Основные аспекты анализа трудовой деятельности в контексте дальнейшего экономического развития

Аннотация

The article outlines the economic context of business activity, which illustrates the key aspects of the indicators that illustrate it. At the same time, the methods of evaluating and analyzing the composition of economic and financial performance indicators of the entity's business activity were investigated. Key Words: Business activity, economic potential, financial capabilities, fixed assets, working capital, sources of capital, liabilities. Кириш Иқтисодиётни янада ривожлантириш шароитида ҳар қандай хўжалик юритувчи субъект ўз тасарруфидаги барча ресурслар – молиявий, моддий ва меҳнат ресурслари ҳаракати ҳамда улардан фойдаланиш самарадорлигини тўғри бошқаришни таъминлаши зарур бўлади. Самарасиз бошқарув усулларидан фойдаланиш уларни иқтисодий ночорлик ҳолатига олиб келиши мумкин. Корхона молиявий ресурсларини тўғри ва моҳирона бошқариш учун биринчи навбатда, унинг молиявий аҳволи, ресурслардан фойдаланиш самарадорлигини аниқлаш ҳамда таҳлил қилиниши лозим бўлади. Хўжалик субъектларининг иқтисодий ва молиявий мустаҳкам бўлишининг илдизи, асосий омили унинг фаолиятида намоён бўлади. Уларнинг ишчанлик фаоллигини ифодаловчи кўрсаткичларни ўрганиш молиявий ҳолат таҳлилида муҳим ўрин тутади. Корхоналарнинг бозордаги ўрни, молиявий ва иқтисодий салоҳияти, мавқеи кўп жиҳатдан, унинг ишчанлик фаолияти кўрсаткичларининг ҳолатига боғлиқ бўлади. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Хўжалик юритувчи субъектларнинг иш фаоллиги кўрсаткичлари уларнинг молиявий ҳолатига баҳо беришда муҳим кўрсаткичлар ҳисобланади. Молиявий 1/2019 (№ 00039) www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 1, январь-февраль, 2019 йил таҳлил бўйича адабиётларда иш фаоллиги асосий ва жорий активларнинг айланиши, қарз мажбуриятларни айланишини ифодаловчи кўрсаткичлар сифатида ўрганилган. Бу кўрсаткичларнинг корхоналар молиявий ҳолатига баҳо беришдаги аҳамияти, муҳимлигидан келиб чиқиб, уларни алоҳида ўрганиш ва тавсифлаш лозим. Иқтисодчи олим М.Ю.Раҳимовнинг ўқув қўлланмасида: ”Хўжалик субъектларининг иш фаоллиги деганда, унинг асосий ва жорий активларини айланувчанлиги, қарзларни оқланувчанлиги тушунилади”[1] деб таъриф берилган. Мамлакатимизнинг иқтисодчи олимлари М.К.Пардаев ва Б.А.Хасановларнинг фикрича иш фаоллиги деб: «Корхонани ўз мақсадига эришиш йўлида иқтисодий ва молиявий салоҳиятдан самарали фойдаланиш эвазига мунтазам равишда иқтисодий ўсишни таъминлашдан иборат чора-тадбирларга айтилади»[2]. Иш фаоллигини асосий кўрсаткичи сифатида фойда ва рентабеллик кўрсаткичлари олинган ҳолда муаллифлар томонидан қуйидаги кўрсаткичлар тизими таркибланади, (1-расм). Иш фаоллигини ифодаловчи кўрсаткичлар Иқтисодий салоҳиятни Молиявий салоҳиятни Иқтисодий ишлатиш билан боғлиқ ишлатиш билан боғлиқ самарадорлик билан бўлган кўрсаткичлар бўлган кўрсаткичлар боғлиқ бўлган кўрсаткичлар 1-расм. Иш фаоллигини ифодаловчи кўрсаткичлар. Манба: Пардаев М.Қ., Хасанов Б.А. Молиявий ва бошқарув таҳлили. Ўқув қўлланма. –Т.: Чўлпон, 2012. -237 б. Иқтисод фанлари доктори, профессор. Э.Акрамов томонидан корхона молиявий барқарорлигини таъминлашнинг муҳим омили сифатида олинган иш фаоллиги кўрсаткичи корхонада иқтисодий ўсишга, корхонани бир хил даражада ривожланишига олиб келувчи, маҳсулотни ишлаб чиқариш режаларининг бажарилишига имкон берувчи, сотишнинг кўламини оширишга олиб келувчи муҳим дастак сифатида қаралади. Муаллиф томонидан корхона иш фаоллигининг қуйидаги боғланиши келтирилади (2-расм). Бу қоида халқаро амалиётда «Корхона иқтисодининг олтин қоидаси» [3] деб юритилади. Иш фаоллигининг боғланиш кўрсаткичлари Корхона Маҳсулотни сотиш Корхона мулкининг фойдасини ҳажмининг динамик динамик индекси динамик индекси индекси 2-расм. Иш фаоллигининг боғланиш кўрсаткичлари Манба: Акрамов Э.А. Корхоналар молиявий ҳолатини таҳлили. Ўқув қўлланма .–Т.: Молия. 2003. -158 б. 1/2019 (№ 00039) www.iqtisodiyot.uz 2 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 1, январь-февраль, 2019 йил Фикримизча, “Хўжалик субъектларининг иш фаоллиги деганда, уларнинг асосий ва айланма маблағлар ҳамда ўз маблағлари ва четдан жалб қилинган маблағлари билан боғлиқ айланувчанлик кўрсаткичларини таҳлил қилиш асосида молиявий барқарорлигини таъминлаш борасидаги амалий тадбирларга айтилади”. Тадқиқот методологияси Хўжалик субъектларининг иш фаолиятини ифодаловчи кўрсаткичларни қуйидаги таркибда ўрганиш тавсия қилинади (3-расм). Иш фаоллигини ифодаловчи кўрсаткичлар Иқтисодий салоҳият билан Молиявий салоҳият билан боғлиқ боғлиқ кўрсаткичлар кўрсаткичлар Асосий Айланма Ўз Четдан жалб маблағлар маблағлари қилинган маблағлар маблағлар билан боғлиқ билан боғлиқ кўрсаткичлар кўрсаткичлар 3-расм. Иш фаоллигини ифодаловчи кўрсаткичлар тизими Манба: Муаллифлар томонидан мустақил ишлаб чиқилган. Хўжалик субъектларининг молиявий барқарорлигини баҳолашда иш фаолиятини таҳлил қилиш муҳим ҳисобланади. Таҳлил натижаларидан ишлаб чиқариш самарадорлигини ошириш бўйича ички хўжалик имкониятларини аниқлаш ва уларни ишлаб чиқариш айланмасига жалб қилиш б