MAKTABGACHA TA’LIM TIZIMIDA INKLYUZIV TA’LIMNING JORIY ETILISHI

Аннотация

В статье рассматриваются вопросы внедрения инклюзивного образования в систему дошкольного образования. Инклюзивное образование основано на принципах обучения детей с разными потребностями в единой образовательной среде. В статье анализируются теоретические основы инклюзивного образования, его значение в дошкольных образовательных учреждениях, пути практической реализации, существующие проблемы. Также были рассмотрены опыт Узбекистана, передовые зарубежные практики и возможности их адаптации к национальной системе. Результаты исследования важны для создания равных возможностей и обеспечения социальной интеграции в дошкольных учреждениях. https://scientific-jl.com/new 3333 5555 3333 Volume–76_Issue-1_May-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS Kalit so‘zlar: inklyuziv ta’lim, maktabgacha ta’lim, maxsus ehtiyoj, integratsiya, pedagogik yondashuv, teng imkoniyatlar, inklyuziv muhit, ta’lim sifati, ijtimoiylashtirish, individual rivojlanish. Zamonaviy ta'lim tizimi inson huquqlari, teng imkoniyatlar va farovon jamiyat tamoyillariga asoslanmoqda. Shu nuqtai nazardan inklyuziv ta’lim konsepsiyasi dunyo miqyosida dolzarb masalaga aylangan. Inklyuziv ta’lim — bu barcha bolalarning, jumladan, jismoniy, aqliy, hissiy yoki ijtimoiy rivojlanishida cheklovlari bo‘lgan bolalarning ham ta’lim tizimiga to‘laqonli integratsiyasini ta'minlovchi pedagogik yondashuvdir. Bunday ta’lim modeli farzandlar o‘rtasidagi tenglikni, bag‘rikenglikni va ijtimoiylashuvni mustahkamlaydi. Ayniqsa, maktabgacha ta’lim bosqichi bolalar rivojlanishida asosiy poydevor hisoblanadi. Shu bois, inklyuziv yondashuvni aynan maktabgacha yoshdagi bolalar orasida joriy etish, ularning ijtimoiy, psixologik va intellektual jihatdan sog‘lom shakllanishiga xizmat qiladi. O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda maktabgacha ta’lim sifatini oshirish va barcha bolalar uchun ochiq, inklyuziv muhit yaratish borasida bir qator huquqiy-me’yoriy hujjatlar qabul qilinmoqda. Bu esa mazkur yo‘nalishda chuqur ilmiy-amaliy tadqiqotlar olib borishni va mavjud muammolarni aniqlab, ularni bartaraf etish yo‘llarini taklif qilishni talab qiladi. Ushbu maqolada maktabgacha ta’lim tizimida inklyuziv ta’limni joriy etishning nazariy asoslari, mavjud holati, xorijiy tajriba va mahalliy amaliyot, shuningdek, bu boradagi dolzarb muammolar va ularning yechimlariga e’tibor qaratiladi. 1. Inklyuziv ta’lim tushunchasi va uning pedagogik asoslari Inklyuziv ta’lim bu — barcha bolalar, shu jumladan, nogironligi yoki rivojlanishida turli cheklovlari mavjud bo‘lgan bolalar uchun umumiy ta’lim muassasalarida birgalikda ta’lim olish imkoniyatini yaratishdir. Bu yondashuv BMTning “Nogironlar huquqlari to‘g‘risidagi konvensiyasi”da mustahkamlangan bo‘lib, har bir bolaning to‘laqonli ta’lim olish huquqini ta’minlashga qaratilgan. Inklyuziv ta’limda asosiy urg‘u farzandlardagi mavjud farqlarni inkor etmasdan, ularni qadrlash va imkoniyatlar yaratishga qaratiladi. Pedagogik nuqtai nazardan, bu yondashuv o‘qituvchilardan individual yondashuv, moslashtirilgan dasturlar, ko‘maklashuvchi metodikalar va ijobiy ijtimoiy muhit yaratishni talab qiladi. Ayniqsa, maktabgacha ta’lim bosqichida bolalarning psixofiziologik rivojlanishi intensiv kechishini hisobga olsak, bu davrda berilgan sifatli va inklyuziv ta’lim ularning butun hayoti davomida ijobiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. 2. Maktabgacha ta’lim tizimida inklyuziyaning ahamiyati Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun inklyuziv muhit nafaqat bilim va ko‘nikmalarni shakllantiradi, balki ularni jamiyatga moslashish, o‘zaro hurmat, hamkorlik, empatiya kabi qadriyatlarga ham o‘rgatadi. Nogironligi bo‘lgan bolalar esa https://scientific-jl.com/new 3333 5555 4444 Volume–76_Issue-1_May-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS alohida muassasalarga emas, balki umumiy guruhlarga integratsiyalashgan holda rivojlanadi. Bu ijtimoiy ajratishni kamaytirish, kamsitishning oldini olish va teng huquqlilikni ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. Shuningdek, sog‘lom rivojlanayotgan bolalar ham turli ehtiyojga ega do‘stlari bilan o‘zaro muloqot qilish orqali bag‘rikenglik va ijtimoiy mas’uliyat tuyg‘ularini erta yoshlikdan o‘zlashtiradi. Bu esa inklyuziv jamiyatni shakllantirish uchun zarur zamin yaratadi. 3. O‘zbekistonda inklyuziv ta’limning joriy etilishi: holat va imkoniyatlar So‘nggi yillarda O‘zbekiston Respublikasi tomonidan inklyuziv ta’limni rivojlantirish bo‘yicha qator huquqiy hujjatlar qabul qilinmoqda. Jumladan, 2019-yilda “Nogironligi bo‘lgan shaxslar huquqlari to‘g‘risida”gi qonun, 2021-yilda esa “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonunga inklyuziv ta’lim bo‘yicha maxsus modda kiritildi. 2022-2026- yillarga mo‘ljallangan “Inklyuziv ta’limni rivojlantirish milliy strategiyasi” esa bu sohada tizimli islohotlar boshlanishiga sabab bo‘ldi. Maktabgacha ta’lim vazirligi huzurida inklyuziv guruhlar tashkil etilmoqda, logoped, defektolog, psixolog kabi mutaxassislar soni oshirilmoqda. Ammo bu yetarli emas. Ko‘plab viloyatlarda, ayniqsa chekka hududlarda infratuzilma, kadrlar va metodik r