ОРГАНИЗАЦИОННО-ПРАВОВЫЕ ОСНОВЫ ИНСТИТУТА НАЛОГОВОГО КОНСУЛЬТИРОВАНИЯ В РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН

Аннотация

In this article, as a result of studying the foreign experience of the development of the tax consulting institute, the issues of improving the legal basis of the activity of tax consultants in our country were studied, the theoretical and organizational forms of tax consulting, legal organization and the importance of economic development were studied in depth. Also, the trend of the development of the tax consulting institute in our country and its current state were analyzed on the basis of accurate data. Keywords: tax advice, tax advice institute, tax rate, tax report, tax burden, tax rates, budget costs, resource taxes, land tax, local taxes, tax, budget, tax credits. VII SON - NOYABR, 2023 450-445507 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, noyabr www.e-itt.uz Кириш. Бозор иқтисодиёти шароитида солиқлар иктисодиётни тартибга солувчи асосий омил бўлиб ҳисобланади. Шу сабабли бозор иқтисодиётига ўтган хар бир давлатнинг иқтисодий- ижтимоий ривожланиш даражаси унда амалга оширилаётган солиқ сиёсати билан боғлик бўлади. Мамлакатимизда тобора ривожланиб бораётган иқтисодий ва суд-ҳуқуқ ислоҳотлари, солиқ сохасини режалаштириш, солиқларни ҳисоблаб чиқариш ҳамда ундириш, солиқ билан боғлик низоларда солиқ тўловчининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилишни кўзлаб вакиллик қилиш масалаларида шу соҳа мутахассислари бўлмиш - солиқ маслаҳатчилари тизимини яратилиши муҳим аҳамият касб этади. Таъкидлаш жоизки солиқ маслаҳати институти иқтисодиётда янги хизмат кўрсатиш соҳаси бўлганлиги боис, бу борада илмий изланишлар, тадиқоқотлар жуда кам олиб борилган. Аҳолига консалтинг хизматлари кўрсатиш мавзуларига бағишланган илмий ишларда айрим жиҳатлари ёритиб ўтилган холос. Солиқ маслаҳати институтининг мамлакат иқтисодиётнини ривожлантиришдаги роли, уларнинг фаолиятидаги мавжуд муаммолар ва уларни бартараф этиш масалаларни ўрганиш солиқ сиёсатининг долзарб масалаларидан бири саналади. Адабиётлар шарҳи. Россиялик олими Кирина Людмила Сергеевна (2006) ўзининг “Солиқ маслаҳати ҳизматини Россия Федерациясида ташкил қилиниши ва ривожланиши” мавзусидаги илмий ишида солиқ маслаҳати институтини Россия Федерациясида ташкил қилинишининг қонуний асослари ва солиқ маслаҳатчиси мақомини олиш учун топшириладиган аттестациядан ўтказиш тизимининг такомиллаштириш масалаларини, шунингдек иқтисодиётни ривожлантиришдаги ўрнини янада ошириш бўйича бир қатор таклифлар берган. Друско Иван Викторович ўзининг “Россия федерациясида Солиқ маслаҳати хизматини ривожлантиришнинг ташкилий-иқтисодий механизми” мавзусидаги илмий ишида солиқ маслаҳати институни пайдо бўлиши ва ривожланиши, мазкур хизмат турини такомиллаштириш бўйича ўрганган бўлса, яна бир Россиялик олим Денисов Николай Николаевич (2012) солиқ маслаҳатининг рискини камайтириш бўйича илмий иш олиб бориб, мазкур йўналиш бўйича Россия солиқ маслаҳати институни солиқ солиш масаласидаги ўрнини ўрганган. Фриц Стил фикрича “...маслаҳатчи бир ёки бир нечта масалалар бўйича фақатгина маслаҳат ёки ёрдам беради. Аммо мазкур муаммони бевосита ўзи бажармайди” (Скотт, 2003). Ларри Грейнер ва Роберт Метцгер (2010) таъкидлашича, “... бошқарув маслаҳати бу маълум бир билим ва кўникмага эга махсус рухсатномага эга бўлган мустақил шахслар томонидан нафақат маслаҳат балки амалий ёрдам кўрсатиш бўйича хизматлар йиғиндиси тушунилади”. Черник таърифига кўра, “солиқ маслаҳати-мустақил фаолият тури бўлиб, аудит ёки юридик хизматга ўхшасада, моҳияти жиҳатидан ҳамда кўрсатадиган ҳизмати бўйича умуман бошқа хизмат тури ҳисобланади. Солиқ маслаҳати ҳизмати шакли жиҳатидан юридик мазмунан иқтисодий бўлиб, бошқа маслаҳат хизматларидан ҳамда махсус тайёргарлик талаб этадиган хизматлардан фарқ қилувчи мустақил тадбиркорлик фаолиятининг бир туридир”185. Башкирова ва Сугробова фикрларига кўра эса, “солиқ маслаҳати – бу солиқ тўловчиларга, солиқ агентларига ва бошқа тўловлар бўйича мажбурияти бор шахсларга солиқ қонунчилигига мос равишда солиқларни тўғри ҳисоблаш бўйича пуллик хизмат кўрсатиш тури ҳисобланади” (Гончаренко, 2010). Таҳлил ва натижалар муҳокамаси. Солиқ маслаҳати хизмати фаолиятини ҳуқуқий тартибга солиш тизими жаҳонда икки ҳил усулда амалга оширилади. Биринчиси давлат томонидан қонун қоидалар асосида назорат қилинса, иккичиси ўзини-ўзи бошқариш усулида амалга оширади. Яъни солиқ маслаҳатчисининг фаолияти бевосита давлат томонидан назорат қилиб борилиб, солиқ маслаҳатчиси ёки солиқ маслаҳати ташкилоти давлатга ўзининг фаолияти бўйича маълумот тақдим қилиб боради. Ўзини-ўзи бошқариш асосида фаолият юритишдаги солиқ маслаҳатчилари бир мунча енгилликларга эга. 185 Российская Бизнес-газета” № 581 2006 йил 21 ноябр. 14-бет 451 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, noyabr www.e-itt.uz Хусусан, Австрияда солиқ маслаҳатчилари фаолиятиининг ҳуқуқий асосини белгилаб берувчи “Иқтисодий бошқарув билан боғлиқ бўлган профессионал фаолият ҳақида”ги Қонуни мавжуд. Германияда солиқ маслаҳати соҳаси “Солиқ маслаҳати тўғрисида”ги Қонун билан тартибга солинади. Польша ва Чехия Республикасида солиқ маслаҳати фаоли