Поощрять участие субъектов малого предпринимательства в обеспечении занятости

Аннотация

The article outlines the capability of small business to increase labor force participation and the theoretical foundation of impact of small business on supply and demand equilibrium of the labor force and on an increase of income per capita. The article also outlines several recommendations to stimulate small businesses participation in employment creation. Калитли сўзлар: кичик бизнес, кичик корхона, бандлик, тўла бандлик, ишчи кучига талаб ва таклиф, даромад, иш ўрни. Кириш Мамлакатдаги ишчи кучи бандлигини таъминлаш ва шу асосда aҳoли дaрoмaдларини oшириш жамият ижтимоий-иқтисодий ривожланишининг муҳим шартларидан бири ҳисобланади. Шу сабабли 2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича ҳаракатлар стратегиясида “янги иш ўринларини яратиш ҳамда аҳолининг, энг аввало, ўрта махсус ва олий ўқув муассасалари битирувчилари бандлигини таъминлаш, меҳнат бозори мутаносиблигини ва инфратузилмаси ривожланишини таъминлаш, ишсизлик даражасини камайтириш” [1] ижтимоий соҳани ривожлантиришнинг устувор вазифаларидан бири сифатида белгилаб берилган. Бу борада кичик бизнес катта салоҳиятга эга бўлиб, ундан тўлиқ ва самарали фойдаланиш иқтисодий сиёсатнинг марказий бўғинини ташкил этади. Бироқ, ўз ўрнида таъкидлаш лозимки, кичик бизнес соҳасидаги бандлик нисбатан беқарор, мамлакатдаги хўжалик юритиш шарт-шароитлари ва иқтисодий фаолликнинг ўзгаришига тез берилувчан бўлади. Бу эса, узоқ муддатли даврда меҳнат бозоридаги мувозанатни ва барқарорликни таъминлашга салбий таъсир кўрсатиши мумкин. Шунга кўра, кичик бизнес томонидан ишчи кучи бандлигини таъминлаш жараёнларини тартибга солиш муҳим ижтимоий-иқтисодий муаммолардан бири ҳисобланади. 2/2018 (№ 00034) www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 2, март-апрель, 2018 йил Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Ишчи кучининг тўла ва самарали бандлиги миллий иқтисодиётнинг барқарор ва мутаносиб ривожланишига сезиларли таъсир кўрсатади. Бироқ, ўзгарувчан бозор шароитида ушбу ҳолатни таъминлаш жуда мураккаб бўлиб, аксарият ҳолларда ишчи кучига талаб ва унинг таклифи ўртасида номувофиқлик мавжуд бўлади. Бунга нисбатан юқори ҳақ тўланадиган иш ўринлари орқали намоён бўлувчи ишчи кучига талабнинг таклифдан ортда қолиши, аксарият ҳолатларда эса йирик хўжалик юритувчи субъектлар томонидан янги иш ўринлари яратишнинг иқтисодий жиҳатдан мақсадга мувофиқ эмаслиги сабаб бўлади. Шундай ҳолатларда кичик бизнес ишчи кучи тўла бандлигини таъминлашнинг яширин имкониятлари сифатида майдонга тушади. Кичик бизнеснинг ишчи кучи бандлигини таъминлашдаги роли ва ўзига хос хусусиятлари масалалари қатор тадқиқотчилар томонидан ўрганилган. Жумладан, Е.Крилова кичик бизнеснинг бандликка таъсир қилиш хусусиятларини асослаб берган [2]. А.Комаров, С.Богданова, А.Личнов илмий ишларида инқироздан кейинги даврда кичик тадбиркорлик ва меҳнат бозорида барқарорлаштирувчи жараёнлар динамикаси таҳлил қилинган [3]. А.Бондяшева, Н.Землянухина ўз тадқиқотларида давлатнинг иқтисодий фаол аҳолини иш ўринлари билан таъминлаш, меҳнат фаолиятини самарали ташкил этиш, шунингдек, самарали бандлик кўрсаткичларига кичик бизнеснинг таъсири масалаларига эътибор қаратганлар [4]. Г.Абдурахмонова ўз тадқиқотида Ўзбекистон Республикаси аҳолисининг иш билан бандлик ва фаровонлик даражасини ошириш ва янги иш ўринларини яратишдаги аҳамиятини ўрганган [5]. Тадқиқот методологияси Тадқиқот парадигмаси сифатида интерпретивистик ёндашувлардан фойдаланилган бўлиб, ундаги мантиқий хулосалар дедуктив фикрлаш усуллари орқали чиқарилган. Тадқиқот жараёнида илмий абстракциялаш, анализ ва синтез, тизимли ёндашув каби методлардан фойдаланилган. Тадқиқот учун зарур ахборотлар асосан сифат маълумотлари ва статистик маълумотлар кўринишида иккиламчи маълумотлардан олинган. Таҳлил ва натижалар Ишчи кучи бозорида кичик бизнес корхоналарининг иш берувчи сифатидаги ўрни унинг муҳим ижтимоий функцияларидан бири ҳисобланади. Статистика ва етакчи оммавий ахборот воситалари маълумотларига кўра, ҳар йили иш ўринларининг 2/3 қисми кичик тадбиркорлик ҳисобига яратилади. Бу борада кичик бизнеснинг роли айниқса инқироз вақтида, шунингдек депрессив ҳудудларда катта аҳамият касб этади. Шундай тарзда кичик бизнес миллионлаб кишиларга қийинчилик вақтларини енгиб ўтишга ёрдам беради, демак, жамиятдаги ижтимоий тангликни юмшатишга имкон беради [6]. Бироқ, мазкур функцияни кичик бизнеснинг ўзига хос хусусиятлари қаторига киритиш мумкин эмас, чунки иш ўринлари шунингдек давлат, корпоратив тузилмалар, ҳатто нотижорат ташкилотлари томонидан ҳам ташкил этилади. 2/2018 (№ 00034) www.iqtisodiyot.uz 2 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 2, март-апрель, 2018 йил Жаҳондаги ривожланган мамлакатлар тажрибаси шуни кўрсатадики, йирик корхоналарга нисбатан кичик бизнес субъектларида янги иш ўринларини яратишга мойиллик кучлироқ бўлиб, у қуйидаги сабаблар орқали изоҳланади: 1) кичик бизнеснинг капитал сиғими паст бўлган янги иш ўринларини тезлик билан ташкил этишга қо