ЭКОНОМЕТРИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ ФАКТОРОВ, ВЛИЯЮЩИХ НА РАЗВИТИЕ РЫНКА ТРУДА В ОБЛАСТИ ЦИФРОВЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В РЕГИОНАХ УЗБЕКИСТАНА

Аннотация

At the current stage of modern economic development, the assessment of factors influencing the development of the labor market in the field of digital technologies, based on various research methods, is the basis for determining the correct strategic directions in the digital economy in the country. It is acknowledged that one of the main indicators assessing the demand for labor resources in the labor market is the salary of specialists. Consequently, the purpose of our study is to carry out an econometric analysis of the factors affecting the wages of specialists in the field of digital technologies in the regions of Uzbekistan, and develop appropriate conclusions and proposals based on the obtained econometric models. Key words: digital technology labor market, econometric equations, Pooled OLS estimator (POLSE) model, Fixed effects estimator (FEE) model, Random effects estimator (REE) model Кириш. Ҳозирги вақтда жаҳон ва миллий иқтисодиётларнинг ривожланишида, хусусан, ишлаб чиқариш ва хизмат кўрсатиш соҳаларида меҳнат унумдорлигининг ошишида, корхоналарнинг рақобатбардошлиги ва инновацион салоҳиятини рағбатлантиришда рақамли технологиялар (РТ)нинг алоҳида ўрни шубҳасиздир. Охирги йилларда глобал ва алоҳида иқтисодиётлар миқёсида кузатилаётган РТ саноатининг ўсиш суръатлари РТ соҳаси мутахассисларига бўлган талабнинг кескин ўсишига олиб келди. Ва ушбу ҳолат ҳозирги вақтда дунёнинг кўплаб мамлакатларида РТ соҳаси меҳнат бозорида талабнинг таклифдан юқорилиги тенденциясини келтириб чиқарди. Масалан, РТ соҳаси бўйича юқори ривожланиш динамикасига эга Европа мамлакатларида РТ соҳаси мутахассисларига бўлган талаб ҳар йили тахминан 3-4%га ўсиб бормоқда ва меҳнат бозорида талаб ва таклиф номутаносиблиги юзага келмоқда (Eurofound, 2023). Миллий меҳнат бозорларидаги, жумладан РТ соҳаси меҳнат бозорида талабга мувофиқ инсон ресурсларини бошқариш масалалари, меҳнат бозори динамикасини таҳлил этиш ёндашувлари ва методологияларини ишлаб чиқиш, келажакдаги кадрларга бўлган эҳтиёжни прогноз қилиш ва турли соҳаларда уларга бўлган талаб ва таклифни мувофиқлаштириш кўплаб мамлакатларнинг стратегик масалаларидан бири ҳисобланади. Шу сабабли, Ўзбекистонда ҳам РТ соҳаси жадал суръатлар билан ўсаётган шароитда, мамлакатимизда РТ соҳасида меҳнат бозорини тадқиқ этиш, хусусан РТ соҳаси мутахассисларининг таклифи ва уларга бўлган талабни баҳолаш мақсадга мувофиқ ҳисобланади. Бинобарин, ушбу тадқиқот доирасида мамлакатимизда РТ соҳаси мутахассисларига бўлган талабни баҳолаш мақсадида республиканинг 14 та ҳудудига оид 7 йиллик кўрсаткичлар асосида РТ билан меҳнат бозори ўртасидаги боғлиқлик муносабатлари акс эттирувчи панель маълумотлари асосида эконометрик тенгламалар ишлаб чиқилди. Тадқиқот бўйича ишлаб чиқилган эконометрик моделлар Ўзбeкистон Рeспубликаси Прeзидeнти ҳузуридаги Статистика агeнтлигининг расмий маълумотларидан фойдаланилди. Яъни боғлиқ ўзгарувчи сифатида РТ соҳасидаги ходимларнинг иш ҳақи, мустақил ўзгарувчилар сифатида эса корхоналардаги компьютерлар сони; Интернетга уланган абонентлар сони; олий таълим битирувчилари сони; ва умумий меҳнат бозорида банд бўлганлар сони олинди. Тадқиқот бўйича 2015-2022 йилларда республикамиздаги 14 та ҳудуд бўйича кузатувлар сони 98 тани ташкил этди. 231 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, iyun www.e-itt.uz Адабиётлар шарҳи. Ҳозирда, кўплаб замонавий олимларнинг тадқиқотлари рақамли технология (РТ)нинг ривожланаётган иқтисодиётларга таъсирини тадқиқ этиш ва инклюзив иқтисодий ўсишни таъминлаш учун рақамли тафовутни бартараф этиш йўналишларига бағишланган. Хусусан, хорижлик олимлар Бринжолфсон ва Роклар (2018) РТнинг самарадорликка ва иқтисодий ўсишга таъсири бўйича кенг кўламли тадқиқотлари билан танилган. Бринжолфсоннинг тадқиқотлари рақамли инновациялар, бизнес самарадорлик, маълумотлар ва таҳлилларнинг роли, автоматлаштириш ва сунъий интеллектнинг меҳнат бозорларига таъсири каби мавзуларга қаратилган (Brynjolfsson ва б., 2018). Таниқли олим Кастелснинг (2016) илмий иши замонавий ижтимоий ландшафтни тушунишда тармоқлар, рақамли алоқа ва глобаллашув муҳимлигини таъкидлайди. Кастелснинг назариялари ва концепциялари оммавий ахборот воситалари ва коммуникацияларни ўрганиш соҳасига, шунингдек, РТнинг жамият ва ижтимоий ўзгаришларга таъсирини кенгроқ тушунишга катта таъсир кўрсатди (Castells, 2016). Хорижлик олимлар Ковей ва Аронсон (2012) илмий ишланмаларида РТ инфратузилмаси, рақамли уланиш ва савдо оқимлари ўртасидаги муносабатлар акс эттирилган. Тадқиқотчилар, шунингдек, РТнинг ривожланаётган иқтисодиётларга таъсирини ва инклюзив иқтисодий ўсишни таъминлаш учун рақамли тафовутни бартараф этиш имкониятларини кўриб чиқдилар (Cowhey ва Aronson, 2012). Европалик олимлар Кенни ва Брезнитц (2013) ўз илмий ишларини РТ соҳасини минтақавий ривожлантиришга қаратдилар. Кеннининг иши РТ секторидаги тадбиркорлик, кластерлар ва инновацион экотизимлар динамикасини ўрганишга бағишланган. Тадқиқотчилар технологияларга йўналтирилган стартаплар, тадқиқот институтлари ва қўллаб- қувватловчи та