Вопросы совершенствования теории и методологии формирования финансовой политики предприятия

Аннотация

The article discusses the issues of improving the theory and methodology of forming the financial policy of an enterprise at the present stage of liberalization and modernization of the economy in the Republic of Uzbekistan. The advantages and features of improving the theory and methodology of forming the financial policy of an enterprise in the perspective of the country's socio-economic development have been scientifically substantiated. The possibilities of improving the theory and methodology of forming the financial policy of an enterprise in the system of corporate financial management of the Republic of Uzbekistan have been studied and recommendations have been developed. Keywords: financial policy of the enterprise, corporate financial management, enterprise finance, financial support of the enterprise, financial condition of the enterprise, financial stability of the enterprise. Кириш Иқтисодиёт модернизацияси ва либераллашуви жараёни, фискал сиёсат ва корхоналар молиявий салоҳиятини ошириш муаммоларининг кескинлашуви ва 6/2021 (№ 00056) http://iqtisodiyot.tsue.uz 31 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 6, noyabr-dekabr, 2021 yil корпоратив молиявий менежмент тараққиётининг самарали механизмларини қўллаш кўп жиҳатдан корхона молиявий сиёсатини самарали шакллантиришга ҳам бевосита боғлиқдир. Мамлакатимизда мустақилликнинг дастлабки йилларидан бошлаб корхоналар молиясини самарали бошқаришга қаратилган молия-солиқ сиёсати олиб борилмоқда. Чуқур институционал ўзгаришлар амалга оширилди, корпоратив бошқарув тизимини комплекс ривожлантириш бўйича чора-тадбирлар қабул қилинди, мақсадли комплекс дастурлар амалга оширилмоқда. Бунда «корхоналарда корпоратив молиявий менежмент тизимини такомиллаштириш фойдаланилмаётган ресурслар ва молиявий имкониятлардан юқори даражада ва самарали фойдаланиш, корхоналар молиявий сиёсати соҳасида шаклланиб қолган тизимли муаммоларни бартараф этиш ҳамда ҳозирги кундаги энг муҳим масалалардан бири – корхоналар миқёсида молиявий менежмент самарадорлигини ошириш имконини беради»[1]. Ривожланган ва изчил тараққий этаётган давлатлар (Япония, АҚШ, Германия, Буюк Британия, Хитой ва бошқалар) тажрибаси шуни кўрсатмоқдаки, корхона рақобатбардошлиги, барқарор ривожланиши корхона молиявий сиёсатини шакллантиришнинг самарали воситаларини қўллашга тўлалигича боғлиқдир. Бунда ташқи муҳитнинг таъсири ва рақобат корхоналарни ўзларининг молиявий салоҳиятидан янада самарали фойдаланишга ундамоқда. Шу сабабли, корхона молиявий сиёсатини шакллантириш назарияси ва услубиётини такомиллаштириш йўналишларини ўрганиш ҳозирги замон молия фанининг янги ва мураккаб тадқиқ предмети сифатида намоён бўлмоқда. Шу билан бирга корхона молиявий сиёсатини шакллантириш жараёнини тадқиқ қилишнинг назарий-методологик базаси ҳали етарли даражада тизимлаштирилмаган ва у асосан корпоратив молия, корпоратив бошқарув концепцияларига асосланиб қолмоқда. Бу корхона молиявий сиёсатини шакллантириш бўйича стратегик қараш ва дастурий чора-тадбирлар ишлаб чиқиш нуқтаи-назаридан ушбу масаланинг методологик ва амалий жиҳатларини тадқиқ қилишнинг зарурлигини кўрсатмоқда. Жаҳон иқтисодиётида содир бўлаётган жараёнлар ҳамда мамлакатни истиқболда иқтисодий ва ижтимоий ривожлантириш борасида айтилганидек: «Жаҳон бозорларида рақобат тобора кучайиб бораётган бугунги шароитда иқтисодиётимизнинг рақобатдошлигини тубдан ошириш, экспортга маҳсулот чиқарадиган корхоналарни қўллаб-қувватлашни кучайтириш, корхоналарда корпоратив бошқарув афзалликлари асосида улар молиясини самарали бошқариш устувор аҳамият касб этади»[2]. Бу соҳада «иқтисодиётни модернизация ва диверсификация қилиш кўламини кенгайтириш, энг аввало, импорт ўрнини босувчи ва экспорт салохиятини оширишни таъминловчи ишлаб чиқаришни ўстиришга эришиш, корхоналарда корпоратив бошқарув асосида жадал ривожлантириш ҳисобига улар молиявий салоҳиятини ошириш»1 бўйича устувор вазифалар белгиланган. Хулоса сифатида айтиш мумкинки, Ўзбекистонда корхона молиявий сиёсатини шакллантириш масалаларининг назарий, методологик ва амалий жиҳатлари махсус, мустақил тадқиқот объекти сифатида етарли даражада ўрганилмаганлиги мазкур 1 Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М. Мирзиёевнинг “Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича харакатлар стратегияси тўғрисида”ги 2017 йил 7 февраль,ПФ-4947-сонли Фармони 6/2021 (№ 00056) http://iqtisodiyot.tsue.uz 32 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 6, noyabr-dekabr, 2021 yil илмий мақола мавзусининг долзарблигини ва илмий-амалий аҳамиятга эга эканлигини белгилаб беради. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Яқин хорижий давлатларда корхона молиявий сиёсатини шакллантириш назарияси ва ташкил этиш муаммоларини тадқиқ қилиш такрор ишлаб чиқаришдан замонавий фанга ўтиш босқичида турибди. Буларга мисол тариқасида А.Г. Гранберг, Ю.А. Гаджиев, С.М. Дробишевский, В.К. Ломакин,, Я.Д. Лисоволик, Г.Л. Азоев, Б.С. Жихаревич, Р. Фатхутдинов, Ю.В. Савельев, Е.А. Коломак, А.Ю. Казак, В.А. Кашин, Л.П. Павлова