Роль свободных экономических зон в обеспечении притока инвестиционного капитала

Аннотация

The article revealed the theory of the free economic zone and its transparency and its assessment, the objective necessity of an investment cash flow for the development of the economy. And all this is determined by the necessary factors to ensure the flow of investment capital and its analysis and the state of the national and foreign countries. Калит сўзлар: Инвестиция, инвестицион жозибадорлик, ИСОР,эркин иқтисодий зона, капитал оқим, инвестицион оқимга эга шахарлар: Амстердам, Art Basel Maiami, Берлин, Мехико Кремний тепаликлари, Мелбурн Кириш Бозор иқтисодиёти шароитида хорижий капитал оқимини таъминлашда эркин иқтисодий зоналар муҳим аҳамият касб этмоқда. Бу мамлакатда фан- техника тараққиётини жадаллаштириш, валюта тушумини таъминлаш, миллий маҳсулотларнинг рақобатбардошлигини таъминлаш, унинг сифати ва ҳажмини ошириш, аҳоли фаровонлиги ва бошқа ижобий натижаларга эришиш учун рағбатлантириш омили орқали таъминлаб борилмоқда. Бироқ, ҳозирги кунда жаҳондаги турли инқирозлар, бозорда товарларга бўлган талабни кескин салбий томонга ўзгараётганлиги, ривожланганган мамлакатлар пул кредит тизимидаги ўзгаришлар, валюта бозорлардаги нобарқарорлик ва бошқа салбий ҳолатлар инвестицион хориж капитал оқимини таъминлашга салбий таъсир этмоқда. Юқоридаги масалаларга Ўзбекистон Республикасининг Президенти Ш.М. Мирзиёев “Кўпгина инвестиция лойиҳаларини ишлаб чиқиш чўзиб юборилмоқда. Ички бозоримизнинг кўплаб товарларга бўлган эҳтиёжи 50 фоиз даражасида ҳам қондирилмаяпти. Экспорт бўйича топшириқлар барбод қилинган” [1] деб таъкидлаб ўтдилар. № 6, 2017 www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 6, ноябрь-декабрь, 2017 йил Шундай бир шароитда, мавжуд ислоҳотлар инсон манфатларига ҳизмат қилиш, ижтимоий ва иқтисодий юксалтириш учун хорижий инвестицион капитал оқимини таъминлаш эркин иқтисодий зоналарни самарали фаолияти орқали амалга оширилади. Шунинг учун, бозор иқтисодиёти шароитида инвестицион капитал оқимларини рақбатлантиришда мамлакатларда инвестицияларнинг шаклланганлик даражаси, эркин иқтисодий ҳудуд, унинг инвестицион жозибадорлиги, инновация, илғор инсон капитали ривожи, илмий техник тараққиёти, инвестицияларнинг самараси каби бошқа ижобий натижалар мавжуд имтиёзлар тизими, улар бўйича инфратузилмаларни ривожланганлик даражасини чуқурроқ ўрганиш унинг долзарблигини билдиради. Мавзуга оид адабиётларнинг таҳлили Мазкур масалага, иқтисодчи олимларни ҳам назарий қарашлари эътироф этилган. Хусусан: Россия иқтисодчи олимларидан Т.Данко ва З.Окрут ЭИҲни «қулай инвестиция муҳитини яратиш учун ҳамда ишлаб чиқаришни, савдо- сотиқни, илмий фаолиятни рағбатлантирувчи омил, механизм», деб биладилар [2]. Иқтисодий луғатларда эркин иқтисодий ҳудудларнинг (ЭИҲ) хорижий инвестицияларнинг кириб келишини рағбатлантиришига урғу берилган. У ерда ёзилишича: «Эркин иқтисодий ҳудуд: хориж капитали иштирокидаги фаолиятни рағбатлантирувчи, имтиёзли валюта-молиявий ва анчайин қулай солиқ режимларига эга бўлган ҳудуддир» [3]. Лекин, ҳозирги кунда мамлакатимизни ижтимоий-иқтисодий юксалишида, аҳоли фаровонлигини таъминлашда инвестиция, ҳхорижий инвестиция, реал инвестиция, портфель инвестициялар ва бошқа интеллектуал, ноу-хау йўналишларга киритилаётган барча инвестицияларнинг мақсадли жойлаштириш ва унинг самарали фаолияти етарли таъминланмаётганлиги давлат даражасига кўтарилиб, мазкур масалаларга асосий эътибор қаратилмоқда. Таҳлил ва натижалар Ҳозирги кунда, дунё мамлакатлари ўртасидаги инвестицион оқимларнинг мавжуд ҳолатларни кўриб чиқадиган бўлсак, жаҳоннинг Knight Frank консалтинг компаниясининг «Бойлик тўғрисидаги ҳисоботи»да 2017 йилда қайси шаҳарларга шахсий инвестициялар киритиш маъқуллиги борасида фикрлар билдирилди. Асосий мезонлар сифатида таълим тизими, турмуш тарзи, инфраструктура, технологиялар ва кўчмас мулк кўриб чиқилди. Ушбу рейтинг Форбес саҳифаларида кенгроқ баён қилинган. Худди шундай шаҳарлардан: 2015 йилда Амстердам ситие тадқиқотида жаҳоннинг беш энг инновацион шаҳарлари рўйхатига киритилган эди. Маҳаллий хайтекнинг асосий иштирокчилари орасида Uber, Netflix вa Tesla’ning Европaдаги штаб- квартиралари бор. Шунингдек, Нидерландиянинг капитализацияси 1 миллиард доллардан ошадиган илк компанияси, Facebook, Spotify, AirBnB, Uber вa Tesla мижозларига хизмат кўрсатувчи Ayden тўлов бўйича янги инновацион бизнес лойиҳалар(startap)и ҳам шу ерда жойлашган. Бундан ташқари, Амстердам № 6, 2017 www.iqtisodiyot.uz 2 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 6, ноябрь-декабрь, 2017 йил анъанавий тарзда яшаш учун қулай шаҳар ҳисобланиб, ривожланган инфраструктурага эгадир. Иккинчи шахар, Флорида штатининг энг машҳур шаҳри қуёшли пляжлари, туристлар оқими ва бойларнинг шинам қароргоҳлари билан машҳур. Айни пайтда бу ерда технологик аспект жадал суръатлар билан ривожлантирилмоқда. 2014 йилда бу ерга Microsoftнинг инновацион маркази кўчиб ўтди. Art Basel Maiamiнинг очилиши билан шаҳарда кўплаб янги кварталлар, ресторанлар ва галереялар пайдо бўлди. Майами универс