Координация мероприятий на разных уровнях по развитию фактора экономии в сельском хозяйстве

Аннотация

The article analyzes the formation and development of economics in the activities of agricultural enterprises. As well as the requirements of law “On farming”. Taxation of farming enterprises. In particular, the author’s approach to the effective use of taxation mechanisms. As well as, scientific adwise and practical recommendations for effective utilization of resources. Калит сўзлар: иқтисодий ресурс, ер, тежамли, оқилона, самарали фойдаланиш, фермер хўжалиги, ҳосилдорлик, солиқ, шартнома, тежамкорлик механизми. Кириш Республикамиз катта иқтисодий салоҳиятга эга бўлиб, ўтиш даврининг дастлабки йилларида хомашё ва табиий ресурслар экспорти иқтисодий тараққиётнинг муҳим йўналиши бўлиб келди. Бу эса иқтисодиётимизнинг жаҳон бозори конъюнктуравий ўзгаришларига боғлиқлигини кучайтириб, кўплаб ресурсларнинг четга чиқиб кетишига сабаб бўлмоқда. Ресурслардан самарали фойдаланишни таъминлаш; ерга эгалик қилиш, шунингдек, ишлаб чиқариш ва меҳнатни ташкил этишнинг замонавий шакли сифатида фермерлик фаолиятини ривожлантириш ва рағбатлантириш каби масалаларга тўлиқ жавоб бериш тежамкорлик муаммосини чуқурроқ тадқиқ этишни талаб қилмоқда. Тежамкорлик категорияси назарий жиҳатдан эътироф қилинса-да, унинг амал қилиш механизми чуқур ўрганилмаган. Кейинги пайтларда табиий бойликлар, ресурслар, атроф-муҳит, коинот муҳофазасига берилаётган эътибор амалда унга у ёки 3/2018 (№ 00035) www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” ил мий электрон журнали. № 3, май-июнь, 2018 йил бу даражада риоя этилаётганини кўрсатмоқда. Лекин илмий-назарий жиҳатдан пухта асосланган концепциянинг мавжуд эмаслиги бу муаммонинг самарали ҳал этилмай қолишига сабаб бўлмоқда. Шунингдек, ҳукуматимиз томонидан қўйилаётган талабларга, мавжуд муаммоларга ечим ва жавоб топиш илмий тадқиқотчилар зиммасига янги вазифаларни юкламоқда. Биринчи Президентимизнинг “Тан олиш керакки, бизда бу муаммо билан ҳеч ким тизимли равишда жиддий шуғулланмаяпти. Ҳатто, бугун ҳам, худди 15 йил илгари бўлганидек, республика корхоналарида энергия сарфи жаҳондаги ўртача кўрсаткичдан 2-2,5 марта ортиқ экани ҳеч кимни ташвишга солмаяпти”, деб таъкидлаши ҳам бунинг яққол далилидир[4]. Шу боисдан ҳам, республикадаги ишлаб чиқариш муносабатларининг таҳлилига, иқтисодиёт таркибий тузилишидаги ўзгаришларни назарда тутган ҳолда ресурслардан тежамли фойдаланиш муаммоларига бугунги кун нуқтаи назаридан янгича ёндашиш объектив зарурат бўлиб қолди. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Режали иқтисодий тизим шароитидаги тадқиқотларда муаллифлар В.Семёнов, А.Невелев, В.Сиренко, В.Габ маҳсулот таннархини камайтиришда тежамкорликнинг аҳамиятига катта эътибор қаратганлар[6, 7]. Давлат миқёсида тежамкорлик тартибини ўрнатишнинг ташкилий жиҳатлари В.Ефимов, меҳнатни тежаш масалалари В.Андриенко бошчилигидаги муаллифлар жамоалари, вақтни тежаш қонуни А.Горюнов, харажатлар меъёрининг тежамкорликка таъсири масалалари эса В.Степанов, А.Мешков ва бошқа олимлар томонидан ўрганилган [8, 9, 10, 11]. Бироқ уларнинг тежамкорлик даражасини ўстириш бўйича ишлаб чиққан усул ва тавсияларини мукаммал, деб бўлмайди. Чунки мазкур тадқиқотларнинг аксарият қисми, асосан, собиқ режали иқтисодий тизим шароитида бажарилган бўлиб, уларда муаммо ечимига синфийлик нуқтаи назаридан ёндашиш ҳамда режали иқтисодиётни энг мақбул тизим сифатида назарий асослашга ҳаракат қилинган. Ўзбекистонда вақтни тежаш қонунининг самарали хўжалик юритишдаги ролини Н.Усмонов ўзининг монографик тадқиқоти доирасида ўрганиб, эътиборга лойиқ фикр-мулоҳазаларини билдирган. Фан-техника тараққиётининг тежамкорликка таъсири ва қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари ишлаб чиқариш ялпи харажатлари таркибининг ўзгариши масалалари эса Х.Нурмуратов томонидан тадқиқ этилган [12, 13]. Тадқиқот методологияси Тадқиқот объекти сифатида мамлакат, шу жумладан, Фарғона вилояти қишлоқ хўжалиги корхоналари фаолиятидаги тежамкорликнинг намоён бўлиш ва ривожланиш хусусиятлари танлаб олинган. Тадқиқот предмети бўлиб иқтисодий ресурслар тежамкорлиги муаммоларининг юзага келиши, тежамкорликни ошириш ва самарали хўжалик юритишни таъминлаш билан боғлиқ иқтисодий муносабатлар тизими ҳисобланади. Тадқиқотни амалга оширишда асосан эмпирик тадқиқот усулидан фойдаланилди, яъни тежамкорликнинг илк пайдо бўлишидан то ҳозирги даражасига эришишининг назарий ва амалий асослари, усуллари ўрганилиб, улар асосида 3/2018 (№ 00035) www.iqtisodiyot.uz 2 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” ил мий электрон журнали. № 3, май-июнь, 2018 йил тежамкорлик механизмини мамлакатимиз қишлоқ хўжалиги корхоналарида қўллаш бўйича хулоса ва таклифлар ишлаб чиқилди. Таҳлил ва натижалар Бугунги кунда қишлоқ хўжалиги аҳамиятидаги ерлардан фойдаланиш самарадорлигининг етарли даражада эмаслиги кўзга ташланмоқда. Ўзбекистон Республикасининг Ер кодекси, “Фермер хўжалиги тўғрисида”ги қонуни ва бошқа меъёрий ҳужжатларда ердан фойдаланиш тартибининг аниқ белгилаб берилганлигига қарамасдан, кўп ҳолларда амалиётда ерларнинг ҳисоби ва уларни фермерларга бериш тартиби бузилмоқда. Фермерларга дон ва пахта уч