MAHALLADA SODIR ETILAYoTGAN BEZORILIK JINOYaTINING ALOHIDA BELGILARI

Аннотация

В статье рассматриваются понятия «хулиган» и «хулиганство», а также преступление хулиганство, его отличительные признаки и способы совершения. Также были проанализированы понятия, связанные с преступностью, с определениями, содержащимися в законодательстве и других нормативных документах. Раскрываются и обобщаются с практическим обоснованием объективные и субъективные стороны преступления. Ключевые слова: Хулиганство, хулиганство, махалла, преступление, правонарушение, закон, ответственность, умысел, общество, личность, человек, уголовный кодекс, реформа, сообщество, общественность, телесные повреждения, ущерб, действие. Выпуск журнала №-19 Часть–4_ Февраль –2025 389 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT SPECIFIC SIGNS OF THE CRIME OF HARASSMENT COMMITTED IN THE MAHALLA ANNOTATION. This article discusses the concepts of "hooliganism" and "hooliganism" and the crime of hooliganism, its distinctive features, and methods of commission. Also, the concepts related to the crime are analyzed with definitions in legislation and other regulatory documents. The objective and subjective aspects of the crime are revealed and summarized with practical justification. Keywords: Hooliganism, hooliganism, crime, offense, law, responsibility, intent, society, person, human, criminal code, reform, community, public, bodily injury, damage, action. O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksida nazarda tutilgan bezorilik jinoyati jamoat tartibini buzishdan iborat bo‘lgan faol harakatlar orqali sodir etiladi. Ya’ni, bezorilik – jamoat tartibini qo‘pol ravishda buzish, jamiyatda o‘rnatilgan normalarga hurmatsizlikning ochiq ifodasi tushuniladi. Jumladan, bezorilik oqibatida qasddan badanga og‘ir shikast yetkazish (JK 104-modda, 2 qism “e” bandi), bezorilik (JK 277-modda), qimor va tavakkalchilikka asoslangan boshqa o‘yinlarni tashkil etish hamda o‘tkazish (JK 278-modda) va shu kabi jinoyatlardir. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining XX bobida jamoat tartibiga qarshi jinoyatlar uchun javobgarlik nazarda tutilgan bo‘lib, uning 277-moddasida bezorilik va qimor va tavakkalchilikka asoslangan boshqa o‘yinlarni tashkil etish hamda o‘tkazish (JK 278-modda) uchun javobgarlik nazarda tutilgan. Unga ko‘ra, “Bezorilik, ya’ni jamiyatda yurish-turish qoidalarini qasddan mensimaslik, urish-do‘pposlash, badanga yengil shikast yetkazish yoki o‘zganing mulkiga shikast yetkazish yoxud nobud qilish ancha zarar yetkazish bilan bog‘liq holda sodir etilishi” nazarda tutilgan1. Bezorilik – jamoat tartibiga qarshi qaratilgan jinoyat bo‘lib, jamiyatda yurish- turish qoidalarini qasddan mensimaslikda ifodalangan harakatlar shaxsni urish- 1 O‘zbekiston Resrublikasi Jinoyat kodeksi. 22.09.1994. https://lex.uz/acts/111453 Выпуск журнала №-19 Часть–4_ Февраль –2025 390 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT do‘pposlash, unga yengil tan jarohati yetkazish yoki o‘zganing mulkiga ancha miqdorda shikast yetkazish yoxud uni ancha miqdorda nobud qilish bilan bog‘liq holda sodir etiladi”2. Bezorilik jinoyatining mazmun-mohiyati qonunchilik va boshqa normativ huquqiy hujjatlarda berilgan ta’riflarda insonga shikast yetkazishga qaratilgan bo‘lib, uning qay shakl va uslubda sodir etilgani ilmiy jihatdan ochib berilgan. Shu bilan birga bezorilik jinoyati tushunchasiga mutaxassis olimlar ham turlicha fikrlar yuritadi. Jumladan, M.N.Rustamboevning fikricha, “Jamiyatda yurish- turish qoidalarini mensimaslik mo‘ljallanmagan joylarda alkogolli ichimliklarni ichish, fuqarolarga haqoratomuz muomala va shilqimlik qilish, uyat so‘zlar bilan so‘kinish, jamoat joylarida ochiqchasiga hojat chiqarish, yalang‘och holda bo‘lish, hayvonlar bilan shafqatsiz munosabatda bo‘lish, o‘simliklarga zarar yetkazish va h.k.larda ifodalanadi3. I.Ya. Kozachenko bezorilik jamiyat va uning a’zolariga hurmatsizlikda namoyon bo‘ladi. Bu hurmatsizlik turli shakllarda ifodalanib, har doim ham shaxsiy manfaatlar, shu bilan bir qatorda, mulkiy huquqlarga zarar yetkazish xavfini tug‘diradi4, deya ta’kidlaydi. S.A. Tararuxin bezorilik oqibatida faqat bitta ob’ektga – jamoat tartibiga zarar yetkaziladi.5 Mazkur ta’riflardan kelib chiqib, avvalo “bezori” va “bezorilik” tushunchalariga aniqlik kiritib olish zarur. Shu o‘rinda ilmiy adabiyotlarda “bezori” va “bezorilik” so‘ziga turlicha tushintirishlar beriladi. Bir necha olimlarning fikricha bu so‘z ingliz tilidan kelib chiqqan bo‘lib, XVIII asrda Londonda Irlandlik Xulli yashagan bo‘lib, bir qator to‘dalarga qo‘shilib to‘polonlar qilgan. (Shauka, to‘da, inglizchasiga gang) boshqalarning fikricha bezori atamasi qadimgi rus tilida “xula” va fransuz “gens” so‘zlaridan kelib chiqqan. Bezori laqabi krepostnoy xristiyanlarga, xizmatkorlarga va boshqacha kamsitmoqchi bo‘lgan shaxslarga berilgan. Uchinchi nuqtaiy nazar ham bor. R.I. Lyublinskiyning axamiyat berishicha Parijda jamiyatning tinchligini 2 Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 2002-yil 14-iyundagi “Bezorilik ishlari boʻyicha sud amaliyoti toʻgʻrisida”gi qarori, 1-band, 1-xatboshi.lex.uz