Значение инвестиций в экономическом развитии Узбекистана

Аннотация

Мазкур мақолада иқтисодиётни ривожлантиришда инвестициянинг ўрни, мамлакатимизда олиб борилаётган инвестицион сиёсат ҳамда иқтисодиёт тармоқларини модернизация ва диверсификация қилишнинг зарурлиги ёритилган. Аннотация: В статье рассматриваются рол инвестиции в развитии экономики, действующие инвестиционные политики и основы модернизации и диверсификации отрасли экономики. Annotation: The article examines the role of investment in the development of the economy, the current investment policies and the basis for modernization and diversification of the economy Калитли сўзлар: инвестиция маблағлари, инвестицияларни молиялаш- тириш, инвестиция маблағлари самарадорлиги, иқтисодиёт тармоқлари модернизациялаш ва диверсификациялаш. Кириш Ўзбекистонда кейинги йилларда амалга оширилаётган кенг қамровли иқтисодий ислоҳотлар инвестиция жараёнларининг фаоллашувини тақозо этмоқда. Иқтисодиётда янги тармоқ ва соҳаларнинг йўлга қўйилиши, мавжуд ишлаб чиқариш қувватларининг кенгайтирилиши, иш ўринларининг ташкил этилиши тобора кўпроқ маблағ ва ресурсларни жалб қилишни рағбатлантирмоқда. 2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича ҳаракатлар стратегиясининг 3-йўналиши иқтисодиётни янада ривожлантириш ва либераллаштиришга йўналтирилган макроиқтисодий барқарорликни мустаҳкамлаш ва юқори иқтисодий ўсиш суръатларини сақлаб қолиш, миллий иқтисодиётнинг рақобатбардошлигини ошириш, қишлоқ хўжалигини модернизация қилиш ва жадал ривожлантириш, иқтисодиётда давлат иштирокини камайтириш бўйича институционал ва таркибий ислоҳотларни давом эттириш, хусусий мулк ҳуқуқини ҳимоя қилиш ва унинг устувор мавқеини янада кучайтириш, кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик ривожини рағбатлантириш, ҳудудлар, туман ва шаҳарларни комплекс ва мутаносиб ҳолда ижтимоий-иқтисодий тараққий эттириш, инвестициявий муҳитни яхшилаш орқали мамлакатимиз иқтисодиёти тармоқлари ва ҳудудларига хорижий сармояларни фаол жалб этиш муҳим аҳамият касб этади [1]. Ушбу вазифаларни ўз вақтида самарали ҳал этишни иқтисодиётга хорижий инвестицияларни жалб қилишни тартибга солиш ва рағбатлантириш механизмларини 2/2018 (№ 00034) www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 2, март-апрель, 2018 йил янада такомиллаштириш масалаларини қамраб олувчи чора-тадбирлар орқали таъминлаш мумкин. Шунинг учун, бугунги кунда республикамизда олиб борилаётган инвестиция сиёсати, яъни иқтисодиёт тармоқларини модернизация ва диверсификация қилиш учун хорижий инвестицияларни жалб қилиш жараёнини фаоллаштириш йўлларини ишлаб чиқиш долзарб масала бўлиб қолмоқда. Белгиланган бундай вазифаларни самарали ҳал этиш ушбу тармоқларга инвестицияларни, шу жумладан чет эл инвесторларини жалб этишни кенгайтириш ва улардан самарали фойдаланишни ташкил этишни талаб этади. Булар мамлакатимизда ҳозирги кунгача давом этиб келаётган таркибий ўзгартиришларни мантиқий давоми сифатида Ўзбекистон иқтисодиётини барқарор ривожланишида муҳим аҳамиятга эгадир. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Ўзбекистон иқтисодиётида инвестицияларнинг аҳмияти жиҳатидан бир қатор иқтисодчи олимларнинг назарий қарашлари мавжуд. Жумладан, Ш.Шодмонов, У.Ғафуровларнинг фикрича, “Инвестициялар – асосий ва айланма капитални қайта тиклаш ва кўпайтиришга, ишлаб чиқариш қувватларини кенгайтиришга қилинган сарфларнинг пул шаклидаги кўринишидир”[5]. Мамлакатимизнинг инвестицион салоҳияти Р.Юлдашев қуйидагича баҳолайди: “Ўзбекистон Марказий Осиёнинг чорраҳасида жойлашган бўлиб, самарали минтақавий ҳамкорлик алоқаларини ўрнатиш, минтақавий ва трансмиллий лойиҳаларда иштирок этиш учун қулай транспорт коридорларига эга мамлакатдир” [6]. Проф. Д.Ғ.Ғозибеков инвестицияларнинг иқтисодий мазмун-моҳиятини молиявий категория сифатида талқин этиб, қуйидагича таъриф бериб ўтган: “Инвестицияларнинг мазмуни аниқ ва ишончли манбалардан маблағлар олиш, уларни асосли ҳолда сафарбар этиш, рикслар даражасини ҳисобга олган ҳолда капитал қийматини сақлаш ва кўзланган самарани олишдан иборат бўлади” [7]. Проф. Н.Ҳ. Ҳайдаров инвестициялар мазмун–моҳиятига қуйидаги таърифни беради: “Инвестиция – бу мулк шаклидан қатъи назар, тадбиркорлик асосида фаолият кўрсатаётган жисмоний ва юридик шахслар ёки давлатнинг иқтисодий ва ижтимоий самара олиш мақсадида ўз бойликларини қонун доирасида бўлган ҳар қандай тадбиркорлик объектига сарфлашидир” [8]. Шу билан бирга инвестиция борасида Россия иқтисодчи олимларидан Т.Данко ва З.Окрут «қулай инвестиция муҳитини яратиш учун ҳамда ишлаб чиқаришни, савдо- сотиқни, илмий фаолиятни рағбатлантирувчи омил, механизм», деб биладилар [9]. Ҳозирги кунда мамлакатимизнинг иқтисодий тараққиётида киритилаётган барча инвестициялар мақсадли жойлаштирилмоқда. Уларнинг самарали фаолияти эса етарли таъминланмаётганлиги давлат даражасига кўтарилиб, мазкур масалаларга Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантиришнинг ҳаракат стратегиясида асосий эътибор қаратилмоқда. Тадқиқот методологияси Тадқиқотда тизимли таҳлил, иқтисодий тадқиқ этиш методологияси, таққослаш, индукци