Основные направления инновационного развития инфраструктуры, обслуживающей животноводческую сеть

Аннотация

In this article, scientific proposals and recommendations on innovative infrastructure development have been developed that serve the livestock sector for further sustainable development. Also in the article the main directions of the sphere of livestock services and the conceptual direction on innovative development of animal husbandry are developed. Калит сўзлар: чорвачилик, инфратузилма, инновация, зооветеринария, концептуал модель, инновацион ривожлантириш Кириш Чорвачилик соҳасида олиб борилган иқтисодий ислоҳотлар ва таркибий ўзгаришлар ҳамда диверсификациялаш натижасида 2005 йилда қорамоллар бош сони 6 млн 571,8 минг бошдан 2016 йилда 12 млн 165,3 минг бошга, шундан сигирлар сони мос равишда 2 млн 821,3 минг бошдан 4 млн 214,3 минг бошга, қўй ва эчкилар сони 11 млн 351,9 минг бошдан 19 млн 749,2 минг бошга, паррандалар сони эса 18 млн 775,7 минг бошдан 65 млн 758,9 минг бошга ўсди. Маълумки, Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М. Мирзиёевнинг “Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича ҳаракатлар стратегияси тўғрисида”ги фармонига асосан қишлоқ хўжалигини модернизация қилиш ва жадал ривожлантириш вазифаси ҳам белгилаб қўйилган ва ушбу фармонга асосан чорвачилик соҳасини ривожлантиришда ветеринария хизматларини яхшилаш ва уларнинг моддий-техника базасини мустаҳкамлашга эътибор қаратилган [1]. Чорвачилик тармоғини инновацион ривожлантириш, авваламбор, ишлаб чиқаришни интенсивлаштириш билан бевосита боғлиқ бўлиб, такомиллашган, инновацион техника ва технология ҳамда ишлаб чиқаришни ва меҳнатни ташкил этишнинг янги шаклларидан фойдаланиш натижасида мавжуд ресурслардан самарали ва тўлиқ фойдаланиш ва меҳнат унумдорлигининг ошишидир. Чорвачилик тармоғида инновацион фаолият деганда чорвачилик тармоғининг янги ёки яхшиланган (сифат, кўриниши ва самарадорлик № 4, 2017 www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 4, июль-август, 2017 йил кўрсаткичлари бўйича) маҳсулот ишлаб чиқаришга қаратилган фаолиятга айтилади. Ушбу фаолият илмий тадқиқот ва ишланма ёки ишлаб чиқаришни модернизациялаш ва бозорни эгаллаш мақсадида илғор тажрибалардан фойдаланиш натижасида вужудга келади. Чорвачилик тармоғини инновацион ривожлантириш натижасида ишлаб чиқариш самарадорлиги ошади ва бу жараённи тезлаштириш мақсадида ишланма ва интенсивлаштиришнинг янги воситаларини қўллашни рағбатлантирувчи ижтимоий-иқтисодий шарт-шароитларни таъминлаш зарур. Чорва моллари наслини яхшилаш мақсадида охирги беш йил ичида 213 млрд. сўмлик кредитлар йўналтирилди ва бугунги кунгача чет давлатлардан 18 минг 191 бош наслли қорамоллар олиб келинди. Шахсий ёрдамчи, деҳқон ва фермер хўжалигии чорва молларига малакали ветеринария хизматларини кўрсатиш мақсадида зооветеринария пунктлари сони 2 минг 616 тага етказилди ва биргина 2017 йил I-чораги якунига кўра ушбу шабчалар томонидан 3 млрд. 449 млн. сўмлик сервис хизматлари кўрсатилди. Аммо шу билан бирга ҳозирги кунда фаолият кўрсатаётган инфратузилма объектларининг иш жараёнини янгича ташкил этиш, инновацияларни кенг кўламда жорий этиш ва шу орқали хизмат сифатини яхшилаш ва хизмат турларини кенгайтириб бориш муҳим аҳамият касб этмоқда Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Инфратузилма атамасининг пайдо бўлиши, шаклланиши ва ривожланиш босқичлари ушбу объектларнинг ривожланиши ва иқтисодий назариянинг ривожланиши билан бевосита боғлиқдир. Иқтисодчи олимлар томонидан инфратузилмага турлича таърифлар бериб ўтишган, буни қуйидаги жадвал орқали ҳам кўришимиз мумкин, (1- жадвал) 1-жадвал Инфратузилмага берилган таърифлар Иқтисодчи олимлар номлари Берилган таърифлар Луғавий маъноси лотинча инфра - қуйи, структура - жойлашув, тузилиш Макконел К.Р., Брю С.Л.[2] бу маҳсулотни ишлаб чиқариш учун зарур бўлган хизматлар ва қурилмалардир (сув таъминоти, электроэнергия, ишлаб чиқариш чиқимларини олиб кетиш, юкларни ташиш, илмий - тадқиқот ва лойиҳа - конструкторлик ишлари, молиявий ва банк хизмати ) П.Розенштейн–Родан [3] барча аҳолининг эҳтиёжларини қондирувчи ва иқтисодиётнинг асосий соҳаларида хусусий тадбиркорликнинг ривожланишини таъминловчи умумий шарт – шароитлар мажмуаси, ёки асосий соҳалар Р.Иохемсен[4] ҳудудларда яхлит хўжаликни ташкил этишга кўмаклашувчи моддий, шахсий ва институсионал фаолият турларини ва уларнинг ташкилотларининг йиғиндиси И.К.Беляевский [5] асосий бозор жараёнларини ташкилий ва моддий жиҳатдан таъминловчи, жами ёрдамчи соҳа ва воситалар Б.Б. Беркинов, Р.Х Ташматов инфратузилма – бу халқ хўжалигини юргизиб туриш учун умумий [6] шароит яратиб берувчи соҳалардир. Уларнинг фаолият натижаси – натура шаклдаги маҳсулотлар эмас, балки хизматлардир Ч. Муродов [7] инфратузилма жамиятнинг ишлаб чиқариш, ижтимоий ва номоддий жараёнларини қамраб олган бўлиб, турли – туман молиявий ижтимоий, ҳуқуқий, ахборот, экология, бошқарув ва бошқа турдаги хизматлар кўрсатиш фаолиятини ўз ичига олади ва ишлаб чиқариш жараёнининг охирги натижасига бевосита таъсир кўрсатади № 4, 2017 www.iqtisodiyot.uz 2 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. №