Кластерный анализ производственной сети в обеспечении финансовой безопасности текстильных предприятий Узбекистана

Аннотация

In this paper have been provided a cluster analysis of the industrial sector in ensuring financial security in the textile industry of the country. For the purpose of preliminary analysis, the author dynamically assessed the regional differences in the values of generalization indicators of operational efficiency and factor indicators of production efficiency. Keywords: textile, industry, regional specificity, textile industry, mesofactors, profitability, net profit, factors, patterns. Кириш Турли мамлакатларда пандемия оқибатида пахта нархининг пасайиши, экспорт ва импорт ҳажмининг пасайиши, етказиб бериш занжирининг узилиши ва ишлаб чиқаришни тўхтатилишига олиб келди. Коронавирус тарқалишига қарши курашиш учун фавқулодда чораларни кўришга мажбур бўлинди. Ушбу жараён Ўзбекистон тўқимачилик саноатини чеклаб ўтмади.[14] Статистик рақамларга мурожаат қилсак, 2020 йил 1 сентябрь ҳолатига кўра мамлакатимизда саноат корхоналари ва ташкилотлари сони 78,5 мингтага етган. Бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 15,7 фоиз юқори кўрсаткич. Хусусан, тўқимачилик саноатимиз Ўзбекистон иқтисодиётининг жадал ривожланаётган сегментларидан бирига айланган. Қолаверса, бу чет эл инвестицияларини жалб қилиш, маҳсулот экспорти борасида етакчи соҳа ҳамдир. Аммо 2020 йил бутун дунё учун синовлар йили бўлди. Коронавирус нафақат инсонлар саломатлиги, балки жаҳон иқтисодиётини ҳам катта таҳдид остида қолдирди. Оқибатда барча соҳада танг вазият вужудга келди. Жумладан, пандемия туфайли 3/2021 (№ 00053) http://iqtisodiyot.tsue.uz 116 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 3, may-iyun, 2021 yil жаҳон бозорида пахта нархи пасайиши, экспорт ва импорт ҳажми камайиши, етказиб бериш занжири узилиши ва ишлаб чиқаришнинг тўхтатилиши каби салбий ҳолатлар кузатила бошлади. Шу туфайли мамлакатлар коронавирус тарқалишига қарши курашиш учун фавқулодда чораларни кўришга мажбур бўлди. Ушбу жараён, табиийки, Ўзбекистон тўқимачилик саноатини ҳам четлаб ўтмади. Натижада ўз вақтида тегишли чора-тадбирлар белгиланиб, корхоналар фаолияти қайта тикланди ва барча иш ўринлари сақлаб қолинди. Маҳсулот ишлаб чиқариш ва экспорт суръатлари ўсишда давом этди. Ҳар қандай корхонанинг ривожланишини белгиловчи асосий омил — бу унинг молиявий хавфсизлигидир, шу сабабли корхоналар молиявий хавфсизлигини таъминлашни бошқариш масаласи долзарб ҳисобланади. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Корхоналар молиявий барқарорлигини таъминлаш молиявий менежментини такомиллаштириш йўли билан уни босқичма-босқич ошириш, корхоналар молиявий стратегисини ишлаб чиқиш ва молиявий барқарорликни баҳолашнинг методологик асослари хорижий муаллифларнинг илмий асарларида кенг тадқиқ этилган. Молиявий хавфсизлик назарияси масалалари билан А.Маршалл [2], Ж.Милль [3], Д.Рикардо [4], А.Смит [5] ва бошқа кўпгина классик иқтисодий назария мактаби вакиллари шуғулланганлар. Молиявий хавфсизликни таъминлаш масалалари, молиявий хавфсизликка таҳдидлар ва уларни олдини олиш стратегиялари Амаде С.М. [6], Амирселе А. [7], Аморе Л.[8], Ахмад С.[9], де Дериян [10], В.Делас [11] ва бошқа олимлар томонидан тадқиқ этилган. МДҲ мамлакатлари иқтисодчи-олимлари томонидан корхоналар иқтисодий ва молиявий хавфсизлигини баҳолаш ва бошқариш муаммолари бўйича бир қатор тадқиқотлар ўтказилган, жумладан, рақобатбардошлик концепциясига асосланган; кредит молия ташкилотларида молиявий рискларни бошқаришнинг замонавий тизимини яратишга йўналтирган бошқарув концепциясини амалга ошириш механизмини ишлаб чиқиш; банкротлик ва бошқа корхонага қўшилиб кетишни олидини олиш; молиявий рискларни учун Монте-Карло моделини таҳлил қилиш; корхоналарда молиявий ва иқтисодий рискларни баҳолашнинг концептуал жиҳатлари; акциядорлар билан ўзаро ҳамкорлик асосида қўшилиш ва ютиб юбориш жараёнида юзага келадиган молиявий рискларни бошқариш; акциядорлик корхоналар молиявий барқарорлигини таъминлаш, корхона молиявий хавфсизлигини таъминлашнинг ташкилий- иқтисодий усуллари ва моделларини ишлаб чиқиш ва бошқалар. Макро ва микро даражаларда иқтисодий хавфсизликни ва молиявий хавфсизлигини таъминлаш, уларни баҳолаш ва бошқариш масалалари мамлакатимиз олимлари – А.Бурханов [12], Х.Абулқосимов [13], Пардаев М.К. [14], Ортиқова Д. [15], Д.И.Истамов [16], А.Э.Ишмухаммедов [17] ва бошқаларнинг ишларида ҳам ўз аксини топган. Кўрсатиб ўтилган муаллифларнинг ишлари, шубҳасиз, корхонанинг молиявий хавфсизлигини таъминлаш назариясига катта улуш қўшади. Аммо корхонани молиявий хавфсизлигини таъминлаш муаммосининг мураккаблиги ва кўп қирралилиги туфайли мазкур тадқиқотларда унинг барча жиҳатлари етарли даражада тадқиқ қилинмаган. Корхоналар молиявий хавфсизлигини таъминлаш ва уни баҳолаш, хорижий малакатлар тажрибасини Ўзбекистон шароитига мослаштириш, корхоналар молиявий хавфсизлигини таъминлаш методологиясини мамлакатимиз корхоналарига 3/2021 (№ 00053) http://iqtisodiyot.tsue.uz 117 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 3, may-iyun, 2021 yil мослаб ишлаб чиқиш мақсадида бошқарувнинг умумий қабул қилинган