Пути развития маркетинговой логистики в оптовой торговле

Аннотация

This article describes the content of marketing logistics, its components, the combination of marketing and logistics functions, the importance of marketing logistics in wholesale and ways of development. Keywords: marketing, logistics, marketing logistics, wholesale, product distribution channels, sales services, marketing mix, distribution logistics, supply logistics Кириш Мамлакатимизда амалга оширилаётган иқтисодий ислоҳотларнинг бугунги босқичида барча ҳудудларда хизмат кўрсатишни янада ривожлантиришга алоҳида эътибор берилмоқда. Жумладан, жорий йилнинг 22 апрел куни Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М.Мирзиёев ҳудудларда хизмат кўрсатиш соҳаси йўналишларини ривожлантириш масалалари бўйича видеоселектор йиғилиши ўтказди. Ҳар бир ҳудуднинг ички имкониятлари ва фойдаланилмаётган захираларидан устувор даражада фойдаланиб, хизматларни кенгайтириш, янги хизмат турларини йўлга қўйиш, илғор тажрибалар ва намунавий лойиҳаларни жорий этиш бўйича янги методология яратиш зарурлиги таъкидланди [1]. Қадимдан мамлакатимиз ҳудудидан ўтган “Буюк ипак йўли” савдо-сотиқ ривожланиши, савдо марказларини ташкил этилишида катта аҳамиятга эга бўлган. Бугунги кунда ҳам аэропорт, темирйўл ва автовокзаллар ҳудудларида, магистраль йўллар ёқасида, туман марказларида замонавий йирик савдо комплекслари барпо этилмоқда. Савдо хизматларининг ривожланиши ҳудудлараро товар ҳаракати тизимига ҳам ўз таъсирини ўтказмоқда. Саноат ишлаб чиқариш ҳудудларидан савдо марказларига товарларни етказиш бериш асносида логистика хизматлари ҳам ривожланиб бормоқда. 3/2021 (№ 00053) http://iqtisodiyot.tsue.uz 265 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 3, may-iyun, 2021 yil Замонавий бозор иқтисодиёти шароитида савдо хизматлари рақобатбардошлиги ва савдо айланмасини оширишда маркетинг логистикаси муҳим воситага айланиб бормоқда. Товарларни сақлаш, омборхона хизматлари, ортиш, тушириш, ташиш, етказиб бериш ва савдо хизматлари ҳажмининг ошиши кўп жиҳатдан маркетинг логистикасига боғлиқ бўлмоқда. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Олиб борилаётган тадқиқот натижалари “маркетинг логистикаси” товар тарқатиш каналларини ташкил этиш жараёни билан боғлиқлигини кўрсатмоқда. Етакчи маркетинг бўйича мутахассис олим Ф.Котлер (1998) маркетингнинг муҳим таркибий қисми ва элементи бўлган товар тарқатишнинг стратегик муаммолари логистика ва маркетинг билан боғлиқлигини ўз тадқиқотларида асослаб берган[8]. Багиев Г.Л. (1998) маркетинг логистикасини барча турдаги оқимларни оптималлаштиришда логистика билан маркетинг фаолиятини уйғунлигини таъминлайдиган усул сифатида талқин қилган[2]. Россиялик улгуржи савдо муаммолари билан шуғулланувчи таниқли олим Голиков Е.А. (2006) маркетинг ва логистика бир-бири билан чамбарчас боғлиқ эканлигини исботлади ва маркетинг логистикаси тушунчасига таъриф берди. Маркетинг логистикаси хўжалик юритишнинг янги инструменти деб таъкидлади[5]. Dwiliński (1998) маркетинг логистикасини логистика ва маркетингнинг изчилигида буюртма қилинган товарларни ўз вақтида етказиб беришни кафолатлайдиган, тегишли транспорт воситаларидан фойдаланилган ҳолда энг қисқа вақт ичида ва энг арзон нархларда товар ҳаракати тизими сифатида тавсифлайди[7]. Ryszard Barcik ва Marcin Jakubiec (2013) маркетинг логистикасини маркетинг- микс (товар сиёсати, нарх сиёсати, сотиш сиёсати, силжитиш сиёсати) ва логистика- микс (транспортировка, омборхона, захираларни ташкил этиш, қадоқлаш, буюртмаларни амалга ошириш ва сервис) бир тизим сифатида харидорларнинг эҳтиёжини юқори даражада қондиришга хизмат қилишини ўз тадқиқотларида кўрсатиб ўтган[10]. А.А.Трифилова ва А.Н.Воронковлар (2011) маркетинг логистикасини моддий оқимларни (хом ашё, эҳтиёт қисмлар, материаллар) бошланғич манбасидан бошлаб, ишлаб чиқариш, тайёр маҳсулотни жисмоний тақсимотини режалаштириш, истеъмолчиларни эҳтиёжини самарали қондириш учун тайёр маҳсулотларни етказиб бериш ва тезкор бошқариш фаолияти деб таърифлайди[11]. Маҳсулотларни ишлаб чиқариш, сотиш ва истеъмол жойига етказиб беришда улгуржи сотувчилар энг самарали сақлаш, харидорларга сервис кўрсатиш орқали эҳтиёжларини қондириш маркетинг логистикаси орқали амалга оширилади[11]. Харидорларга юқори даражали сервис кўрсатишда маркетинг логистикаси замонавий воситалардан ҳисобланади. Савдо фаолиятида, жумладан улгуржи савдода харидорларга сервис кўрсатишда маркетинг логистикаси янги концепция эканлиги А.Н.Германчук томонидан тадқиқ қилинган[4]. Тадқиқот методологияси Маълумки, 2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар стратегиясида ва Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 30 октябрдаги “Товар бозорларида савдони янада эркинлаштириш ва рақобатни ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПФ- 3/2021 (№ 00053) http://iqtisodiyot.tsue.uz 266 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 3, may-iyun, 2021 yil 5564-сон фармонида маҳаллий хом ашё ресурсларини қайта ишлаш, ишлаб чиқарилаётган маҳсулотлар экспортини ва рақобатбардошлигини ошириш, маҳаллий маҳсуло