Значение и возможности электронной коммерции на современном этапе развития экономики

Аннотация

This article presents the features, significance and advantages of the accelerated introduction of information and communication technologies in economic relations, including the development of trade relations based on electronic technologies at the current stage of economic development in the world. Also set out the principles of state policy in the field of development of electronic trading in the country. Key words: economic development, electronic trading, e-commerce, pandemic coronavirus, digital culture. Кириш Иқтисодий тараққиётнинг замонавий ривожланиш босқичи иқтисодий фаолиятнинг электронлашуви ва инновацион ёндашувларга асосланган бизнес шакллари тобора кенгайиб бориши билан ўзини намоён қилмоқда. Замонавий иқтисодиёт шароитларида иқтисодий фаолият ва бизнес юритишнинг анъанавий усуллари янги тенденциялар талабларига унчалик ҳам мос келмай, миллий иқтисодиётлар ва бизнес субъектлар рақобатбардошлигини таъминлай олмаяпти. Ахборот-коммуникация ва рақамли технологияларнинг инсоният ҳаётида кенг қўлланиши иқтисодий фаолиятнинг янада такомиллашишига ва унинг жадаллашишига олиб келмоқда. Бу борада электрон тижорат ва электрон савдо механизмларининг шаклланиши ва ривожланиб бораётгани айниқса алоҳида аҳамият касб этади. Электрон савдолар иқтисодий фаолиятни жадаллаштириши билан бирга унинг самарадорлигини сезиларли оширишга имконият яратади. Бизнес юритишнинг электрон усуллари қўлланиши бир томондан товар ва хизматларнинг сотилишини 6/2020 (№ 00050) http://iqtisodiyot.tsue.uz 177 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 6, noyabr-dekabr, 2020 yil рағбатлантирган ҳолда мижозлар билан муносабатларни мустаҳкамлаш эвазига бозорларни кенгайтирса, иккинчи томондан, жорий харажатларни қисқартиришга олиб келади. Электрон савдолар механизми ҳам иқтисодий ривожланиш тенденциялари ва илмий-техникавий тараққиёт йўлидаги алоҳида босқич, таъбир жоиз бўлса, муҳим кашфиёт бўлиб ҳисобланади. Ушбу механизм бугунги кунда бутун дунёни қамраб олган COVID-19 коронавирус пандемияси ва глобал карантин шароитларида ўзининг беқиёс афзаллигини яна бир бор намоён қилмоқда ва электрон савдолар самарали иқтисодий фаолиятнинг ажралмас механизми эканлигини яққол тасдиқлади. Мавзуга оид адабиётларнинг таҳлили Электрон савдо фаолияти ва тушунчасининг илмий адабиётларда турлича ёндашувлар асосида талқин қилишга уринишлар мавжуд бўлиб, ушбу тушунча моҳиятини аниқроқ баён қилишда унинг белгиларини ўрганиш муҳим аҳамиятга эга [6]. Қатор тадқиқотчилар, шу жумладан, А.Орлова [13] ва Н.Миненковой [12] электрон савдонинг асосий белгилари сифатида савдо битимларини ижро этиш ва товарлар (хизматлар) ҳаракатида электрон коммуникация воситаларнинг қўлланишини кўрсатиб ўтишади. Электрон савдо электрон тижоратнинг асосий бўғини бўлиб, кўпчилик адабиётларда ушбу тушунчалар деярли синоним сифатида қайд этилади. Хусусан, электрон савдолар назарий асосларини яратишда фаол иштирок этган тадқиқотчи олимлар И.Г.Баланов [3] ва Д.Козье [11] ўзларининг илмий ишларида “электрон тижорат” ва “электрон савдо” тушунчаларини ўртасида принципал фарқлар мавжуд эмаслигини қайд этади. Электрон савдо анъанавий форматдаги савдо усулларига нисбатан бир нечта афзалликларга эга: битим томонларининг географик жойлашув ноқулайлигини истисно этади ва улар ўртасида музокаралар олиб бориш вақтини қисқартиради, шунингдек, зарур маълумотларни қабул қилиш ва тақдим этиш жараёнини жадаллаштиради. Тадқиқот методологияси Мазкур илмий мақолани тайёрлаш жараёнида тадқиқот методологиясининг ушбу мавзу учун энг мақбул деб топилган усуллари қўлланилган. Электрон савдоларнинг ҳозирги ҳолати ва соҳа афзалликлари эксперт баҳоланган ва қиёсий таҳлил усулидан фойдаланган ҳолда электрон тижорат ва электрон савдо тушунчалари ўртасидаги фарқлар намоён этилган. Шу билан бирга электрон савдо инфратузилмасининг ривожланиш истиқболлари иқтисодий таҳлили амалга оширилган. Таҳлил ва натижалар Янгиланаётган жамият тараққиётнинг шундай босқичида турибдики, бунда янги ахборот коммуникация технологияларининг жадаллик билан тарқалиши ва шу асосда ижтимоий-иқтисодий ҳаётнинг муҳим бўғинларида туб ўзгаришлар содир бўлмоқда. Сўнгги йилларда замонавий алоқа воситаларининг шиддат билан ривожланиши бутунжаҳон ахборот магистрали вужудга келиши ва шу асосда инсоният фаолиятининг “рақамли маданият” деб номланувчи мутлақо янги кўриниши шаклланишига олиб келмоқда. Мазкур жараёнларнинг таъсири остида ахборот билан ишлаш анъанавий 6/2020 (№ 00050) http://iqtisodiyot.tsue.uz 178 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 6, noyabr-dekabr, 2020 yil иш услублари бутунлай ўзгармоқда. Учинчи минг йилликнинг бошланиши глобал компьютер тармоғининг инсоният учун улкан имкониятларини англаш, уларни иқтисодиёт ва халқаро бизнеснинг турли жабҳаларида қўллаш даври бўлади. Бир сўз билан айтганда, биз “интернет иқтисодиёти” ёки “рақамли дунё иқтисодиёти” деб номланувчи янги иқтисодиёт ва “электрон бизнес” даврида турибмиз [14]. Электрон технологиялар ижтимоий-иқтисодий муносабатла