ЁШ ФУТБОЛЧИЛАРНИ ТАЙЁРЛАШ ВА РИВОЖЛАНТИРИШДА ЗАМОНАВИЙ ЁНДАШУВЛАР

Аннотация

This article analyzes the theoretical and practical significance of using game models in the football training process. The training system shows the possibilities of effectively developing the physical, technical, and tactical skills of football players through exercises close to the game, adapted to real conditions. Based on the opinions of specialists in the field of education and sports, the influence of game models on psychological and intellectual growth was also highlighted. Keywords: game model, football training, real conditions, tactical skills, decision-making, game environment, cognitive development. КИРИШ Замонавий футболда машғулот жараёнларини самарали ташкил этиш мураббийлар олдида турган энг муҳим вазифалардан биридир. Бу борада энг самарали усуллардан бири - ўйин моделларидан фойдаланиш ҳисобланади. Ўйин модели - бу муайян тактик ғоялар, позицион тузилиш ва жамоавий ҳаракатлар орқали шакллантирилган ўйин услубидир. У машғулотларда футболчини тўғридан-тўғри ўйинга яқин вазиятларга мослаштиришга қаратилган бўлиб, натижада ўйиндаги қарор қабул қилиш, тўп билан ҳаракатланиш ва жамоа билан уйғун ҳаракат қилиш қобилияти ривожланади. Одатда анъанавий машғулотларда футболчилар изоляцияланган машқларда иштирок этадилар: дриблинг, пас бериш, югуриш ва ҳоказо. Бироқ, ўйин моделларига асосланган машғулотларда бу машқлар контекстга жойлаштирилади. Яъни, футболчи реал ўйин шароитида қандай қарор қабул қилишини, рақибнинг ҳаракатига қандай жавоб беришини ўрганади. Бундай ёндашув футболчининг фақат жисмоний эмас, балки интеллектуал салоҳиятини ҳам юксалтиришга хизмат қилади. Мутахассислар таъкидлашича, машғулот жараёнида ўйин моделларидан фойдаланиш ёш футболчиларда қуйидаги кўникмаларни шакллантиради: - Реал ўйиндаги тезкор қарор қабул қилиш қобилияти; - Ҳар бир позициядаги вазифаларни аниқ тушуниш; - Жамоавий ҳаракатда мустақиллик ва масъулият ҳисси; - Тактик мувозанатни сақлаш, ўйинни “ўқиш” қобилияти. https://scientific-jl.com 4 0 61-son_5-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali Диаграмма №1. Ўйин моделларидан фойдаланиш самарадорлиги. Футбол методологлари Густаво Лопес ва Адриан Бланко таъкидлашича: “Футболчида юрак ва мушакларни ривожлантириш муҳим, лекин майдонда тез фикрлай олиш қобилияти бўлмаса, у рақобатбардош бўла олмайди. Бизнинг асосий мақсад - футболчини ўйинда фикрлайдиган шахс сифатида тарбиялаш.” Яна бир мутахассис, спорт психологи Карлос Мендес шундай дейди: “Ўйин моделлари футболчиларнинг шахсий муносабатларини ҳам шакллантиради. У жамоавий муомалани, эмоционал барқарорликни ва қарор қабул қилишдаги ишончни оширади.” Шу ўринда таъкидлаш жоизки, машғулот жараёнида қўлланадиган ўйин моделлари жамоанинг тактик услубига мос бўлиши лозим. Масалан, юқори прессингга асосланган жамоа учун керакли моделлар рақибни тўпсиз қолдириш, тўпни тез тиклаш ва трансформация тезлигига йўналтирилган бўлиши керак. Мураббий бу моделни машғулотда қўллаб, футболчиларда ушбу услубни автоматик кўникмага айлантириши мумкин. Педагогик нуқтаи назардан олиб қаралганда, моделлаштирилган ўйин жараёни футболчиларнинг эътиборини сақлаш, мотивациясини ошириш, машғулотга қизиқишини сақлашга ҳам хизмат қилади. Ўйин моделлари турли синфлар бўйича индивидуаллаштирилиши мумкин: ҳужумчилар учун - голли вазият яратиш ва хулоса чиқариш бўлса, ҳимоячилар учун - позицион мудофаа ва рақиб ҳаракатини олдиндан сезиш каби. ХУЛОСА Машғулот жараёнида ўйин моделларидан фойдаланиш футболчиларда замонавий футбол учун зарур бўлган кўникмаларни самарали шакллантиради. Бу https://scientific-jl.com 4 1 61-son_5-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali услуб футболчининг нафақат жисмоний ва техник ривожига, балки ақлий салоҳияти, тез фикрлаш ва стратегик қараш қобилиятига ҳам ижобий таъсир кўрсатади. АДАБИЁТЛАР 1. Лопес Г., Бланко А. Футболда ўйин моделлари: назария ва амалиёт. Мадрид, 2020. 2. Жўраев Х. Ёш футболчилар тайёргарлигининг методик асослари. Тошкент, 2021. 3. Mendéz C. “The Psychology of Tactical Training in Football”, London, 2019. 4. Хасанова Н. Футболда таълимий моделлар ва ўйин жараёнини интеграция қилиш. Тошкент, 2022. 5. Каримов А. Футбол тренажлари ва уларнинг методик таҳлили. Самарқанд, 2023. https://scientific-jl.com 4 2 61-son_5-to’plam_May-2025