O’ZBEKISTON MOLIYAVIY INKLYUZIYA HOLATINI YAXSHILASH SOHASIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNI JORIY ETISH HAMDA TAKOMILLASHTIRISH VA ULARNING SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO’LLARI

Аннотация

Moliyaviy xizmatlardan foydalanishdagi tengsizlik zamonaviy dunyoda ijtimoiy-iqtisodiy tengsizlikning shakllaridan biridir. Raqamli texnologiyalar bugungi kunda ushbu muammoni hal qilishda sezilarli yutuqlarga erishish va kam ta'minlangan uy xo'jaliklari, kichik va o'rta tadbirkorlarga moliyaviy xizmatlardan foydalanish imkoniyatini yaratish uchun yangi imkoniyatlar yaratdi. Bu ularga rasmiy iqtisodiyotda samarali ishtirok etish, farovonligini oshirish va hayot sifatini yaxshilash imkonini beradi. Shu bilan birga, raqamlashtirish yangi texnologik xatarlarning paydo bo'lishi sababli jiddiy muammolarni keltirib chiqaradi. Bunday risklarni boshqarish maxsus dasturlarni ishlab chiqish va moliyaviy xizmatlarni raqamlashtirish jarayonini tartibga solishning nostandart usullaridan foydalanishni talab qiladi. Kalit so’zlar: raqamlashtirish, moliya, risk, davlat boshqaruvi, moliyaviy inklyuziya, fintech innovatsiyalar. Annotation. Inequality in access to financial services is one of the forms of socio-economic inequality in the modern world. Digital technologies have made significant strides in addressing this issue by creating new opportunities for low- income households, small and medium-sized enterprises to access financial services. This enables them to participate effectively in the formal economy, https://scientific-jl.com/luch/ 3 8 1 Часть-42_ Том-1_ Апрель-2025 improve their well-being, and enhance their quality of life. At the same time, digitalization introduces serious challenges due to the emergence of new technological risks. Managing such risks requires the development of specialized programs and the use of unconventional approaches to regulating the digitalization of financial services. Keywords: digitization, finance, risk, public administration, financial inclusion, fintech innovations. Kirish. Bugungi kunda moliyaviy inklyuziya iqtisodiy oʻsish va barqaror rivojlanishning muhim omillaridan biri hisoblanadi. Moliyaviy inklyuziya aholining barcha qatlamlari, ayniqsa, moliyaviy xizmatlardan foydalanish imkoniyati cheklangan guruhlar uchun moliyaviy xizmatlarga teng va qulay kirish imkoniyatini taʼminlashni nazarda tutadi. Oʻzbekistonda moliyaviy xizmatlardan foydalanish darajasini oshirish mamlakat iqtisodiyotini rivojlantirish, aholi farovonligini oshirish va ijtimoiy tengsizlikni kamaytirish uchun muhim ahamiyatga ega. Ushbu jarayonda raqamli texnologiyalarning oʻrni katta boʻlib, ularning joriy etilishi orqali moliyaviy xizmatlarning samaradorligi oshirilishi mumkin. Soʻnggi yillarda Oʻzbekistonda moliyaviy inklyuziya darajasini oshirish boʻyicha sezilarli ishlar amalga oshirildi. Xususan, raqamli texnologiyalarni joriy etish va rivojlantirish orqali moliyaviy xizmatlarning qulayligi va ommabopligi oshirildi. Biroq, moliyaviy inklyuziya darajasini yanada oshirish uchun hali koʻplab vazifalar mavjud. Moliyaviy inklyuziya deganda, har bir fuqaroning bank, kredit, sugʻurta va boshqa moliyaviy xizmatlardan foydalanish imkoniyatiga ega boʻlishi tushuniladi. Moliyaviy inklyuziya moliyaviy muomalaga ilgari jalb etilmagan resurslarni, xususan, kichik va o'rta kompaniyalar va kam ta'minlangan uy xo'jaliklari resurslarini jalb qilish uchun katta ahamiyatga ega. Qo'shimcha moliyaviy resurslar https://scientific-jl.com/luch/ 3 8 2 Часть-42_ Том-1_ Апрель-2025 nafaqat butun moliya tizimini mustahkamlaydi, balki barqaror inklyuziv o'sish uchun shart-sharoitlar yaratadi, bu esa hamma uchun bozorlar va resurslarga kirish uchun teng imkoniyatlarni, shuningdek, iqtisodiy o'sish natijalarini jamiyat ichida adolatli taqsimlashni nazarda tutadi. Moliyaviy inklyuziya quyidagi asosiy tamoyillarga ega: Moliyaviy xizmatlarning hammabopligi; Kam taʻminlangan va chekka hududlarda xizmatlarning rivojlanishi; Raqamli texnologiyalar orqali qulay va tezkor xizmat koʻrsatish. Oʻzbekistonda hali ham moliyaviy xizmatlardan toʻliq foydalana olmaydigan qatlamlar mavjud. Ayniqsa, qishloq joylarida bank xizmatlariga yetib borish qiyinligi bu boradagi asosiy muammolardan biridir. Raqamli texnologiyalar moliyaviy jihatdan cheklangan iste'molchilar uchun yangi imkoniyatlar yaratadi, jumladan, maqsadli moliyaviy mahsulotlar va xizmatlardan arzon narxlarda foydalanish. Bundan tashqari, ular ularga yaxshiroq moliyaviy qarorlar qabul qilishga va moliyaviy farovonligini yaxshilashga yordam beradi. Mobil telefonlar va internet orqali taqdim etiladigan raqamli moliyaviy xizmatlarning yangi avlodining paydo bo'lishi, shuningdek, bunday xizmatlarning yangi nobank provayderlari (fintech kompaniyalari) va yirik yuqori texnologiyali kompaniyalarning (bigtech kompaniyalari) moliyaviy xizmatlar bozoriga kirishi moliyaviy inklyuziya uchun yangi imkoniyatlar yaratmoqda. Raqamli texnologiyalar moliyaviy inklyuziyani rivojlantirishda muhim rol oʻynaydi. Ular quyidagi imkoniyatlarni yaratadi: Moliyaviy xizmatlarga qulay kirish imkoniyati: Mobil ilovalar, internet- banking va boshqa raqamli platformalar orqali aholi istalgan vaqtda va istalgan joyda moliyavi