Information processes for collecting and processing data on electricity consumption

Аннотация

The scientific article describes the study of the introduction of automated information systems in the modern market and ways to use them effectively, as well as the factors influencing it, automated information systems and administrative mechanisms. It also substantiates the economic efficiency of the introduction of information systems to control the collection and processing of information in power companies, the loss of electricity in the power grid and the accounting of electricity consumption. Keywords: technological processes of digitization, information-communication technologies, automated information technologies, electric power, technological processes of electrical energy companies. Кириш Замонавий бозорда автоматлаштирилган ахборот тизимлари(ААТ) ва уларни қўллаб-қувватлаш технологияларининг кенг доираси инсон фаолиятининг ҳар хил турларини автоматлаштириш зарурати туфайли тақдим этилган. Корплоратив ахборот тизимлари(КАТ) таркибига хужжат айланишини бошқариш воситалари, соҳани ахборот билан таъминлаш воситалари, алоқа воситалари, ходимларининг жамоавий ишларини ташкил этиш воситалари ва бошқа ёрдамчи воситалар кириши керак. Юқоридагилардан келиб чиқиб, ҳусусан КАТ учун мажбурий талаб бўлиб, кўплаб дастурий маҳсулотларни бирлаштириш ҳисобланади. Хусусан, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 5 октябрдаги «Рақамли Ўзбекистон –2030» стратегиясини тасдиқлаш ва уни самарали амалга ошириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПФ-6079-сонли фармонида электр энергиясини ишлаб чиқариш ва истеъмолчиларга етказиш, углеводород хом ашёсини қазиб чиқариш, қайта ишлаш ҳамда истеъмолчиларга етказиш жараёнларини ахборот- коммуникация технологияларини татбиқ этиш орқали тўлиқ назорат этиш тизимини йўлга қўйиш вазифаси белгилаб берилган[1]. Бугунги кунда ахборот таъминоти дейилганда, маълумотлар йиғиндиси, маълумотларни тавсифлаш учун тил воситалари, ахборот массивларини қайта ишлаш 4/2021 (№ 00054) http://iqtisodiyot.tsue.uz 302 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 4, iyul-avgust, 2021 yil учун дастурий таъминот, шунингдек, уларни ташкил қилиш, сақлаш, тўплаш ёки улардан фойдаланиш тартиблари ва усуллари, йиғма материаллар ҳамда муаммоларни ҳал қилиш жараёнларида барча зарур маълумотларни етказиб бериш тушунилади. КАТнинг функционал қисмининг таркиби компания профилига қараб, сезиларли даражада фарқ қилади. Баъзи КАТлар компаниянинг кўлами ва маълумот ишларининг ҳажми каби ҳусусиятлар билан белгиланади. Маълу–мотлар ҳажмининг ўсиши билан иш юритишнинг ва архив маълумотларини сақлашнинг ихтисослашган модулларини жорий этиш долзарб бўлиб қолди. Мавзуга оид адабиётларнинг таҳлили Ахборотлашган жамиятни шакллантириш, АКТдан миллий иқтисо– диётимизнинг турли соҳаларида фойдаланиш муаммолари етакчи иқтисодчи олимлар ва мутахассислар, иқтисодий информатика ва автоматлаштирилган бошқарув ахборот тизимлари соҳасида бир қатор иқтисодчи олимларнинг фикрлари келтириб ўтилган. Иқтисодий информатика ва автоматлаштирилган бошқарув тизимлари соҳасидаги таниқли олимлар, хусусан, С.С.Ғуломов тадқиқотлари миллий иқтисодиётнинг турли соҳаларида АКТдан фойдаланиш ва жорий этиш самарадорлигини ошириш масалаларига бағишланган [2]. А.Н.Арипов ахборот-коммуникация технологиялари бозорини бутун тизим сифатида кўриб чиқади ва улар асосида макродаражада бошқарув концепциясини таклиф қилади[3]. С.М.Султонованинг илмий ишларида темир йўл транспорти корхоналарида бухгалтерия ҳисоби маълумот тизимларининг ишлаш усуллари бўйича ёндошувлар ва таклифлар берилган[4]. Тадқиқот методологияси Тадқиқот олиб бориш давомида монографик таҳлил ҳамда эксперт ва тизимли таҳлил усулларидан фойдаланган ҳолда электроэнергияни истеъмол қилиш бўйича маълумотларни йиғиш ва қайта ишлашнинг ахборот жараёнларини такомиллаштириш бўйича таклифлар тайёрланди. Таҳлил ва натижалар Бирламчи маълумотларни тўплаш жараёнлари кўп вақт талаб қиладиган катта ҳажмли бўлиб, монотон ва оғир жараёндир. Маълумотлар йиғиш жара–ёнларини автоматлаштириш қуйидаги сабабларга кўра жуда муҳимдир: - маълумотларни йиғиш жараёнларининг табиатига кўра уларни қайта ишлаш тизими жуда кўп ҳатолар манбаи ҳисобланади; - маълумотларни қўлда йиғиш узоқ давомийлик жараён бўлгани муноса–бати билан бошқариш тизимига фойдали бўлган барча маълумотларни ёзиб олишга имкон бермайди; - улар пайдо бўлган жойдаги маълумотларни йиғиш жараёнларини авто– матлаштириш уларни кейинчалик электрон шаклга ўтказиш учун меҳнат сар–фини сезиларли даражада камайтиради, маълумотлар такрорланишини бартараф қилади, маълумотларни чиқиш жойидан қайта ишлаш ва фойдаланиш жойларига узатиш тезлигини оширади. “Андижон электр тармоқлари” ОАЖ фаолияти мисолида маълумотлар тўплаш жараёнларида юз берадиган технологик босқичларни кўриб чиқамиз. Иқтисодиётнинг реал шароитида хўжалик операцияларнинг хилма-хиллиги шунчалик каттаки, уларнинг 4/2021 (№ 00054) http://iqtisodiyot.tsue.uz 303 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 4, iyul-avgust, 2021 yil барчасини тасвирлаб бериш