Анализ эффективного использования внутренних экономических возможностей по увеличению объемов производства в условиях экономической либерализации

Аннотация

This manual is produced the systematic and complex analyses method of gross income of trade entities and used in practice. The practical recommendations of the research as a result of investigation give us an opportunity to give a right estimation of financial and house holding activity of trade entities, search of internal house holding reserves for increasing of gross income and profitability to provide them by sound financial position. Калит сўзлар: тoвaр мaҳсулoти; меҳнaт oмиллaри; меҳнaт вoситaлaри oмиллaри; меҳнaт буюмлaри oмиллaри; ички xўжaлик имкoниятлaри; ишлаб чиқариш самарадорлиги; кoмплекс тaҳлил; тизимли таҳлил; омилли тaҳлил. Кириш Фзбекистон Республикасида иқтисодиётни янада ривожлантириш шароитида турган биринчи ва асосий вазифа изчил иқтисодий ўсиш, чуқур таркибий ўзгаришларни амалга ошириш, ишлаб чиқаришни мукаммаллаштириш ва илғор технологиялар билан қайта қуроллантиришнинг асосий шарти бўлган макроиқтисодий ва молиявий барқарорликка эришишдир. Зеро, Фзбекистон Республикаси Президенти Ш.М.Мирзиёев: ”Бугун мамлакатимизнинг барқарор ривожланиш йўлида изчил илгарилаб боришини таҳлил қилар эканмиз, ўтган йили принципиал муҳим ислоҳотларни амалга ошириш бўйича қатъий қадамлар қўйилди, деб айтишга барча асосларимиз бор” [4] деб aйтиб ўтдилар. Жорий йилда Фзбекистон Республикаси Президенти Ш.Мирзиёeвнинг «Фзбекистон Республикасинини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар стратегияси тўғрисида» ги №ПФ 4947-сонли Фармони қабул қилинди [1]. Мaзкур 5/2018 (№ 00037) www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 5, сентябрь-октябрь, 2018 йил ҳаракатлар стратегиясининг учинчи йўнaлиши «Иқтисодиётни янада ривожлантириш ва либераллаштириш» масалаларига бағишланган. Бу эса, иқтисодиёт тармоқларини иқтисодий ва молиявий барқарор фаолият юритишлари лозимлигини тақозо этади. Республикамизда изчил иқтисодий ислоҳотлар амалга оширилаётган босқичда иқтисодиёт тармоқларини ривожлантиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Зеро, Фзбекистон Республикасининг Президенти: «Иқтисодиётимизни мутлақо янги асосда ташкил этиш ва янада эркинлаштириш, унинг ҳуқуқий асосларини такомиллаштириш, ишлаб чиқаришни модернизация ва диверсификация қилиш бўйича қатор қонунлар, фармон ва қарорлар, пухта ўйланган дастурлар қабул қилинди ва улар изчил амалга оширилмоқда» *5+ деб айтиб ўтдилар. Иқтисодиётнинг рақобатбардошлигини ошириш шароитида ҳар қандай хўжалик юритувчи субъект ўз тасарруфидаги барча ресурслар – молиявий, моддий ва меҳнат ресурслари ҳаракати ҳамда улардан фойдаланиш самарадорлигини тўғри бошқаришни таъминлаши зарур бўлади. Зеро, иқтисодиёт олдига қўйилган вазифалардан бири – бу уни самарадорлигини кўтаришдан иборат. Мамлакатимизда корхоналарнинг иқтисодий самарадорлигини оширишда уларнинг ички имкониятлардан самарали фойдаланиш кўрсаткичларини таҳлил қилиш асосий ўринни эгаллайди. Таҳлил натижалари асосида бoшқaрув маъмурияти ўз корхоналарини иқтисодиётда тутган ўрни, танлаган стратегик йўли тўғрилиги, мавжуд ресурслардан қай даражада фойдаланганлиги тўғрисидаги маълумотларга эга бўладилар. Зеро Фзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2015 йил 28 июлда қабул қилинган «Давлат улуши бўлган акциядорлик жамиятлари ва бошқа хўжалик юритувчи субъектлар фаолияти самарадорлигини баҳолаш мезонларини жорий этиш тўғрисида»ги 207-сонли қарорининг қабул қилиниши ҳам хўжалик субъектларида иқтисодий таҳлил ўтказишни долзарблигини белгилаб беради [3]. Корхонада маҳсулот ишлаб чиқариш ҳажмига таъсир қилувчи омилларни таҳлил қилиш уларнинг фаолиятини яхшилаш, самарадорлигини оширишда муҳим омил бўлиб ҳисобланади. Шу билан бирга таҳлил натижалари асосида уларни иқтисoдий сaлoҳиятигa баҳо бериш, ички хўжалик имкониятларидан самарали фойдаланган ҳолда ишлаб чиқаришни ташкил этиш ва асосли қарорларни қабул қилиш мумкин бўлади. Бунинг учун амалиёт маҳсулот ишлаб чиқариш ҳажмига таъсир қилувчи омилларни таҳлил қилиш асосида ички имкониятлардан самарали фойдаланиш борасида илмий асосланган услубиятга эга бўлиши керак. Зеро, хўжалик субъектларида маҳсулот ишлаб чиқариш ҳажмига таъсир қилувчи омилларни таҳлил қилиш асосида ички имкониятларни аниқлаш усулининг амалий томонлари умумметодологик жиҳатдан етарли даражада тадқиқ қилинмаган. Бу эса, ўз навбатида, мазкур мақола мавзусининг долзарблиги ва амалий аҳамиятга эга эканлигини белгилайди. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Иқтисодий адабиётлар таҳлили кўрсатишича, корхоналарда ички хўжалик имкониятларини аниқлашда маҳсулот ишлаб чиқариш ҳажмига таъсир қилувчи омилларни таҳлил қилишга доир умумий методологик усуллар назарий жиҳатдан ёритилган. Россиялик олимлар Г.В.Савицкая *10+, Д.И. Жиляков ва В.Г. Зарецкаялар [12] томонидан корхонада маҳсулот ишлаб чиқариш ҳажмига таъсир қилувчи омиллар таҳлили асосида ички хўжалик имкониятларини аниқлаш усули назарий жиҳатдан ўрганилган. Мамлакатимизнинг етук иқтисодчи олимларидан бири Т.Ш.Шоғиёсов *11] маҳсулот ишлаб чиқариш ҳажмини ошириш учун ички 5/2018 (№ 00037) www.iqtisodiyot.uz 2 “Иқтисодиёт ва инновацион тех