Оценка промышленно-производственного потенциала Узбекистана

Аннотация

Мақолада статистик маълумотлар асосида Ўзбекистон республикасининг саноат ишлаб чиқариш салоҳияти баҳоланган ва бахолаш услубиёти таклиф этилган. Таҳлил натижаларидан келиб чиққан ҳолда Ўзбекистонда саноат ишлаб чиқариш салоҳиятидан фойдаланишни такомиллаштиришга қаратилган илмий таклиф ва амалий тавсиялар ишлаб чиқилган. Калит сўзлар: саноат, саноатни ривожланиши, саноат салоҳияти, саноат тенденциялари, ишлаб чиқариш салоҳияти, корреляция ва регрессион таҳлил, махаллийлаштириш, саноат стратегияси. Аннатация: В статье рассмотрен анализ производственного потенциала Республики Узбекистана на основе статистических данных и алгоритм его расчета. На основании результатов анализа разработаны научные рекомендации и практические рекомендации по улучшению использования производственных мощностей в Узбекистане. Ключевые слова: промышленность, развитие промышленности, промышленный потенциал, промышленные тенденции, производственный потенциал, корреляционно- регрессионный анализ, локализация, промышленная стратегия. Annotation: The article considers the analysis of the production potential of the Republic of Uzbekistan on the basis of statistical data and an algorithm for its calculation. Based on the results of the analysis, scientific recommendations and practical recommendations for improving the use of production capacity in Uzbekistan have been developed. Keywords: industry, industrial development, industrial potential, industrial trends, production potential, correlation and regression analysis, localization, industrial strategy. Кириш Ўзбекистонда амалга оширилаётган инновацион иқтисодиётни шакллантиришнинг ҳозирги босқичида саноат салоҳиятини ошириш механизмларини такомиллаштириш, жумладан, худудлар ва саноат тармоқларнинг иқтисодий салоҳияти даражасини доимий мониторинг қилиб бориш, саноат салоҳиятини оширишга қаратилган модернизация дастурларини қабул қилиш ва бу борада мақсадли стратегияларни ишлаб чиқиш масаласини ҳал этиш долзарб аҳамият касб этмоқда. Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг 2018 йил 22 декабрдаги "Олий Мажлисга Мурожаатномаси”да - давлатнинг инновацион янгиланиш дастурини шакллантириш, инновация ва инвестициялардан самарали фойдаланадиган янги авлод кадрларини, янги сармоядорлар синфини тайёрлаш ўта муҳим аҳамиятга эга. Бунинг учун Ўзбекистонни технологик ривожлантириш ва ички бозорни модернизация қилиш бўйича кучли миллий ғоя, миллий дастур керак. Ушбу дастур Ўзбекистонни жаҳондаги тараққий топган мамлакатлар қаторига тезроқ олиб чиқишга имкон яратиши лозим”лиги [1] асосий вазифа сифатида белгилаб берилди. Мазкур вазифаларни амалга ошириш энг аввало, мамлакатмиз минтақалаларида саноат маҳсулотлари ишлаб чиқаришнинг хажмини ошириш, 1/2019 (№ 00039) www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 1, январь-февраль, 2019 йил саноат корхоналарининг ишлаб чиқариш салоҳиятидан самарали фойдаланишга қаратилган мақсадли стратегияларни белгилаш кун тартибида турибди. Саноат тармоғининг ривожланиши Ўзбекистон иқтисодиёти учун муҳим аҳамиятга эга бўлган ҳолда, ялпи ички маҳсулотда (ЯИМ) тармоқлар қўшилган қийматининг 27,2 фоизи, иқтисодиётдаги жами бандликнинг 14 фоизи ҳамда иқтисодий фаолият турлари бўйича асосий капиталга киритилган инвестицияларнинг 40 фоизи мазкур тармоқ ҳиссасига тўғри келади. Ўзбекстон республикаси Давлат статистика қўмитаси томонидан 2018 йилда саноат ишлаб чиқаришининг ЯИМ мутлоқ ўсиш суръатига ижобий таъсири 1,4 ф.п. даражасида баҳоланди[2]. Мазкур жихатларни ҳисобга олган ҳолда республикамиз саноат салоҳиятини ривожланиш тенденцияяларини чуқур таҳлил қилиш, унинг барқарор ривожланишига таъсир этувчи омилларни аниқлаш асосида саноат салоҳиятини оширишнинг мақсадли стратегияларни ишлаб чиқиш бугунги куннинг долзарб масалаларидан бири ҳисобланади. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Илмий адабиётларда "иқтисодий салоҳият" тушунчасининг бир қанча талқинлари мавжуд. Иқтисодиётнинг асосий категорияларидан бири сифатида иқтисодий салоҳият хўжалик юритишнинг турли даражаларидаги ривожланиш ҳолати ва имкониятларини ифодалайди. Макроиқтисодиётда иқтисодий салоҳият бозор муносабатлар жараёнида товар ва хизматларга бўлган эҳтиёжни қондириш ва мавжуд ресурслардан мақбул фойдаланиш каби жамиятнинг умумий имкониятлари сифатида тушунилади[3]. "Салоҳият " тушунчаси лотинча "potentia" сўзидан келиб чиққан бўлиб, "имконият, куч, кудрат" деган маъноларни билдиради. Бир қатор иқтисодий луғатда "салоҳият" тушунчаси "мавжуд воситалар мажмуи”, “ҳар қандай соҳадаги имкониятлар" мавжуд манбалар, восита, заҳира," сифатида таърифланади[4]. Минтақавий иқтисодиётда "Минтақанинг иқтисодий салоҳияти" концепциясини белгилашда иккита ёндашув ажратилган: минтақанинг маълум бир вақт давомидаги ресурслари максимал мавжудлиги (еҳтимоли) ва эҳтиёжларнинг максимал даражада қондирилиши[5]. Минтақанинг иқтисодий салоҳияти ички ва ташқи эҳтиёжларни максимал даражада қондирадиган реал ва заҳира ресурсларининг умумий ҳажмининг ҳолати ҳисобланади. Умуман олганда минтақ