Оценивать эффективность инвестиционных проектов в промышленности

Аннотация

The article discusses the interaction of the state, business and science in creating innovative clusters. The advantages of innovation clusters over other forms of business organization, the mechanisms of activation and improvement of the innovation environment are revealed. Keywords. innovation cluster, cooperation between the state, business and science, competitiveness, region, innovative ideas. Рақобатбардошликни оширишнинг нинг рақобатдош устунликларини кучайти- самарали механизми. ради [1, 208 с.] . Ҳозирги замон глобал иқтисодиётида- Иқтисодий адабиётларда турли хил ги муввафақиятли ва барқарор ривожланиш- кластерлар учрайди: саноат, минтақавий, ин- нинг муҳим шартлари – бу халқаро рақобат- новацион, трансмиллий ва ҳ.к. Шунингдек, га мослашиш, истиқболли ташқи бозорларни турли тадқиқотчилар кластер бирлашмала- топиш ва ишлаб чиқариш самарадорлигини рининг асосий хусусиятларини ҳар хил изоҳ- оширишни рағбатлантирувчи механизмлар- лайдилар. Баъзилар ҳудудий (географик) ни яратиш учун ички омилларни ривожлан- жойлашувни кластерларнинг асосий хусу- тириш каби жиҳатлар ҳисобланади. сияти деб биладилар, бошқалари уни соҳа ва Ўзбекистон иқтисодиётининг иннова- тармоққа боғлайдилар, яна бошқалари эса цион ривожланиши даврида мамлакатда инновацион таркибий томони унинг асосини кластерларнинг шаклланиши янги миллий ташкил этишини таъкидлайдилар. Умуман саноат ва илмий-техника сиёсатини амалга олганда, кластерларнинг рақобатбардошли- оширишнинг ажралмас механизмига айла- гини биринчи навбатда унинг инновацион ниб бормоқда. йўналиши белгилаб беради [2]. Инновацияларни татбиқ этишда биз- Иқтисодиётга инновацияларни муваф- нес ва илм-фаннинг ўзаро мустаҳкам ҳамкор- фақиятли жорий этиш учун учта субъект- лиги юзага келади. Саноат ишлаб чиқариш нинг, яъни бизнес, давлат ва илмий ҳамжа- замонавий илмий изланишларга асосланса, миятнинг иштироки талаб этилади. Ушбу турли инновациялар бизнесда ўз аҳамияти- уюшмада илм-фан инновацион тадқиқотлар ни йўқотмасдан қўлланилса, иқтисодиётни ва ишланмаларнинг ижрочиси ролини ўй- инновацион деб аташ мумкин. Илм-фан ва найди, давлатга эса инвестор ёки ишланма- бизнеснинг самарали альянсини яратиш лар буюртмачиси вазифаси юклатилади, биз- Ўзбекистон иқтисодиётини ривожлантириш нес эса минимал даражада инновациялар- учун энг истиқболли йўналиш ҳисобланади. нинг фаол истеъмолчиси, максимал даража- Кластерларни минтақани инновация- да буюртмачиси сифатида қатнашиши керак лар ва ўзаро ҳамкорликнинг синергистик эф- [3]. фектлари асосида унинг рақобатбардошли- Иқтисодиётда инновацион фаолиятни гини ривожлантиришнинг комплекс меха- муваффақиятли ривожлантириш учун Ўзбе- низми сифатида тасаввур қилиш мумкин. Бу кистонда ҳозирги иқтисодий вазиятга мос- эса ҳудуднинг ривожлантириш субъекти си- лаштирилган молиялаштириш механизми- фатида инновацион ҳамжамиятни шакллан- нинг самарали моделини яратиш керак. Бун- тиришни таъминлайди. дай ҳолда ягона бирлаштирилган тизим дав- Кластер тушунчаси биринчи бўлиб та- лат молиялаштириш манбалари, венчур ка- ниқли олим, Гарвард бизнес мактабининг питал маблағлари ва хусусий инвестиция- профессори Майкл Портер томонидан кири- лардан иборат бўлиши керак. Давлатнинг тилган ва кўриб чиқилган. Портернинг таъ- биринчи босқичдаги роли хатарлар энг юқо- кидлашича, кластер минтақа рақобатбар- ри бўлган шароитда тадқиқотни молиялаш- дошлигини оширишга хизмат қиладиган му- тириш ҳисобланади. Чунки бизнес кўпинча ҳим воситадир. Кластер бир-бирини тўлди- катта маблағ талаб қиладиган ишларга ҳо- радиган, географик жиҳатдан ягона ҳудудда мийлик қила олмайди. Иккинчи босқичдаги жойлашган, бир-бирига ўзаро боғланган тажриба ва конструкторлик ишларига ис- компаниялар гуруҳи бўлиб, унинг аъзолари теъмол бозорида тадбиқ этиладиган лойиҳа- алоҳида компаниялар ва умуман кластер- Иқтисодиёт ва таълим / 2020 № 4 20 ИННОВАЦИЯ ВА ИНВЕСТИЦИЯ ларни молиялаштиришга бизнес ўзининг иш ҳақи даражаси мамлакатдаги ўртача кўр- салмоқли ҳисасини қўшиши мумкин. саткичлардан анча юқори. Инновацион кластер – иқтисодий Инновацион кластерни турли ташки- интеграциянинг замонавий усули. лотларнинг (саноат компаниялари, техно- Илм-фан, бизнес ва давлатнинг муваф- парклар, бизнес-инкубаторлар, илмий мар- фақиятли ҳамкорлиги шаклларидан бири бу казлар, лабораториялар, ўқув муассасалари, инновацион кластерларни яратишдир. Бун- молия-кредит ташкилотлари, инвестиция ва дай восита турли соҳаларда ижтимоий аҳа- инновацион компаниялар, венчур фондлари, миятга эга илмий лойиҳаларни амалга оши- жамоат ташкилотлари ва ҳ.к.) бирлашмаси риш учун илм-фан, давлат ва бизнеснинг деб ҳисоблаш мумкин. Ушбу бирлашмада ташкилий уюшмасини тузишни ўз ичига шаклланган ички иерархия ва бозор меха- олади. Инновацион кластерларнинг муваф- низмининг афзалликлари янги билимлар, фақиятли ривожланиши учун тегишли меъё- янги кашфиётлар ва ихтироларни амалиёт рий-ҳуқуқий ҳужжатларни қабул қилиш ва ҳамда ишлаб чиқаришга тез ва самарали умуман инновацион фаолиятни, шунингдек татбиқ этиш учун қулай имконият яратади. тўғридан-тўғри