Foreign experience of stimulation of innovative activities in taxation

Аннотация

In clause the foreign experience and practice of an effective utilization of the tax mechanism in conditions innovation of development of economy is given. Investigating positive aspects of the given advanced foreign experience and practice, the offers on an opportunity of application them in our country are developed. Key words: the taxes, innovation, innovation activity, tax stimulation, tax mechanism, tax privileges. ИННОВАЦИОН ФАОЛИЯТНИ СОЛИҚЛАР ВОСИТАСИДА РАҒБАТЛАНТИРИШНИНГ ХОРИЖ ТАЖРИБАСИ Тангриқулов Ғулом Бахтиёрович1 1Ўзбекистон Республикаси Банк-молия молия академияси магистранти Ўзбекистон, 100000, Тошкент, Мирзо Улугбек тумани, Мовароуннахр кўчаси, 16 E-mail: gtangirqulov@mail.ru Аннотация: Мақолада иқтисодиётни инновацион ривожлантиришда солиқ механизмидан самарали фойдаланишнинг илғор хориж тажрибаси ва амалиёти келтирилган. Мазкур илғор хориж тажрибаси ва амалиётининг ижобий жиҳатлари тадқиқ этилиб, уларни мамлакатимизда қўллаш имкониятлари юзасидан таклифлар ишлаб чиқилган. Калит сўзлар: солиқлар, инновация, инновацион фаолият, солиқлар воситасида рағбатлантириш, солиқ механизми, солиқ имтиёзлари. Кириш Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг 2017—2021 йилларга мўлжалланган Ҳаракатлар стратегиясидаги иқтисодиётни ривожлантириш ва либераллаштириш номли учинчи устувор йўналишида ҳам айнан солиқ юкини камайтириш ва солиққа тортиш тизимини соддалаштириш сиёсатини давом эттириш, солиқ маъмуриятчилигини такомиллаштириш ва тегишли рағбатлантирувчи чораларни кенгайтириш белгилаб берилди [1]. Шунингдек, ушбу Ҳаракатлар стратегиясининг «Фаол тадбиркорлик, инновацион ғоялар ва технологияларни қўллаб-қувватлаш йили»да амалга оширишга оид давлат дастури тасдиқланган бўлиб, қатор муҳим вазифалар белгиланди [2]. Хусусан, иқтисодиётни ривожлантириш ва фаол тадбиркорликни қўллаб- қувватлаш соҳасида - фаол тадбиркорликни ривожлантириш учун қулай ҳуқуқий, ташкилий шароитлар яратиш, инновацион ғоялар ва технологияларни жорий қилиш, 3/2019 (№ 00041) http://iqtisodiyot.tsue.uz 294 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 3, may-iyun, 2019 yil тадбиркорлик субъектларини ҳимоя қилишнинг ҳуқуқий кафолатларини ва улар фаолиятига ноқонуний аралашишларнинг олдини олиш механизмларини, солиқ ва божхона сиёсатини, банк-молия соҳасини янада такомиллаштириш, аграр секторни ислоҳ қилиш стратегиясини ишлаб чиқиш, иқтисодиёт тармоғи ва соҳаларига имтиёзлар тақдим қилган ҳолда индивидуал имтиёзлар беришдан воз кечиш, ҳудудларни фаол ривожлантириш белгиланди. Бугун биз давлат ва жамият ҳаётининг барча соҳаларини тубдан янгилашга қаратилган инновацион ривожланиш йўлига ўтмоқдамиз. Бу бежиз эмас, албатта. Чунки замон шиддат билан ривожланиб бораётган ҳозирги даврда ким ютади? Янги фикр, янги ғояга, инновацияга таянган давлат ютади. Биз буюк келажагимизни барпо этишни бугундан бошлайдиган бўлсак, уни айнан инновацион ғоялар, инновацион ёндашув асосида бошлашимиз керак. Иқтисодиётда бошқарув тизими эскиргани, инновацион ғояларни қўллаб-қувватлаш бўйича самарали механизмлар ўз вақтида жорий қилинмагани жиддий муаммо бўлиб қолмоқда. Шунингдек, технологик қолоқлик, ресурс ва энергияни тежайдиган технологиялар, муқобил энергия манбаларини татбиқ этишнинг сустлиги иқтисодий тараққиёт йўлида тўсиқ бўлмоқда [3]. Илм-фан ва техника ютуқларини кенг қўллаган ҳолда иқтисодиёт тармоқларига, ижтимоий ва бошқа соҳаларга замонавий инновацион технологияларни тезкор жорий этиш Ўзбекистон Республикаси жадал ривожланишининг муҳим шарти ҳисобланади. Жамият ва давлат ҳаётининг барча соҳалари шиддат билан ривожланаётгани ислоҳотларни мамлакатимизнинг жаҳон цивилизацияси етакчилари қаторига кириш йўлида тез ва сифатли илгарилашини таъминлайдиган замонавий инновацион ғоялар, ишланмалар ва технологияларга асосланган ҳолда амалга оширишни тақозо этади [4]. Инновацион фаолиятга таъсир этишда ва мазкур фаолиятни ривожлантиришда энг муҳим механизмлардан бири солиқлар воситасида рағбатлантириш ҳисобланади. Шунинг учун, юқоридаги устувор йўналишлар ва асосий вазифаларни сифатли амалга оширишда, албатта бу борадаги хориж тажрибасини ўрганиш зарурати вужудга келади, бу эса танланган мавзунинг долзарблигини белгилаб беради. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Иқтисодиётга “инновация” тушунчаси ХХ асрнинг 30-йилларида дастлаб австриялик олим томонидан илмий адабиётларга киритилган бўлиб, у иқтисодиётни ривожлантиришнинг муҳим омили бу - инновациялар эканлигини таъкидлаб ўтган [5]. И.Балабановнинг фикрига кўра: “инновация – назорат, ҳисоб, режалаштириш усули, таҳлилга қабул қилишнинг янги шакллаларини қамраб олган ҳолда янги техника ва технологияга, ишлаб чиқариш, меҳнат, хизмат кўрсатиш, бошқаришни ташкил этишнинг янги шаклига капитални киритишдан олинган моддийлашган натижани ўзида намоён этади [6]. А.Борисов инновацияларни қуйидагича таърифлайди: “инновация технологияларнинг янги турларини ишлаб чиқиш, яратиш ва тарқатиш, янги ташкилий шаклларни жорий этишга қаратилган ижобий фаолият натижасини англатади” [7]. В.Медынский олиб борган изла