Yangi o‘zbekistonda iqtisodiy rivojlanishda ayollarining roli va uni ta’lim tizimi misolida takomillashtirish

Аннотация

Ushbu maqolada yangi O‘zbekistonning iqtisodiy rivojlanishida ayollarning tutgan o‘rni hamda uni ta’lim sohasida tatbiq qilish, ayollarning iqtisodiy rivojlanishga qo‘shayotgan hissasi yoritib o‘tilgan. Jahon iqtisodiyotida va O‘zbekistonda iqtisodiyotga ayollarning keltirayotgan foydasi haqida so‘z boradi. Ayollarning ish bilan ta’minlanishi, ularning daromadlari qanday sarf qilinishi, ayollar ishsizligining ta’lim sohasida tutgan o‘rni to‘g ‘risida fikr yuritiladi. Kalit so‘zlar: ijtimoiy inqiroz, noqonuniy iqtisodiyot, infratuzilma loyihalari, imtiyozli kredit, Ko‘pgina mamlakatlarda gender tengligiga erishish yo‘lida muhim qadamlar qo‘yildi, biroq hal etilmagan muammolar ko‘p, tadbirkorlik va iqtisodiyotni rivojlantirish uchun ayollarning katta salohiyatidan foydalanish zarur. Xotin- qizlarning imkoniyatlarini kengaytirish inson kapitalidan samaraliroq foydalanish demakdir, bu gender tengsizligini kamaytiradi va samaradorlikni va iqtisodiy o‘ishni kuchaytiradi. Zamonaviy jamiyatda ayollarning o‘rni katta. Bugungi kunda xotin-qizlarning tadbirkorlik va biznes sohasidagi qobiliyat va imkoniyatlarini qo‘llab-quvvatlash hamda kengaytirish, ulardan samarali foydalanish; ijtimoiy hayotdagi imkoniyatlarini oshirish maqsadida respublikada bir qator ishlar amalga oshirildi. Mustaqillikning dastlabki yillaridan to hozirgi kungacha davlat islohotlari, bozor iqtisodiyotiga o‘tish xususiy tadbirkorlikni rivojlantirishga biznes va tadbirkorlik qaratilgan. Ayollar butun dunyoda iqtisodiy rivojlanishda muhim rol o‘ynabgina qolmay, so‘nggi yillarda chiqqan farmon va qarorlar yangi O‘zbekistonda ayollarga ulkan imkoniyatlar bermoqda. 200- yil aprel oyida “The Economist” jurnalida chop etilgan maqolaga yozilishicha, so‘nggi bir necha o‘n yillikda ayollar bandligining o‘sishi iqtisodiy o‘sishning asosiy harakatlantiruvchi kuchi bo‘lgan. Ayollarning STARS International University 113 iqtisodiy imkoniyatlarini kengaytirish butun oilalar va jamoalarni qashshoqlik- dan qutqarishi mumkin. Kambag‘al mamlakatlardagi ayollar o‘z daromadlarini farzandlari uchun oziq-ovqat, ta’lim va sog‘liqni saqlash uchun erkaklarga qa- raganda ko‘proq sarflashadi - bu jamiyat uchun kuchli, ijobiy va foyda keltira- di. Ayollarning rivojlanishda muhim rol o‘ynashiga qaramay, kambag‘al mam- lakatlarda yashovchi ayollar iqtisodiy inqiroz sharoitida nomutanosib yukni ko‘tarishlari mumkin. BMTning Taraqqiyot dasturiga ko‘ra, ayollar dunyodagi kambag‘allarning ko‘p qismini tashkil qiladi. Davom etayotgan iqtisodiy inqiroz davrida ayollar eng ko‘p jabr ko‘rishlari sababli, boshqa rivojlanayotgan mam- lakatlarga ayollarning iqtisodiy imkoniyatlarni kengaytirishda yordam berishiga katta ehtiyoj bor. Bundan tashqari, ayollar jahon iqtisodiyotini tiklashda katta rol o‘ynashi mumkin. Eksportga yo‘naltirilgan mamlakatlarda ayollar uchun ishsizlik darajasi yuqori. Ishlab chiqarishdagi ish o‘rinlarining qisqarishi ayollar uchun ishsizlik darajasining oshishini anglatadi, chunki ular rivojlanayotgan mamlakatlardagi ishlab chiqarish ishchilarining 60-80 foizini tashkil qiladi. Ham qonuniy, ham noqonuniy iqtisodiyotda ekspluatatsiyaning kuchayishi. Ayollar uchun ish joylarining qisqarishi ekspluatatsiyaning yuqori darajasini anglatishi mumkin, chunki ayollar tobora yomon sharoitlarda yoki undan ham yomoni, noqonuniy iqtisodiyotda ishlashga majbur bo‘ladilar. Iqtisodiy tanazzul davrida ko‘proq ayollar va qizlar o‘z mamlakatlarida yoki chet elda iqtisodiy imkoniyatlar izlab o‘z jamoalaridan uzoqqa ko‘chib ketishadi. Adolatli mehnat amaliyotini bilmagan ko‘pchilik odam savdogarlarining qurboniga aylanib, ularni majburiy mehnat yoki tijorat jinsiy ekspluatatsiya qilish holatlariga olib keladi. Iqtisodiy inqiroz davrida yaratilgan ish o‘rinlari erkaklarga mo‘ljallangan. Iqtisodiy inqiroz davrida hukumatlar va donorlar ish o‘rinlarini yaratish uchun asosan erkaklar tomonidan boshqariladigan yirik infratuzilma loyihalariga urg‘u berishadi. Ayollarni o‘z ichiga olgan sohalar odatda e’tibordan chetda qolib, ular uchun ishsizlik darajasining o‘sishiga sabab bo‘ladi. O‘zbek xalqi azaldan o‘z mahsulotlari bilan dunyoga mash’hur. Bugungi kunda turli mamlakatlardan kelayotgan sayyohlar, bu ajoyib go‘zal hudud xorijiy investorlarni va ishbilarmonlarni tobora ko‘proq jalb qilmoqda. Ular bir tomondan tarixiy obidalarni ko‘rish uchun kelsa, ikkinchi tomondan qo‘l mehnatida yaratilgan xalq hunarmandchiligi bilan tanishish uchun keladi. O‘zbek ayollari qo‘llari bilan tikilgan bosh kiyimlar, to‘qilgan turli xil ipak matolar o‘ziga xos rang-barangligi bilan kishini hayratga soladi. Zamonaviy ayol xalq xo‘jaligining turli tarmoqlarida o‘zining keng qobiliyati va iste’dodini namoyon etmoqda. Agar u bir tomondan kulolchilik, tasviriy san’at, haykaltaroshlik, miniatyura kabi milliy hunarmandchilik sohasiga hech ikkilanmasdan kirib kelsa, ikkinchi tomondan, o‘z imkoniyatlaridan samarali foydalansa, qishloq xo‘jaligini qunt bilan rivojlantirsa, xalq iste’moli mollari ishlab chiqarsa, xalq eht