Модернизация и учет

Аннотация

This article is devoted to the research of the place, role and peculiarities of modernization in the economy development and ensuring stable economic growth. The views of domestic and foreign scientists as well as their definitions to the term “modernization” have been studied during the research process. Moreover, the article highlights models, types and kinds of modernization. In addition, the article is devoted to the issue of the accounting modernization. Калит сўзлар: модернизация, диверсификация, линеар модель, парциал модель, кўпчизиқли модель, актор модель, чегараланган модернизация, қувиб етувчи модернизация, экстенсив модернизация, интенсив модернизация. Кириш Мамлакатимизда олиб борилаётган иқтисодий ижтимоий ислоҳотлар натижасида кейинги йилларда иқтисодиётимизда барқарор ўсиш таъминланмоқда. Бу каби барқарор ўсишлар замирида модернизация ва диверсификацияни кенг ва янада самарали равишда қўллаш ётади. Бу борада Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг 2017 йил 7 февралдаги ПФ-4947-сонли фармонининг 1-иловасида ҳам: “Таркибий ўзгартиришларни чуқурлаштириш, миллий иқтисодиётнинг етакчи тармоқларини модернизация ва диверсификация қилиш ҳисобига унинг рақобатбардошлигини ошириш: - миллий иқтисодиётнинг мутаносиблиги ва барқарорлигини таъминлаш, унинг таркибида саноат, хизмат кўрсатиш соҳаси, кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик улушини кўпайтириш; № 6, 2017 www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 6, ноябрь-декабрь, 2017 йил - ишлаб чиқаришни модернизация қилиш, техник ва технологик жиҳатдан янгилаш, ишлаб чиқариш, транспорт-коммуникация ва ижтимоий инфратузилма лойиҳаларини амалга оширишга қаратилган фаол инвестиция сиёсатини олиб бориш; - юқори технологияли қайта ишлаш тармоқларини, энг аввало, маҳаллий хомашё ресурсларини чуқур қайта ишлаш асосида юқори қўшимча қийматли тайёр маҳсулот ишлаб чиқаришни жадал ривожлантиришга қаратилган сифат жиҳатидан янги босқичга ўтказиш орқали саноатни янада модернизация ва диверсификация қилиш каби фикрлар баён этилган. Ўзбекистон Республикасининг Биринчи Президенти Ислом Каримов мамлакатимизни 2015 йилда ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш якунлари ва 2016 йилга мўлжалланган иқтисодий дастурнинг энг муҳим устувор йўналишларига бағишланган Вазирлар Маҳкамаси мажлисидаги “Бош мақсадимиз – мавжуд қийинчиликларга қарамасдан, олиб бораётган ислоҳотларни, иқтисодиётимизда таркибий ўзгаришларни изчил давом эттириш, хусусий мулкчилик, кичик бизнес ва тадбиркорликка янада кенг йўл очиб бериш ҳисобидан олдинга юришдир” маърузасида қуйидагилар алоҳида таъкидланган: “Биз учун асосий вазифа – ишлаб чиқаришни техник ва технологик жиҳатдан узлуксиз янгилаб бориш, доимий равишда ички имконият ва захираларни излаб топиш, иқтисодиётда чуқур таркибий ўзгаришларни амалга ошириш, саноатни модернизация ва диверсификация қилишни изчил давом эттиришдан иборат бўлиши зарур”. 2015 йилда амалга оширилган кенг кўламли, узоқни кўзлаган ислоҳотларни ҳаётга татбиқ этиш эркин тадбиркорликка кенг имтиёз ва преференциялар йўлини очиб бериш, инвестициялар, аввало, чет эл инвестицияларининг ҳажмини ошириш ва жорий этиш иқтисодиётимизнинг барқарор ўсиш суръатларини ва унинг макроиқтисодий мутаносиблигини таъминлаш бўйича ўз ижобий таъсирини берди. Халқаро миқёсда катта нуфузга эга бўлган Жаҳон иқтисодий форуми рейтингига кўра, Ўзбекистон 2014-2015 йиллардаги ривожланиш якунлари ва 2016-2017 йилларда иқтисодий ўсиш прогнозлари бўйича дунёдаги энг тез ривожланаётган бешта мамлакат қаторидан жой олгани албатта барчамизга мамнуният етказади”[1]. Қуйида келтирилган расмдаги маълумотлардан кўриниб турибдики, Ўзбекистонда ЯИМ ўсиши суръатлари 2000-2003 йилларда 3,8-4,2 фоиз, 2004- 2006 йилларда 7,7-7,3 фоиз, 2007-2008 йилларда эса 9-9,5 фоиз даражасида кузатилган бўлса, кейинги йилларда жаҳон молиявий-иқтисодий инқирози мазкур кўрсаткичга ҳам ўз таъсирини кўрсатиб, ўсиш суръати бироз пасайди. 2007 - 2015 йиллар мобайнида ЯИМнинг ўсиши 8 фоиздан кам бўлмаган бўлса, 2016 йилга келиб ўсиш 7,8 фоиз даражасида бўлди. ЯИМнинг юқори ўсишини таъминлаш замирида кўплаб иқтисодий категориялар ётади. Юқорида таъкидлаганимиздек, жорий натижаларнинг асосида иқтисодиётни модернизациялаш ва ишлаб чиқаришни диверсификациялашни алоҳида таъкидлаш лозим, шу жиҳатдан ҳам ушбу иқтисодий категорияларнинг моҳиятини кўриб чиқишимиз зарур. № 6, 2017 www.iqtisodiyot.uz 2 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 6, ноябрь-декабрь, 2017 йил 110 109 108 107 106 105 104 103 102 101 100 ЯИМ ўсиши (олдинги йилларга нисбатан) 1-расм. Ўзбекистон Республикасида 2000-2017 йилларда ЯИМнинг ўсиш тенденцияси Мавзуга оид адабиётлар таҳлили “Модернизация” ёки “модернизациялаш” тушунчаларига адабиётларда турлича таъриф берилган бўлиб, уларнинг баъзиларини келтирамиз. Иқтисодчи олимлар А.В.Вахабов ва Ш.Х.Ҳожибакиевлар модернизация тўғрисида қуйидаги фикрларни билдиришган: “Модернизация инглиз лексиконидаги modern (лотинчада modernys) сўзидан олинган бўлиб, 1500 йи