Raqamli iqtisodiyotning bugungi kundagi o‘rni

Аннотация

Bu maqolada siz raqamli iqtisodiyot haqida quyidagi ma’lumotlarni olis- hingiz mumkin. “Raqamli iqtisodiyot haqida qisqacha ma’lumot”, “Raqamli iqtisodiyotning afzalliklari”, “Raqamli iqtisodiyotning salbiy tomonlari”, “Rivojlangan davlatlar asosida raqamli iqtisodiyot”, “O‘zbekistonda raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish yo‘llari”. Kalit so’zlar: raqamli iqtisodiyot, rivojlangan davlatlar, axborot texnologiyalari, iqtisodiy ko‘rsatkich, texnologik infratuzilma. So‘nggi vaqtlarda “Digital Economy” tushunchasi juda ko‘p marotaba ishlatil- moqda. Darhaqiqat, ko‘plab rivojlangan mamlakatlarda digital economy ularning rivojlanishiga sezilarli darajada ta’sir o‘tkazmoqda. Keling, avvalo “Digital Economy”ning kelib chiqishi tarixini o‘rganaylik. Digital Economy bu uzoq vaqtlar oldin, ya’ni 1995-yil amerikalik olim, Massachu- sets universtiteti professori Nikolas Negroponte tomonidan aniqlab berilgan. Olim axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining intensiv rivojlanishini ortidan eski iq- tisodiyotni yangi iqtosodiyotga o‘tishda qanday o‘zgarishlar ro‘y berishi mumkinli- gini aytib bergan. Digital Economy - bu xo‘jalik faoliyatini yuritish bo‘lib, bunda ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatishdagi asosiy omil raqamlar ko‘rinshidagi ma’lumotlar bo‘lib, katta hajmdagi axborotlarni qayta ishlash va shu qayta ishlash natijasini analiz qilish yor- damida har xil turdagi ishlab chiqarish, xizmat ko‘rsatish, texnologiyalar, qurilmalar, saqlash, mahsulotlarni yetkazib berishda oldingi tizimdan samaraliroq yechimlar tadbiq qilishdir. Boshqacha qilib aytgancha, raqamli iqtisodiyot bu onlayn xizmat- lar ko‘rsatish, elektron to‘lovlar amalga oshirish, internet savdo va boshqa turdagi sohalarni raqamli komputer texnologiyalarini rivojlanishi bilan bog‘langan faoliyat. Digital Economy raqamli texnologiyalarga asoslangan, elektron biznes va elektron tijorat bilan bog‘langan, raqamli tovar va xizmatlar ishlab chiqarayotgan va taqdim etilayotgan iqtisodiy xizmat va tovarlar uchun hisob-kitoblar elektron pul orqali amalga oshiriladigan iqtisodiy faolyatdir. Axborot texnologiyalarining rivojlanishi va tadbiq qilinishi evaziga kundalik ha- yotimizda juda ko‘plab qulayliklar paydo bo‘lmoqda. Global dunyoda ilm-fan va ta‘limdagi innovatsion rivojlanishning zamonaviy trendlari 15 dekabr, 2022 yil. 324 Tajribalar natijasida digital economy rivojlangan va rivojlanayotgan davlatlarda teng huquqli qoidalarini, o‘yinning barcha ishtirokchilari uchun bir xil imkonyat be- radi. Demak, digital economy rivojlanishi uchun davlat hamma uchun teng sharoit yaratib berishi, iloji boricha bozor qonun-qoida shartnomalar shaffof bo‘lishi, qo- nunlar bozor talabidan kelib chiqqan holda (ya’ni bozordagi rivojlanish tendensi- yalarini oldindan aniqlay olishi va kerakli normativ hujjatlarni qabul qilishi) o‘yin ishtirokchilari uchun erkinlik berishi zarurdir. Zamonaviy ilm-fanning cho‘qqisi yuqori texnologiyalarda, raqamli olamda ko‘z- ga tashlanadi. Zero, digital economy aql bovar qilmas katta hajmda raqamli ma’lu- motlarni to‘plashda va to‘laqonli taqdim etishni davom etmoqda. 2022-yilda glo- bal IP trafik hajmi 150 700 Gbit/s(solishtirish uchun 2017-yil 45 000 Gbit/s) chiqishi ko‘zda tutilayotgandi. Shuningdek, texnologiya olamida ko‘pchilikka ma’lum bo‘l- gan “Microsoft” korparatsiyasi asoschisi Bill Geytsning bir fikri bor. “Tez orada Yer sharida faqat ikki tur kompaniyalari mavjud bo‘ladi. Birinchisi, internet orqali biznes qiluvchi va ikkinchisi, biznesdan chiqqan kompanyalardir”. Xususan, Digital Economy afzalliklari va salbiy tomonlari haqida to‘xtaladigan bo‘lsak. Albatta, Information technology texnologiyalarning rivojlanishi, zamonaviy tex- nologiyalarning hayotimizga tadbiq etilishi har bir inson hayotida ko‘plab ijobiy imkonyatlar berishi mumkin. Raqamli texnologiyalar rivojlanishi ortidan inson,unga kerakli xizmatdan tezroq foydalanishi, internet orqali o‘ziga kerakli mahsulotlarni arzon sotib olish bilan ko‘plab pul mablag’larini tejash mumkin. Shuningdek information technology quydagi afzalliklarni berish mumkin: • ishlab chiqarishda mehnat samaradorligini oshirish; • ishlab chiqarishdagi harajatlarni kamayishi; • kompaniyalarning raqobatdoshligini o‘sishi; • yangi ish o‘rnining yaratilishi; • yangi zamonaviy kasblar paydo bo‘lishi; • kambag’allikni yengishning yangicha usuli; Bu raqamli iqtisodiyotning bor yo‘g’i bir nechta afzalliklaridir. Digital Economy rivojlanishini bizning kundalik hayotimizga ijobiy ta’sir qiladi, oddiy foydalanuvchiga ko‘plab qo‘shimcha imkonyatlar beradi va qolaversa, bo- zorning o‘sishi va rivojlanishini ta’minlab berish mumkin. Raqamli iqtisodiyot keltirib chiqarishi mumkin bo‘lgan xavflargabirinchi o‘rinda kKiber hujum xavfidir. Bunda asosan shaxsiy xujjatlarni va shaxsiy ijtimoyi-iqtisodiy xuquqlarini oshkor qilish kabi mommolarni amalga oshiradi. Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirishda digital eco- nomy alohida faolyat turini emas, balki ishbilarmonlik, sanoat ob’yektlari, xizmat- larda