Годы независимости – этапы развития страховой деятельности в Узбекистане

Аннотация

Ушбу мақолада муаллиф маҳсулотни ҳисобга олишда ички назоратни ташкил этилишини, ички назоратга берилган таърифларни таҳлилий ўрганиб ички назоратни корхона молиявий-хўжалик фаолиятида тутган ўрнини кўрсатиб берган. Олиб борилган тадқиқотлар натижасида ички назоратни режалаштириш жараёнини такомиллаштирилган босқичлар асосида амалга ошириш ва ички назорат қилиш учун ахборот тизими таклиф этилган. Таянч сўзлар: Ички назорат, бошқарув ҳисоби, таҳлил, ички назорат мақсади, ички аудит, ички назорат принцплари, ички назорат тизими. Аннотация. В данной статье автор анализирует организацию внутреннего контроля в бухгалтерском учете конечного продукта, дает определение внутреннего контроля и показывает место внутреннего контроля в финансово-хозяйственной деятельности предприятия. В результате исследования была предложена информацион- ная система для реализации процесса планирования внутреннего контроля на основе улучшенных шагов и для внутреннего контроля. Ключевые слова: внутренний контроль, управленческий учет, анализ, назначение внутреннего контроля, внутренний аудит, принципы внутреннего контроля, система внутреннего контроля. Annotation. In this article, the author analyzes the organization of internal control in the accounting of the product, the definition of internal control and shows the place of internal control in the financial and economic activities of the enterprise. As a result of the research, an information system has been proposed for the implementation of the internal control planning process on the basis of improved steps and for internal control. Keywords: Internal control, management accounting, analysis, purpose of internal control, internal audit, principles of internal control, internal control system. Кириш. Металлургия саноати ҳозирги Бунда ички назоратни амалга оширишда, замон жаҳон иқтисодий тизимининг асосий маҳсулот ишлаб чиқаришда уларнинг ҳар бири тармоқларидан бири ҳисобланади. Бошқа асо- тайёр маҳсулот чиқишига таъсир қиладиган сий тармоқларнинг фаолият даражаси кўп жи- технологик жараёнларни бошқариш учун мала- ҳатдан металлургиянинг ривожланиш даража- кали операторларни талаб этилади. Бу эса авто- сига боғлиқ. Металлургиянинг бугунги кундаги матлаштирилган ички назорат тизимини яра- аҳамияти шунда кўринадики, тармоқдаги ички тиш, кириш ва чиқиш миқдорлари ўртасидаги муаммоларни ҳал қилиш нафақат алоҳида кор- ўзаро боғлиқликни ва таъсирининг комлекс хона, минтақа балки мамлакат доирасида ало- ички назорат тизими алгоритмини ишлаб чи- ҳида аҳамият касб этади. қиш ва жорий этиш заруратини келтириб чиқа- Ишлаб чиқарилган саноат таркибида ради. 2019 йил январь-март ойларида металлургия Металлургия саноати корхоналарида асо- саноати улуши 24,2 % ни ташкил этиб, унинг сий кўрсаткичларни автоматлаштириш ёрда- физик ҳажм индекси 3,1 % га ўсган бўлса, 2020 мида бошқариш ва ички назоратини ташкил йилнинг январь-март ойлари якунларига кўра этиш сезиларли даражада мураккаб ҳисоблана- металлургия саноатининг улуши 25,2 %гача ди. Бу маҳсулот ишлаб чиқариш технологик кўтарилиб, физик ҳажм индекси эса 4,4 % га жараёнида қатнашадиган юқори ҳарорат, кимё- ўсди ва ишлаб чиқариш ҳажми 16 302,5 млрд. вий бирикмалар ва қайта ишлаш харажатлари Сўмни ташкил этди. Металлургия саноати – билан боғлиқ. ўтган йилга нисбатан ишлаб чиқариш ҳажми Асосий қисм. Ички назорат ва ишлаб чи- 3,7 трлн. сўмга ошган ҳолда (жами ишлаб чиқа- қариш харажатларини ҳисобга олиш муаммола- риш ҳажми – 16,3 трлн. сўм) ижобий таъсир ри, бошқарув ҳисоби тизимларининг ривожла- кўрсатган. ниши бир қатор чет эллик ва мамлакатимиз Асосий металлургия объектларининг иш- олимлари томонидан тадқиқ этилган. лаб чиқариш жараёнлари мураккаблиги ва Ушбу масала бўйича ички назоратга чет агрегатларда турли жойларида қўлланилади- эл иқтисодчи олими С.Р.Шевякова томонидан ган технологик жараённинг узлуксизлиги, объ- эътибор берилиб, “ички назорат корхонанинг ектларнинг назорат кўрсаткичлари ва ички на- ички ҳужжатлари билан тартибга солинувчи зорат ҳаракатларига боғлиқлигини кўрсатади. назорат фаолияти, фаолиятнинг турли жиҳат- ларини баҳолаш ва махсус бўлинма вакиллари Иқтисодиёт ва таълим / 2020 № 5 45 РАҚАМЛИ ИҚТИСОДИЁТ томонидан амалга ошириладиган бошқарув- ратнинг моҳияти фақат назорат функцияси нинг барча даражаларига маслаҳат бериш” билан эмас, балки корхона самарадорлигини эканлиги эътироф этилади[1]. Бизнинг фикри- баҳоловчи кўрсаткичларга ҳам қаратилган. мизча, ички назоратга С.Р.Шевякова томонидан Яъни, бу ёндашувга мувофиқ ички назорат ту- берилган тариф ички назоратни тўлиқ моҳия- шунчаси ва унинг моҳияти бошқарув ва баҳо- тини очиб беради. Ушбу таърифда ички назо- лаш функцияси билан тўлдирилади. Металлургия саноати 20000 15000 16302,5 10000 12591,4 5000 0 январь-март 2019 йил январь-март 2020 йил 1-расм. Металлургия саноати маҳсулотлари ишлаб чиқариш ҳажми (2020 йил январь-март ойларида) Манба: Ўзбекистон Республикаси Давлат статистика қўмитаси маълумоти. Ушбу масалада иқтисодчи-олима Л.Пара- ташқи баҳоланишини қўшимча тарзда амалг