Формирование инновационной экономики – основа конкурентоспособности и устойчивого развития

Аннотация

This article discusses the importance of new ideas and innovations as supporting vital conditions for providing competetiveness of entities to increa the portion of export oriented goods and total factor productivity of resourses (TFP) on the bases of examples. Калит сўзлар: инновация, рақобат, бозор механизми. Кириш Фзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 7 февралдаги фармони [1] билан тасдиқланган мамлакатимизни янада ривожлантиришнинг бешта устувор йўналишлар бўйича 2017-2021 йиллардаги «Ҳаракатлар стратегиясида»1 иқтисодиётни эркинлаштириш ва ривожлантириш долзарб вазифалардан бири эканлиги қайд этилган. Фзбекистон Республикаси бугун халқаро ҳамжамиятнинг ва глобал молиявий-иқтисодий бозорнинг ажралмас таркибий қисми ҳисобланади. Бунинг тасдиғини ташқи дунё билан алоқаларимиз тобора кенгайиб бораётганида, тараққий топган етакчи давлатлар кўмагида иқтисодиёт тармоқларини ривожлантириш, модернизация қилиш, техник ва технологик қайта жиҳозлаш бўйича дастурларнинг амалга оширилаётганида, 2017-2021 йилларга мўлжалланган мамлакатни янада тараққий эттиришнинг бешта устувор йўналишларнинг юртимизда муваффақиятли амалга оширилаётганида яққол кўришимиз мумкин. Глобаллашув шароитида мамлакатнинг рақобатбардошлигини ошириш, иқтисодий салоҳиятини юксалтириш, инновацияларни кенг жорий этиш ва шулар асосида ресурслардан оқилона фойдаланиш барқарор ривожланиш ва аҳоли турмуш даражасини оширишнинг гаровидир. Мақоланинг мақсади республикамиз иқтисодиётининг ривожланиш ҳолати, омиллари, ресурслардан фойдаланиш самарадорлиги ва барқарор иқтисодий ўсиш имкониятларини тадқиқ этишдир. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Инновацион иқтисодиётнинг моҳияти, мақсади, омиллари ва шаклланиш жараёни маҳаллий ҳамда бошқа хорижий давлатлар олимлари Д.Ромер, Чен Дерек, Д.А.Медведов, А.А. Динкин, Н.И.Иванова, В.В.Глухов, Л.Н.Орлова, Т.Ш.Шодиев ва бошқалар томонидан тадқиқ этилган. Жумладан, Д.Ромер*2+ тараққиётнинг 1www.uza.uz 5/2018 (№ 00037) www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 5, сентябрь-октябрь, 2018 йил постиндустриал босқичида аҳолининг турмуш даражасини ошириш ва барқарор иқтисодий ўсишни таъминлаш учун интеллектуал, яъни билимлар иқтисодиётини шакллантириш ва унда инновацияларнинг роли ва аҳамияти ҳақида фикр юритади. У иқтисодий ўсишнинг эндоген моделини таклиф этган ва интеллектуал салоҳият, билимлар мажмуаси, янги ғоя ва инновациялар тараққиётнинг асосий омилига айланганлигини таъкидлайди. Чет эл олими Чен Дерек*3+ инновацион иқтисодиёт, яъни унинг таърифида билимлар иқтисодиётининг тўртта устуни: иқтисодий ташқи муҳит, билимлар мажмуаси, инновациялар тизими ва ахборот коммуникация технологиялари ҳақида гапириб, иқтисодий ўсишнинг кўп омилли эконометрик моделини таклиф этган. Проф. Д.А. Медведов*4+ россия иқтисодиётининг истиқболи ҳақида тўхталиб келажакда мамлакатнинг тараққиёти таркибида билим сиғими юқори бўлган товарларни ишлаб чиқариш ва экспорт қилиш Россия Федерациясининг бош мақсади эканлигини таъкидлайди. А.А. Динкин ва Н.И.Ивановалар*5+ чоп этган монографиясида инновацион иқтисодиётнинг мазмуни, моҳияти, мақсади, ривожланиш омиллари ва манбалари Россия иқтисодиёти мисолларида баён этилган В.В.Глухов*6+. Инновацион иқтисодиётнинг хусусиятлари, хомашёни экспорт қилишдан интеллектуал маҳсулотларни эспорт қилиш афзалликлари, корхоналарнинг рақобатбардишлигини ошириш йўналишларини батафсил ёритган. Л.Н. Орлова*7+ инновацион иқтисодиётнинг кўрсаткичлари ва рақобатбардошликни таъминлаш муаммоларини ўрганган. Фзбекистонлик олимлар Т.Ш.Шодиев*8+ ҳамда республикамизда Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Иқтисодий тадқиқотлар маркази олимлари*9+ Фзбекистонда билимлар иқтисодиётини барпо этиш аҳволи, шакллантириш ва ривожлантиришнинг муҳим илмий-услубий жиҳатларини тадқиқ этишган ва унинг эконометрик моделини яратишга ҳаракат қилишган. Тадқиқотлар натижасида БМТнинг мамлакатимиздаги офисида миллий иқтисодиётнинг 2012-2020 йилларга мўлжалланган инновацион ривожлантиришнинг дастур лойиҳаси*10+ ишлаб чиқилган. Олимларнинг инновацион ривожланишнинг янги сифат босқичини шакллантириш жараёнини ўрганишга услубий ёндашувлари, инновацион ишланмалари, корхоналарда янги технология ва маҳсулотларни жорий этиш орқали иқтисодий барқарор ўсишни таъминлаш тадқиқотлари ҳам назарий ҳам амалий аҳамиятга молик. Билимлар иқтисодиёти ёки бошқача қилиб айтганда инновацион иқтисодиётнинг шаклланиш даражаси, статистик кўрсаткичлари ва омиллари, сифатли ва миқдорий таҳлил услубларини бирлаштириш орқали таҳлил этиш, эконометрик моделлар асосида комплекс тадқиқ этилмаган. Бу муаммо ҳам тадқиқотчи олимлар эътиборидан четда қолган. Мақолада “2018 йил фаол тадбиркорлик, инновацион ғоя ва технологияларни қўллаб-қувватлаш йили” доирасида иқтисодий фаолиятни интеллектуаллаштириш учун ишлаб чиқаришда номоддий ресурсларнинг ролини ошириш, товарларнинг сиғимида интеллектуал меҳнат улуши устуворлигини таъминлаш, иқтисодиётни либераллаштириш ва уни тартиблаштиришда бозор механизмидан кенг фойдаланишни талаб этади.