ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ КЛАССИФИКАЦИИ СТРАХОВЫХ ПРОДУКТОВ

Аннотация

Мақолада “суғурта маҳсулоти” ва “суғурта хизмати”, “суғурта ҳимояси” тушунчалари бўйича мавжуд илмий ёндашувлар таҳлил қилинган. Суғурта маҳсулотларини таснифлашнинг назарий асослари ўрганилган. Суғурта маҳсулотларининг амалдаги таснифига янгича ёндашувлар, маҳсулотларнинг хар иккила томон учун манфаатли бўлиш масалалари таҳлил қилинган. Калит сўзлар: суғурта, суғурта компанияси, суғурталанувчи, суғурта турлари, суғурта маҳсулоти, суғурта хизмати. ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ КЛАССИФИКАЦИИ СТРАХОВЫХ ПРОДУКТОВ PhD Имомов Умид Гайратжонович Ташкентский государственный экономический университет Аннотация. В статье анализируются существующие научные подходы к понятиям «страховой продукт», «страховая услуга» и «страховая защита». Изучены теоретические основы классификации страховых продуктов. Анализируются новые подходы к действующей классификации страховых продуктов, вопросы взаимной выгоды продуктов для обоих сторон. Ключевые слова: страхование, страховая компания, страхователь, виды страхования, страховой продукт, страховая услуга. THEORETICAL BASIS OF CLASSIFICATION OF INSURANCE PRODUCTS PhD Imomov Umid Gayratjonovich Tashkent State Economic University Annotation. The article analyzes existing scientific approaches to the concepts of “insurance product”, “insurance service” and “insurance protection”. The theoretical foundations of the classification of insurance products have been studied. New approaches to the current classification of insurance products, issues of mutual benefit of products for both parties are analyzed. Key words: insurance, insurance company, policyholder, types of insurance, insurance product, insurance service. II SON - FEVRAL, 2024 384-391 384 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, fevral www.e-itt.uz Кириш. Самарали ва мижозлар талабларини тўлақонли қондиришга йўналтирилган суғурта хизматлар бозорини шакллантириш суғурта маҳсулотларини таснифлашни назарда тутади. Суғурта маҳсулотларини таснифлаш мезонлари ва уларнинг турларини аниқлаш суғурта иши назариясининг асосий масалаларидан бири сифатида қаралади. Бу масаланинг тўғри йўлга қўйилмаганлиги суғурта бозорида бир қанча муаммоларни келтириб чиқариши табиийдир. Сўнгги йилларда олиб борилган тадқиқотлар хорижий ва маҳаллий олимлар суғурта бозори ва унинг суғурта маҳсулотларини ўрганишга катта ҳисса қўшиб келмоқда, бунда уларни соҳа, тармоқ, суғурталаш муддатлар ва амалга ошириш шакллари бўйича умумлашган стандартларни ишлаб чиқишга ҳаракат қилинмоқда. Шу билан бирга, суғурта маҳсулотлари ёки суғурта хизматларининг суғурталанувчи ва суғурталовчи учун бирдек жозибадорлигини ҳисобга олган ҳолда комплекс таҳлил амалага оширилмаган. Адабиётлар шарҳи. Олиб бориладиган тадқиқотлар суғурта бозорининг асоси бўлган “суғурта маҳсулоти”, “суғурта хизмати” ва “суғурта товари”ларига ойдинлик киритишни талаб қилади ва бу мантиқан тўғри ҳисобланади. Эмперик адабиётларда бу иқтисодий категорияларга кўплаб тушунча ва изоҳлар келтирилган. Уларнинг айримларини кўриб чиқамиз. Суғурта соҳасидаги етакчи олимлардан Гомель ва Туленталар (2000) “суғурта маҳсулоти” ва “суғурта хизмати”ларини талқин қилишда маҳсулотга маркетинг нуқтаи назаридан ёндашишади. Муаллифларнинг фикрича “суғурта маҳсулоти”, “суғурта хизмати” ва “суғурта товари”лари бир бирига иқтисодий яқин, аммо айни бир пайтда улар бир-биридан фарқ қилади ва улар ўртасида иерархик муносабатни аниқлаш мумкин бўлади. Бирламчи ва умумий тушунча бу “суғурта маҳсулоти”, яъни инсоннинг турли хил тасодифий ва эҳтимолий (одатда бахтсиз ҳодисалар) табий ва ижтимоий ҳодисалар оқибатларидан иқтисодий ҳимоя қилишни таъминлаш натижаси сифатида намоён бўлади. Суғурта маҳсулоти суғурта ҳимояси ёки “суғурта хизматида” сифатида намоён бўлади. Агар “суғурта хизмати” сотилмаса ёки сотиб олинмаса, у “суғурта товари” бўлиши мумкин эмас, шунингдек, “суғурта товари” бўлиши мумкин, у суғурталовчилар томонидан сотиш учун ишлаб чиқарилган бўлиши ва мунтазам сотилиши керак бўлади. Шундай қилиб, замонавий суғурта маҳсулоти ва хизматларини аниқ тавсифловчи тушунча “суғурта товари” сифатида намоён бўлади. “Маҳсулот” ва “хизмат” тушунчалари ўртасидаги муносабатлар ҳақидаги худди шундай фикрни Котлер (2007) ҳам билдирган. Унинг фикрича моҳиятан ҳар қандай маҳсулот бу – ҳар қандай муаммони ҳал қилиш учун қадоқланган хизматдир. Зубецнинг (2000) фикрича, “маҳсулот – бу эркин бозорда истеъмол учун таклиф қилиниши мумкин бўлган ва маълум эҳтиёжларни қондириш учун мўлжалланган ҳамма нарсадир. Суғурта маҳсулоти – бу суғурта шартномасида белгиланган нохуш ҳодисаларнинг аниқ рўйхати оқибатларини олдини олиш ва бартараф этиш бўйича хизматлар мажмуи бўлиб, компания томонидан мижозга тақдим этилади. У асосий ва қўшимча маҳсулотларни ўз ичига олади”. Трофимованинг (2003) таъкидлашича “суғурта маҳсулоти – бу суғурта компанияси ўз мижозларининг эҳтиёжларини қондириш ва фойда олиш мақсадида ишлаб чиқарадиган барча нарсадир” деб ҳисоблайди. Хайкин (2000) ва Тихоновлар (2006) ушбу муаллифларнинг фикрича, суғурта маҳсулоти объекти – бу суғурта компаниясид