Analysis of macroeconomic indicators of the Russian Federation

Аннотация

This article analyzes the dynamic changes of macroeconomic indicators of the Russian Federation such as GDP, inflation and unemployment rate, external debt, interest rates, etc. Factors influencing to these changes also have been investigated. We have also studied views of scientists about COVID 19 which have been impacting on the Russian economy and we have also provided some analytical data. Keywords: GDP, inflation, pandemic, oil, economic growth. Кириш Сўнгги йилларда Россия иқтисодиёти барқарор ўсиш тенденциясини қайд этмоқда. Хусусан, 2019 йилда Россиянинг аҳоли жон бошига тўғри келадиган ЯИМ кўрсаткичи 11288,9 АҚШ долл.га тенг бўлди. Бу кўрсаткич бўйича Россия дунё мамлакатлари орасида 61-ўринни эгаллади. Россия дунё мамлакатлари ичида кўмир, нефт, табиий газ қазиб олишда, электр энергия, минерал ўғит, газлама, пўлат, прокат, семент ишлаб чиқаришда олдинги ўринлардан бирида туради. Россия рублнинг айирбошлаш курси сўнги йилларда АҚШ долларига нисбатан нобарқарор тенденция билан ўзгармоқда бунинг асосий сабаби Россия иқтисодиёти нефт ва табиий газ билан чамбарчас боғлиқлигидир. Сўнги бир йил ичида нефт ва газнинг жаҳон бозоридаги нархининг пасийи Россия рублнинг АҚШ долларига нисбатан айирбошлаш курси 20% га қадрсизланишига олиб келди. Россиянинг асосий импорт товарларига электроника, рўзғор техникаси, халқ истеъмол моллари, қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари киради. Россиянинг асосий ташқи савдо хамкорлари бўлиб МДҲ, Болтиқ бўйи мамлакатлари, Италия, АҚШ, Буюк Британия, Олмония, Полша, 3/2020 (№ 00047) http://iqtisodiyot.tsue.uz 294 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 3, may-iyun, 2020 yil Нидерландия, Туркия, Хитой ва бошқа давлатлар киради. Жаҳон конюктурасидаги ўзгаришлар ва пандемияни кенг тарқалиши Россия иқтисодиётига ҳам ўз таъсирини кўрсатмоқда. Иқтисодиётга пандемиянинг таъсири ҳақида батавсил мақоланинг асосий қисмида маълумотлар берамиз. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Россия Федерациясининг иқтисодий салоҳатини илмий томондан тадқиқ қилган хорижий олимлардан асли Финландиялик бўлган ва 90-йиллардан бери Москвада яшаб келаётган Россия солиқ ва меҳнат қонунлари бўйича бир нечта китоблар муаллифи Жон Хеллевигдир. У ўзининг Россия иқтисодиётига бошқача назар деб номланган мақоласида қуйидаги фикрларни илгари сурди: Ғарб ўзининг тарғботига ишонган ҳолда, Россия иқтисодиёти фақат ёқилғи экспортига қарам бўлиб қолганини, Россияда ишлаб чиқариш паст эканлигини таъкидлайди. Ғарб оммавий ахборот воситалари, шу жумладан энг таниқли ва тижорат журналлари 15 йил ичида Россия иқтисодиётига оид бирорта тўғри баҳони эълон қилмаган. Мен ўз маърузамда Россия ўз иқтисодиётини модернизация ва диверсификация қилганлигини кўрсатмоқчиман” деб такидлайди. Бундан ташқари Россиянинг ҳозирги президенти В.В. Путин Россиянинг иқтисодий қудратини қайта тиклаш режаси бўйича 2006-йилда ўз мақоласини ёзган. Унинг фикрига кўра, Россия иқтисодиётини ривожлантириш учун қуйидаги ишлар амалга оширилиши керак:[1] Биринчидан, аҳоли жон бошига ЯИМ ҳажми бўйича Россиянинг ривожланган мамлакатлардан орқада қолишларини камайтириш ва мамлакатнинг ўсиш суръати Ғарб мамлакатларидан икки баравар кўп бўлишини таъминлаш. Иккинчидан, Россия бундай иқтисодий ўсишга "минерал хом ашёни, масалан, нефт ва табиий газни қазиб олиш, қайта ишлаш ва эксплуатация қилиш" орқали эришиши мумкин. Учинчидан, товар секторининг даромадлари ёқилғи-энергетика мажмуасига қараганда янги иш ўринлари яратиш учун кўпроқ имкониятлар мавжуд бўлган бошқа иқтисодиёт тармоқларини ривожлантириш учун ишлатилиши керак” Россиялик иқтисодчи профессор, Россия Федерацияси ҳисоб палатаси раисининг ўринбосарининг штатдан ташқари маслаҳатчиси Игор Николаев Россиянинг ривожланишига салбий таъсир кўрсатувчи омилларни айтиб ўтди. Мамлакатимизда инқирозга ташқи омиллар - нефт нархининг пасайиши ва санкциялар кучайтирмоқда. Кўриниб турибдики, инқироз тугади, лекин унинг сабаблари ва муаммолари шундайлигича қолмоқда? Қишлоқ хўжалиги (- 2%), қурилиш (-3.1%), Шу билан бирга, Иқтисодий ривожланиш вазирлиги йил охирига келиб Россия ЯИМ 2,1 фоизга ўсишини кутмоқда. Аммо бу амалга ошмайди, бу шуни англатадики, инқироз ҳали тугагани йўк. [2] Юқоридаги адабиётлар шарҳига қўшимча равишда, Россия иқтисодий мактаби олимлари хусусан, Канстантин Егаров, Сергей Гуриевларнинг фикрича Россия иқтисодиётидаги асосий муаммо бу иқтисодиётда яратилаяпган яалпи махсулот диверсификация қилинмагани деб таъкидлашди. [3] Россия молия вазири Антон Силуановнинг фикрича короновирус эпидемиясининг Россия иқтисодиётига таъсир даражасининг юқори эканлигининг асосий сабаби бу Хитой Россия ташқи савдосида биринчи ўриндалиги шунингдек Россия нефтининг асосий харидори эканлигини такидлаб ўтди. [4] Юқоридаги олимларнинг илмий ишлари ва фикрларини ўрганган ҳолда биз қуйидагича муаллифлар ёндашувларини ишлаб чиқдик. Биринчидан, Россия 3/2020 (№ 00047) http://iqtisodiyot.tsue.uz 295 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 3, may-iyun, 2020 yil иқтисодиётида ялпи ишла