Сегодня и завтра инновационных инвестиций в повышение экономической эффективности

Аннотация

This article analyzes the organizational and economic mechanisms and features of expanding the scale of attracting investment in the relevant sectors of the economy. Innovative investment activity on the basis of increasing investment activity in the economic sectors provides scientific and methodological aspects of stimulating the development of active entrepreneurship. Калит сўзлар: инвестиция, инновация, модернизациялаш, диверсификациялаш, тадбиркорлик, бизнес. Кириш Ўзбекистонда мамлакатни ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш дастурини изчил амалга оширилиши натижасида иқтисодий ўсишнинг юқори, барқарор ва мувозанатлашган суъратлари ва макроиқтисодий барқарорлик тенденциялари мустаҳкамланиб, аҳоли турмуш даражаси яхшиланмоқда. Мамлакатимиз ва унинг минтақалари иқтисодиётини ривожлантиришга, хорижий инвестициялардан мақсадли фойдаланиш бўйича дастурий чора-тадбирлар амалга оширилишига катта эътибор қаратилмоқда. Жумладан, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 22 январдаги “2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясини Фаол тадбиркорлик, инновацион ғоялар ва технологияларни қўллаб-қувватлаш йилида амалга оширишга оид давлат Дастури тўғрисида”ги ПФ – 5308 - сонли фармони ва 2019 йилни “Фаол инвестициялар ва ижтимоий ривожланиш йили” деб ном берилиши ҳам бу борадаги ишларнинг нечоғли аҳамиятли эканлиги муҳим аҳамият касб этади. Бугунги кунда тадбиркорликнинг мавжуд салоҳиятини ҳисобга олиб, минтақаларда мазкур фаолиятни ривожлантириш бўйича 2005-2018 йилларда хорижий инвестиция ва кредитларнинг минтақалар бўйича тақсимотида салбий ҳолатга, яъни бирор жойда зич жойланишига сабаб бўлган. Бу, ўз ўрнида, хорижий инвестиция ва кредитларнинг минтақалар бўйича тақсимотида диверсификация- лашувни рағбатлантиришга оид чора-тадбирлар ишлаб чиқишни тақозо этади. 2/2019 (№ 00040) www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 2, март-апрель, 2019 йил Шу жиҳатдан иқтисодий ислоҳотларни амалга оширишнинг ҳозирги босқичида минтақаларда ишбилармонлик муҳитини тубдан яхшилаш ва тадбиркорлик фаолиятини амалга ошириш учун қулай инвестиция муҳитини яратиш, шунингдек, минтақаларда мазкур фаолиятни такомиллаштириш асосида иқтисодий самарадорликка эришиш долзарб вазифалардан бири ҳисобланади. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Республикамиз олимлари Б.А.Бегалов, Б.А.Ғойибназаров, О.А.Қутлиев, С.С.Гулямов, А.Ж.Сиддиқов, Қ.Х.Жумаев, Х.Хужакулов, З.Хамраев, Ғ.Б.Эрназаров, Ф.У.Умаровлар томонидан 2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясини “Фаол тадбиркорлик, инновацион ғоялар ва технологиялар йилида” амалга оширишга оид Давлат дастурига таянган ҳолда қуйидаги илмий таклифлар келтирилган: мамлакат иқтисодиётини миллий ҳисоблар тизими (МҲТ) асосида тартибга солиш ва бошқаришга, саноатни модернизациялаш ва диверсификациялаш ҳамда инвестицияларни жалб этишнинг асосий йўналишларига, кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни рвиожлантиришга, ташқи савдонинг ривожланиш жараёнларига ва миллий иқтисодиётни инновациялар асосида ривожлантириш истиқболлари ҳақида тушунчалар беришга ҳамда бу борадаги кўрсаткичлар орқали республиканинг ҳозирги даврдаги ижтимоий-иқтисодий ҳолати таҳлилига қаратилган [6]. Б.Ю.Ходиев, А.Ш.Бекмуродов, Ш.И.Мустафакулов, М.Э.Пўлатовлар томонидан тайёрланган илмий-оммабоп рисолада аҳолининг кенг қатламлари, жамоатчилик ва ишбилармон доиралар вакиллари, давлат органларининг раҳбарлари ва мутахассислари билан амалий суҳбат ҳамда муҳокамалар олиб борилди, шунингдек амалдаги қонун ҳужжатлари, миллий ва халқаро ташкилотларнинг ахборот-таҳлилий материаллари, маърузалари, тавсия ва шарҳлари ўрганилди, ривожланган хорижий мамлакатлар тажрибаси таҳлил қилинган. Ушбу таҳлил маълумотлар асосида 2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясини “Халқ билан мулоқот ва инсон манфаатлари йили”да амалга оширишга оид Давлат дастуридан келиб чиқиб, инновацион инвестиция фаол тадбиркорликдаги аҳамияти тўғрисида илмий таклифлар беришган: иқтисодиётни либераллаштириш шароитида макроиқтисодий кўрсаткичлар ҳамда валюта бозори ҳолати устидан тизимли мониторинг доимий ташкил орқали миллий валюта ва ички бозордаги нархларнинг барқарорлигини ошириш; ЯИМ ва унинг таркибий қисмларини доимий нархларда баҳолаш билан боғлиқ муаммолар мавжуд; уй хўжаликларининг якуний истеъмоли харажатлари учун дефляторлар сифатида истеъмол нархлари индексларини, товарларни экспорт ва импорт қилиш учун нархлар индексларини ҳисоблаб чиқиш халқаро стандартининг кўплаб қоидаларига жавоб бериш кераклиги; халқаро стандартнинг нархлар индексларидан кенг маънода товарлар сифати (шу жумладан, сотиш шартлари, упаковка ўлчами ва ҳ.к.) ўзгаришлар таъсирини чиқариб ташлаш тўғрисидаги муҳим талабларидан бирига амал қилинмаган ҳолатлари илмий таҳлил қилинган. Шу нуқтаи назардан экспорт ва импорт операцияларида инновацион инвестицияни