Исследование потребительского поведения в условиях развития мебельной отрасли

Аннотация

In this article are considered the tendencies of development of the furniture industry of Uzbekistan. Moreover, the furniture market is segmented by analyzing customers’ behavior and the factors affecting their purchase decisions and determining their characteristics. Consequently, practical suggestions and recommendations are given to furniture manufacturers on developing marketing complex and competitive advantage strategy. Калит сўзлар: мебель саноати,кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик, рақобат муҳити, рақобат устунлиги, сегментлаш, мебель истеъмолчилари хатти-ҳаракати, маркетинг комплекси,позициялаш, дифференциация. Кириш Мамлакатимизда амалга оширилаётган Ҳаракатлар стратегиясида иқтисодиётни янада ривожлантириш ва либераллаштириш ва шу асосда аҳолининг моддий фаровонлигини ошириш, яшаш шароитини яхшилаш муҳим ўрин тутади. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 7 февралдаги фармони билан тасдиқланган мамлакатимизни янада ривожлантиришнинг бешта устувор йўналишлар бўйича 2017-2021 йиллардаги «Ҳаракатлар стратегиясида»[1] иқтисодиётни эркинлаштириш ва ривожлантириш долзарб вазифалардан бири эканлиги қайд этилган. Иқтисодиётни барқарор ривожлантиришда истеъмол товарлари ишлаб чиқарувчи тармоқларнинг аҳамияти катта.Ўзбекистоннинг мебель маҳсулотлари саноати барқарор ривожланиб бораётган соҳалардан бири ҳисобланади ва унинг аҳоли турмуш даражасини оширишдаги аҳамияти янада ортиб бормоқда. Ҳар қандай тармоқ ривожланиши негизида истеъмолчи талабининг турланиши ва юксалиши ётади. Жаҳонда юз бераётган технологик ўзгаришлар, глобализация жараёни, № 4, 2017 www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 4, июль-август, 2017 йил ижтимоий оммавий воситалари ролининг ортиши, демографик ўзгаришлар ва аҳоли харид қобилиятининг кўтарилиши мебель ишлаб чиқарувчилар ва чакана сотувчилар ўзларининг маркетинг ҳаракатларида ҳисобга олишлари керак бўлган омиллардир. Миллий иқтисодиётнинг барқарор ривожланиши, аҳоли даромадларининг муттасил ортишига, унинг харид қобилиятининг юксалишига сабаб бўлмоқда ва мебель ишлаб чиқарувчилар истеъмолчи талабларидаги бу ўзгаришларга мослашишнинг энг яхши йўлларини аниқлашга ҳаракат қилмоғи лозим. Шу туфайли маркетинг стратегиясини муваффақиятли амалга ошириш учун айниқса мижозларнинг қандай харид қилишлари ва уй мебелларини сотиб олишларига нисбатан истеъмолчиларни жуда яхши тушиниш талаб қилинади. Жорий тадқиқотнинг мақсади уй мебелларини харид қилиш учун қарор қабул қилишда иштирок этувчи омилларни аниқлашдан иборат. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Мебель бозори ва маҳсулотларини истеъмолчилар томонидан харид қилиш учун қарор қабул қилишда иштирок этувчи омилларни кўпгина хориж иқтисодчи олимлари тадқиқ этишган. Улар ўз тадқиқот ишларида, муаммони у ёки бу томонини ёритишган. Масалан, венгриялик иқтисодчи олим И.Хоффманн[2], К.Ж.Пакинилар [3] илмий ишларида венгриялик мебель маҳсулотлари истеъмолчилари хатти-ҳаракати ва харид қилиш қарорини қабул қилиш жараёнини ўрганиб чиқишган ва қарор қабул қилиш жараёнини моделини ишлаб чиқган. Кейинчалик К.Ж.Пакини ва Е.Беднариклар [4] ҳаммуалифликда ушбу моделни такомиллаштириб, мебель маҳсулотлари истеъмолчиларининг харид қилиш қарорини қабул қилиш жараёнига таъсир этувчи муҳим омил сифатида оила аъзолари фикри эканлигини ажратиб кўрсатишди. Шунингдек, америкалик иқтисодчилар C. Ён Юнь ва Ж. Ёнг Чолар тадқиқот ишларида мебель маҳсулотлари истеъмолчилари хатти-ҳаракати ва харид қилиш қарорини қабул қилиш жараёнини компьютер дастур ёрдамида ўрганишни таклиф этишди[5]. Рус иқтисодчи олим Ю. Гребников ўз тадқиқот ишида Россия мебель бозорини сегментлашга доир илмий-амалий таклиф ва тавсиялар беришган [6]. Юқорида келтирилган тадқиқотлар назарий ва амалий жиҳатдан муҳим услубий манба ҳисоблансада, бироқ, уларнинг барчаси ўрганилган мамлакат аҳолисининг маданияти, менталитети, ҳаёт тарзининг ўзига хос хусусиятини ўзида акс эттиради. Мисол учун, И.Хоффманн, К.Ж.Пакинилар, Е.Беднариклар [4,5,6] венгрияли мебель маҳсулотлари истеъмолчилари ҳатти-ҳаракати ва харид қилиш қарорини қабул қилиш жараёнига таъсир этувчи асосий омил сифатида оила аъзолари фикри эканлигини таъкидлашади ва аҳолисининг маданияти, менталитети, ҳаёт тарзида келиб чиқиб, оиланинг ёши катта авлодларини, яъни бобо, бувиларнинг фикри ҳисобга олинмайди. Шунингдек, улар тадқиқот жараёнида бирламчи маълумотларни йиғишда, асосан, сўровнома ўтказишга таянганлар, бу эса, мебель маҳсулотлари истеъмолчилари хатти-ҳаракатини кенгроқ ўрганиш ва харид қилиш қарорини қабул қилиш жараёнига таъсир этувчи психографик омилни ҳар томонлама кўра олиш имконини камайтиради. Бунинг натижасида, мебель бозори нисбатан кичик мақсадли сегментларга ажратиш ҳамда муқобил маркетинг комплексини ишлаб № 4, 2017 www.iqtisodiyot.uz 2 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 4, июль-август, 2017 йил чиқишда бир қанча камчиликлар юзага келади. Америкалик иқтисодчилар C. Ён Юнь ва Ж. Ёнг Чолар ўз илмий ишларида мебель истеъмолчилари хатти- ҳаракат