Направления повышения экономической активности населения в контексте современных тенденций на рынке труда

Аннотация

Мақолада, Қозоғистон пенсия фондлари портфели активларини қимматли қоғозлар бозори инструментлари ёрдамида диверсификациялашнинг амалдаги ҳолати ўрганилган. Тадқиқот давомида олинган хулосалардан, Ўзбекистонда ўтказиладиган пенсия ислоҳотлар жараёнида фойдаланиш бўйича таклифлари ишлаб чиқилган. Таянч сўзлар: капитализация, фонд бозори, қимматли қоғозлар бозори инструментлари, пенсия фонди, диверсификация, ишончли бошқарувчи, пенсия фонди портфели. Аннотация. В статье проведен анализ современного состояния диверсификации активов пенсионных фондов Казахстана посредством инструментов рынка ценных бумаг. На основе выводов полученных в результате исследования, даны предложения по их использованию в процессе пенсионных реформ, проводимые в Республике Узбекистан. Ключевые слова: капитализация, фондовой рынок, инструменты рынка ценных бумаг, пенсионные фонды, диверсификация, доверительные управляющие, портфель пенсионного фонда. Annotation. The article analyzes the current state of diversification of assets of pension funds of Kazakhstan through securities market instruments. Based on the findings of the study, suggestions are given for their use in the process of pension reforms carried out in the Republic of Uzbekistan. Keywords: capitalization, stock market, securities market instruments, pension funds, diversification, trustees, pension fund portfolio. Кириш. Нодавлат мақсадли ва хусусий роитлар яратиш»[1] борасида ҳам мунозара- пенсия фондига тўпланган маблағларнинг лар юзага келган эди. ўз қийматини сақлаб, капиталлашиб бори- Шу сабабли танланган илмий мақола- шида қимматли қоғозлар (фонд) бозори му- нинг долзарблиги, чет эл тажрибаси асосида ҳим роль ўйнайди. Бунда пенсия фонди Ўзбекистонда ҳам нодавлат, шу билан бирга портфелини турли молиявий инструмент- хусусий пенсия фондлари маблағларини жам- лар ёрдамида диверсификация қилиш, унда- ғариш ҳамда уларнинг портфелидаги актив- ги риск омилини камайтириш учун хизмат ларини молиявий инструментлар ёрдамида қилади. Маълумки, ҳар бир инвестор ортиқ- диверсификациялаш билан боғлиқ таклиф ва ча маблағини инвестиция қилишда имкон тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат. Шу мақ- қадар юқори даромад олишни кўзлайди. садда МДҲ давлатларидан ривожланиш дара- Юқори даромад эса, кўп ҳолларда риск дара- жаси яқин бўлган, ҳамда Ўзбекистон ама- жасига боғлиқ бўлади. Экспертлар ривож- лиётида эталон сифатида қўллаш учун мос ланган мамлакатлар фонд бозорида акция- келадиган Қозоғистон тажрибасини ўрганиш ларни энг юқори рискка мойил, давлат қим- муҳим аҳамият касб этади. матли қоғозларини эса риск даражаси мини- Адабиётлар таҳлили. Пенсия фонди мал деб ҳисоблашади. маблағларини молиявий активларга алмаши- Капитал бозорини ривожлантириш ст- нув механизми У. Шарп, Г. Александер, Дж.Бей- ратегияси лойиҳаси доирасида пенсия фонд- лиларнинг илмий тадқиқотларида алоҳида ларини капитал бозорига жалб этиш, жумла- ўринга эга бўлса, институционал инвестор си- дан «Пенсия тизимини пенсия жамғармасига фатида капитал бозорига жалб қилиш, даро- ажратмалар асосида энг кам давлат пенсия- мадлигини сақлаш ва диверсификациялаш ма- си ёки жамғариб бориладиган пенсия тўлаш- салалари бўйича Л.Дж. Гитман ва М.Д. Джонк ни назарда тутувчи уч босқичли пенсия таъ- илмий изланишлар олиб борган. Шунингдек, миноти тизимига ислоҳ қилиш, иш берувчи- Россиялик олимлардан А.Е. Абрамов – коллек- ларни пенсия жамғармалари билан ўзаро тив инвестициялаш институтларини ривож- ҳамкорликка ундаш механизмларини жорий лантириш орқали пенсия тизимини такомил- этган ҳолда хусусий пенсия жамғармалари- лаштириш[2], А. Д. Радыгин - очиқ (ўзаро) ин- ни очиш ва ривожлантириш учун шарт-ша- вестиция фондларининг иқтисодиёт ва хусу- Иқтисодиёт ва таълим / 2020 № 2 40 ИННОВАЦИЯ ВА ИНВЕСТИЦИЯ сий молия учун аҳамияти[5] ҳамда А.П.Соко- ментларга диверсификацияланиб, маблағлари лов - хусусий пенсия жамғармалари, давлат капиталлашувига эришилади. бошқарувчи компанияси ва бошқарув ком- Чет эл мамлакатларида, жумладан Қозо- панияларининг инвестицион жозибадорли- ғистонда ҳам ЖБПТ ва хусусий пенсия гининг қиёсий тавсифини таъқиқ этишган фондлари маблағлари молия бозрида фаол бўлса, Ўзбекистонлик иқтисодчи олимлар- иштирок этиб, суғурта компаниялари ва инве- дан А.Омонов - миллий иқтисодиётда “узун стиция фондлари каби институционал инве- пуллар” ҳажмини ошириш мақсадида нодав- стор сифатида аҳоли жамғармаларини қим- лат пенсия фондлари ташкилий-ҳуқуқий матли қоғозлар орқали диверсификациялаш асосларини такомиллаштириш[4], Г.Косимо- ёрдамида узоқ муддатли инвестициялаш мақ- ва - жамғариб бориладиган пенсия жамғар- садлари учун жамланади. Кейинчалик, иқти- маси маблағлари активларини қимматли қо- содиёт реал сектори корхоналарининг ишлаб ғозлар билан боғлиқ операцияларда фойда- чиқариш ресурсларини янгилаш ва кўпай- ланиш[3] ва Д.Р. Рустамов пенсия жамғарма- тиришга йўналтириб, пировардида мамлакат си молиявий барқарорлигини таъминлаш иқтисодий ўсишини таъминлайди. Респуб- истиқболлари[6] га ўз эътиборини қара- ликамизда эса аҳоли маблағларини