Повышение инновационного потенциала предприятий автомобильной промышленности и его управления

Аннотация

This article is devoted to the problems of managing innovative capacities and studying the structure of automotive enterprises, as well as the methodological approach to quantitative measurement. As a result of the assessment of the innovative capacities of the automotive industry, proposals were developed to measure the level of innovation, selection and implementation of innovative capacity. Калит сўзлар: инновацион салоҳият, инновацион салоҳиятни бошқариш, инновацион салоҳиятни баҳолаш, кадрлар салоҳияти, ишлаб чиқариш салоҳияти, инвестицион салоҳият. Кириш Ўзбекистонда олиб борилаётган иқтисодий ислоҳотларни чуқурлаштириш шароитида, авваламбор, миллий иқтисодиётни ривожлантиришда инновацияларни яратиш ва уни жорий қилиш борасидаги фаолият зарурдир. Бугунги кунда фан ва техника ютуқларидан фойдаланишни рағбатлантирмай, янги технологияларни жорий этмай, шунингдек, саноат корхоналарининг барча жараёнларида инновацияларни қўлламай туриб иқтисодиёт тармоқларида барқарор иқтисодий ўсишни таъминлаш- нинг ҳеч қандай иложи йўқ, албатта. Автомобилсозлик саноати миллий ишлаб чиқариш саноатида етакчи тармоқ бўлиб, унинг улуши ишлаб чиқариш, маҳаллийлаштириш ва аҳолини иш билан банд қилишда иқтисодиётимизнинг локомотиви ҳисобланади. Республикамиз автомобиль саноатини янада ривожлантириш мақсадида 2017- 2021 йилларда “Ўзавтосаноат” АЖнинг фаолиятини такомиллаштиришда ҳам айнан, “...маҳсулотларнинг янги замонавий турлари ва маркаларини ўзлаштиришга йўналтирилган инвестиция лойиҳаларини хорижий инвесторларни жалб этган ҳолда амалга ошириш, ташқи ва ички бозорларда рақобатдош автомобиль маҳсулотлари 2/2018 (№ 00034) www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 2, март-апрель, 2018 йил ишлаб чиқариш ҳажмини оширишни таъминлаш, ташқи бозорларни ва экспорт қилинаётган маҳсулотларни янада диверсификация қилиш, ташқи бозорлар- даги ўрни ва мавқеини мустаҳкамлаш, бутловчи буюмлар ва узеллар ишлаб чиқаришни маҳаллийлаштиришни чуқурлаштириш, автомобилсозликни ривожланти- риш учун зарур бўлган базавий хомашё ва материаллар ишлаб чиқаришни ўзлашти- риши ва унинг ҳажмини кўпайтириш бўйича тармоқлараро кооперация алоқаларини кенгайтириш ҳисобига импортнинг улушини қисқартириш ва маҳсулотлар таннархини пасайтириш, “Ўзавтосаноат” АЖ ташкилотлари рентабеллигини ошириш ва уларни молиявий қўллаб-қувватлашни кучайтириш, халқаро замонавий стандартларни жорий этиш йўли билан “Ўзавтосаноат” АЖ ташкилотларини корпоратив бошқаруви- ни такомиллаштириш ва тармоқнинг кадрлар салоҳиятини мустаҳкамлаш, соҳага ёш ва иқтидорли мутахассисларни жалб қилиш, илмий-амалий тадқиқотлар ва инновация ишланмаларини ривожлантириш ҳамда ишлаб чиқаришни модернизация- лаш, техник ва технологик жиҳатдан янгилаш жараёнларига татбиқ қилиш, фан ва ишлаб чиқаришнинг янада мустаҳкам алоқасини таъминлаш” каби устувор вазифалар белгилаб берилди [1]. Ушбу вазифаларнинг самарали ижросини таъминлаш учун авваломбор, соҳада илмий-тадқиқот ва конструкторлик ишланмаларни яратиш натижасида инновацияларни ишлаб чиқаришга жорий қилиш ва инновацион фаолиятни ташкил қилиш лозим. Шу жиҳатдан, жаҳон бозоридаги рақобат ва ноаниқлик шароитида саноат ишлаб чиқариш соҳасида инновациялардан фойдаланиш муваффақиятга эришиш имкониятини беради [2]. Жумладан, автомобиль саноатини ривожлантириш, истиқболдаги мақсадларни руёбга чиқаришда инновацион фаолиятга асосланган ташкилий, техник-технологик жараёнларнинг янги кўринишларини яратиш ва жорий этиш муҳим аҳамият касб этмоқда. Янги кўринишдаги техник-технологик жараёнларни, яъни, инновацияларни қўллаш учун авваламбор, автомобилсозлик ишлаб чиқариш корхоналарининг инновацион фаолияти етарли салоҳиятга эга бўлиш керак. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Мамлакатимиз иқтисодчи олимларидан С.С.Ғуломов, Ш.Н.Зайнутдинов, М.А.Икрамов, Н.Қ.Йўлдошев, Д.Н.Раҳимова, Н.М.Расулов, М.С.Саидов, Д.Суюнов, М.Л.Турсунходжаев, М.Б.Хамидулин, А.А.Хошимов, Р.И.Якушевларнинг[3] тадқиқот ишлари бошқарув жараёнларининг илмий-назарий асосларини яратишга қаратилган. Уларнинг илмий изланишларида, мулк шакллари трансформацияси, корпоратив бошқариш моделларини мукаммаллаштириш, акциядорлик корхоналарни ривожлантириш жараёнидаги масалалар ўз ифодасини топган. Кейинги йилларда ҳимоя қилинган қатор диссертацияларда корпоратив тузилмаларни ривожлантириш, асосан давлат мулкини хусусийлаштириш жараёнидаги институционал ўзгаришлар, шунингдек, Ўзбекистонда мулкни давлат тасарруфидан чиқариш ва хусусийлаштиришнинг минтақавий хусусиятларига оид масалалар тадқиқ этилган. Тадқиқот методологияси Тадқиқот жараёнида қиёсий таҳлил ва синтез, индукция ва дедукция, эксперт баҳолаш, илмий абстракциялаш, иқтисодий-математик моделлаштириш, статистик, корреляцион ва регрессион таҳлил ва бошқа усуллардан кенг фойдаланилди. 2/2018 (№ 00034) www.iqtisodiyot.uz 2 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 2, март-апрель, 2018 йил Таҳлил ва натижалар Автомобиль саноатида инновацион салоҳиятни тадқиқ этмасдан туриб илмий- тадқиқот, констру