O‘zbekistonda “yashil iqtisodiyot”ni rivojlantirish istiqbollari

Аннотация

Maqolada O‘zbekistonda “yashil iqtisodiyot”ni rivojlantirish sabablari, im- koniyatlari va istiqbollari yoritilgan. “Yashil iqtisodiyot”ning mazmuni, rivojlantirish mex- anizmlari, muammolari va xususiy jihatlari o‘rganilgan. Yangi energiya manbalariga aso- slangan ilg‘or sanoat tarmoqlarini rivojlantirish bo‘yicha rejalar tahlil qilingan. Kalit so‘zlar: “yashil iqtisodiyot”, “yashil” obligatsiya, qayta tiklanuvchi energiya man- balari, sanoat parklari, klaster. Бугунги дунё иқлим, энергия, озиқ-овқат, иқтисодий ва молиявий инқиро- злар каби бир қанча муаммоларга дуч келмоқда. Мураккаблиги бизни кам танловни таклиф қиладиган, аммо масъулиятли ҳаракатни талаб қиладиган муқобил бўлган инқирозлар. Бу муаммоларнинг барчаси сиёсий қарор қабул қилувчилар ва тадқиқот- чиларга тақдим этилиши керак бўлган тегишли жавоблар ҳақида биргалик- да фикр юритиш учун ҳақиқий имконият яратади. Шунинг учун, мамлакати- мизда, қашшоқликка қарши кураш ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш билан боғлиқ бўлган шошилинч ривожланиш эҳтиёжларини ҳисобга олган ҳолда, адолатли моделни ишлаб чиқиш орқали ушбу муаммоларга энг мос келади- ган ечимларни топиш ҳар қачонгидан ҳам зарурдир. Aтроф-муҳитни бошқа- риш гуруҳи (ЕМГ) 2011- йилги ҳисоботида таъкидланишича, сўнгги йигирма йил ичида барқарор ривожланишни амалга оширишнинг заиф томонларидан бири бу “учта устун” (жамият, иқтисодиёт ва атроф-муҳит) ҳар бирига ҳара- кат қилиш тенденциясидир. Яшил иқтисодга нисбатан янги фикрлаш усули бу муаммони ҳал қилишга интилади ва бу учта устун орасидаги арифметика (ҳар бир инсоннинг хоҳи- шига кўра қўшилади ёки айирилади) эмас, балки алгебра (ўзгарувчилари билан қандай боғлиқлиги) эканлигини таъкидлайди. контекстда бир-бирига таъсир қилади; барқарорлик тенгламасини ҳал қилиш учун улар қандай бир- лашади). STARS International University 31 Мамлакатимизда мавжуд қайта тикланадиган энергия манбалари салоҳия- тини ҳисобга олган ҳолда, “яшил иқтисодиёт” механизмларини жорий этиш орқали ҳудудларда табиий ёқилғи-енергия ресурсларидан оқилона фойдала- ниш жараёни ва экологик вазият назорат қилинмоқда. Иқтисодиёт ва ижти- моий соҳаларда қайта тикланувчи энергия манбаларидан фойдаланишни ри- вожлантириш борасида кенг кўламли ислоҳотлар амалга оширилмоқда. Хусусан, Президентимизнинг 2017 йил 26 майдаги “2017–2021 йилларда қай- та тикланувчи энергетикани янада ривожлантириш, иқтисодиёт тармоқлари ва ижтимоий соҳада энергия самарадорлигини ошириш чора-тадбирлари да- стури тўғрисида”ги, 2017-йил 8-ноябрдаги “Энергия ресурсларидан оқилона фойдаланишни таъминлаш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарорларида бир неча вазифалар белгиланган. Шунга мувофиқ, иқтисодиётда энергия ва ре- сурс харажатини камайтириш, энергия тежамкорлигини кенг жорий этиш, қайта тикланувчи энергия манбаларидан фойдаланишни кенгайтириш, иқти- содиётнинг турли тармоқларида энергия самарадорлигини ошириш каби устувор йўналишларда кенг қамровли ишлар бажарилди ва бажарилмоқда. 2016 йилда Ўзбекистон ҳукумати режали иқтисодиётдан бозор иқтисоди- ётига ўтишни бошлади. Ўшандан бери Ўзбекистон Республикаси Президен- тининг 2019 йил 4 октабрдаги ПҚ–4477-сон қарори билан ишлаб чиқилган 2019–2030 йилларга мўлжалланган Ўзбекистоннинг яшил иқтисодиётга ўтиш стратегиясида белгилаб берилганидек, экологик барқарорликни таъминлаш устуворликларини белгилашда сезиларли муваффақиятларга эришди. Ўзбекистонда қуёш энергетикаси соҳасида илмий-тадқиқот ва ишланма- лар 1980-йилларда амалга оширилди. Aмалга ошириш Таълим соҳасидаги илмий-техникавий дастур кенг кўламли масалаларни ўз ичига олади: амалий тадқиқотлар, тажриба-конструкторлик ишларининг асосларини амалга оши- риш, асбоб-ускуналар ишлаб чиқариш ва ишлаб чиқариш инфратузилмасини яратиш, фан ва фан учун кадрлар тайёрлаш, ишлаб чиқариш, тажриба объ- ектларини жорий етиш ва фойдаланиш, Доктор хизмати базаси. Бу қадамлар Ўзбекистон мустақиллигида қуёш енергиясидан фойдаланиш ва фойдала- ниш кўламини кенгайтириш. Ўзбекистонда саноат ва коммунал еҳтиёжлар учун қуёш иссиқ сув таъми- ноти лойиҳасини амалга ошириш ва қуриш 1986 йилда якунланди. Бу тизим- лар 1988–1993 йилларда “Ўзавтотранс” давлат корпорацияси корхоналарида кенг тарқалган. умумий майдони 5000 кв.м дан ортиқ бўлган 100 дан ортиқ корхона ташкил этилди. иситиш тизимларининг бир қисми сифатида қуёш коллекторлари. Комбинацияланган қуёш иситиш тизимлари ҳам синовдан ўтказилди, бу ерда иссиқлик таъминоти қийматини ошириш учун ортиқча енергия манбаларидан фойдаланилди. 1990–1992 йилларда 120 Вт қувватга ега 8 та фотоволтаик қурилма ишлаб чиқарилди. Ўзбекистонда барқарор ривожланиш ғояларини илгари суришдан манфа- атдор бўлган халқаро донорларнинг лойиҳалари қуёш энергетикасини риво- жлантиришга янги туртки берди. 2000-2001 йилларда бир қатор турар-жой биноларининг кириш жойларига иситиш тизими ўрнатилди. Қуёш тизими уй- нинг чодирида жойлашган маҳаллий иситиш қозонининг бир қисмидир. Лой- иҳа Европа Иттифоқининг “ТACИС” техник жамияти дастури доирасида қуёш энергиясидан иситиш тизимлари соҳасида Европа технологиялари в