Устойчивое развитие бизнес-сектора в Узбекистане

Аннотация

The article analyzes business development indicators in the country and presents three scenarios of business development, consisting of basic, positive and negative perspectives, taking into account the conditions of the pandemic. As well as, business development indicators were also statistically analyzed and forecasted for future periods. Keywords: business, scenarios, game theory, play with nature, pandemic, influencing factors, outcome factor, forecasting. Аннотация: В статье проанализировано состояние развития бизнеса в стране и представлены три сценария развития бизнеса, состоящие из трех основных, положительных и отрицательных перспектив, с учетом условий пандемии. Показатели развития бизнеса также были статистически проанализированы и составлены прогнозы на будущие периоды. Ключевые слова: бизнес, сценарии, теория игр, игра с природой, пандемия, влияющие факторы, фактор исхода, прогнозирование. Кириш Бугунги кунда ривожланаётган мамлакатларда бизнеснинг 90 % қисмини кичик ва ўрта бизнес корхоналари ташкил этади ва улар қарийб 50 % дан ортиқ иш ўринларини яратилиши ва иқтисодий ривожланишга олиб келмоқда. Расман ташкил этилган кичик бизнес корхоналари мамлакат ЯИМ нинг 40 % игача ўз ҳиссасини қўшади. Норасмий бизнес корхоналарида бу кўрсаткичлар анча юқори. Жаҳон банкининг ҳисоб-китобларига кўра, 2030-йилга қадар ўсиб бораётган ишчи кучини бандлигини таъминлаш учун 600 миллион иш ўрни керак бўлади1. Бу эса ўз навбатида ҳар бир мамлакатда бизнес ривожини устувор вазифага айлантиришни тақазо этади. Иқтисодиётнинг муҳим бўғинларидан бирига айланиб бораётган бизнес ривожланиш жараёнларини статистик таҳлилини амалга оширишда, унинг таркибига кирувчи фаолият турларини соҳалар, худудлар бўйича кўриб чиқиш лозим ва бизнес секторининг ривожланиш жараёни моделини ишлаб чиқиш, ривожланмаган жихатларини ривожлантириш, унга таъсир этувчи омилларини қандай қилиб ривожлантириш лозим деган саволларга жавоб қидириш, келгусидаги кутилаётган иқтисодий натижаларини аниқлаш ушбу мақоланинг умумий тавсифи саналади. 1 https://www.worldbank.org/en/topic/smefinance маълумотлари асосида муаллиф ҳисоб-китоблари 3/2021 (№ 00053) http://iqtisodiyot.tsue.uz 284 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 3, may-iyun, 2021 yil Бугунги кунда, коронавирус пандемиясининг республикамизнинг Қорақалпоғистон Республикаси, Тошкент шаҳри ва барча вилоятлар, туман ва шаҳарчаларида бизнес юритишга бўлган салбий таъсирини статистик усуллар ёрдамида таҳлил қилишни такомиллаштириш, пандемия шароитида бизнес субъектларини ҳимоялаш учун сарфлаш лозим бўлган маблағ миқдорини статистик усуллар орқали аниқлаш мухим масалалардан биридир. Республикамизда бизнес субъектларининг коронавирус пандемияси тарқалиши оқибатида кўрилган зарар ҳақида тўпланган статистик маълумотлар базаси мавжуд эмаслиги сабабли эҳтимоллар назарияси ва математик статистика усулларининг таваккалчилик ҳамда ноаниқлик шароитида бизнес ривожланишининг кейинги босқичларини аниқлаш жуда зарур. Бизнесни ривожлантириш Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 22 январдаги ПФ-5308-сон ““Фаол тадбиркорлик, инновацион ғоялар ва технологияларни қўллаб-қувватлаш йили”да амалга оширишга оид “Давлат дастури” тўғрисида”ги Фармони, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 3 июлдаги ПҚ-3832-сон “Ўзбекистон Республикасида рақамли иқтисодиётни ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Қарори, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 7 июньдаги ПҚ-3777-сон “Ҳар бир оила-тадбиркор” дастурини амалга ошириш тўғрисида”ги Қарори, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 14 майдаги “Тадбиркорлик фаолиятини қўллаб-қувватлаш ва ҳимоя қилиш тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Фармони, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 19 мартдаги “Коронавирус пандемияси ва глобал инқироз ҳолатларининг иқтисодиёт тармоқларига салбий таъсирини юмшатиш бўйича биринчи навбатдаги чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПФ-5969-сонли Фармони, Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Коронавирус пандемияси даврида аҳоли, иқтисодиёт тармоқлари ва тадбиркорлик субъектларини қўллаб- қувватлашга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги 2020 йил 4 апрелдаги ПФ- 5978-сонли Фармони, Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Коронавирус пандемияси даврида аҳоли ва тадбиркорлик субъектларини қўллаб-қувватлаш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги 2020 йил 27 апрелдаги ПФ-5986-сонли Фармони ва бошқа меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатларда белгиланган вазифаларни амалга оширишга муайян даражада хизмат қилади. Мавзуга оид адабиётларнинг таҳлили Бизнесни ривожланиш жараёнларини статистик таҳлили қуйидаги олимлар томонидан ўрганилган: Ҳ.О.Раҳмонов илмий ишларида, кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликнинг ҳудудий яъни, Бухоро вилоятида ривожланиши прогнозлашни эконометрик моделлаштиришнинг методологик асосларини такомиллаштиришга қаратилган илмий таклиф ва амалий тавсияларни жуда яхши ишлаб чиққан, лекин бизнес тушунчаси тадбиркорликдан кам маънога эга деган фикр билдирган [1].