тавсия этилади: а) капиталда хорижий инвестор эгалик қилиши мумкин бўлган улуш; б) тўғридан-тўғри хорижий инвестицияларни амалга оширишга маъмурий рухсат бериш; в) хорижий фуқароларни ишга қабул қилиш имконияти; г) ерга эгалик қилиш ва молиялаштириш билан боғлиқ чеклашлар. Охотина ва Лавриненка (2015) каби муаллифлар эса инвест