Состояние привлечения инвестиций в предприятия реального сектора нашей страны и методы их оценки

Аннотация

The paper substantiates the need to evaluate the investment attractiveness of an industry, suggests the author's definition of the issue, proposes approaches and foreign investors. Калит сўзлар: инвестицион жозибадорлик, тармоқ, минтақа, инвестор, хорижий инвестор, инвестицион жозибадорликни баҳолаш. Кириш Мамлакатимизда амалга оширилаётган ижтимоий-иқтисодий ислоҳотлар иқтисодиётнинг барча тармоқлари ва соҳаларида ишлаб чиқариш самарадорлигини ошириш орқали узоқ муддатли барқарор иқтисодий ўсишни таъминлашга қаратилган. Республикамизда инвестиция сиёсатини такомиллаштириш ва хорижий инвестицияларни жалб этиш бўйича қатор ижобий ишлар амалга оширилди. Жалб этилган хорижий инвестицияларнинг асосий қисми реал сектор корхоналарини ривожлантиришга ва уларни техник- технологик янгилашга йўналтирилган. Шу билан бирга инвестицияларни жалб этиш ва уларнинг самарадорлигини ошириш бўйича ҳал этилиши лозим бўлган муаммолар ҳам талайгина. Жалб этилган инвестициялар ҳажми иқтисодиётда таркибий ўзгаришларни амалга ошириш учун етарли бўлмаяпти. Хорижий инвестициялар катта қисмининг бир нечта минтақаларда тўпланиб қолганлиги республикамиз минтақаларида мавжуд табиий-иқтисодий салоҳиятдан тўлиқ фойдаланиш имкониятларини чеклаб қўймоқда. Шу муносабат билан республикамизда инвестициялар жалб этиш самарадорлигини ошириш бўйича илмий асосланган таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқиш муҳим аҳамиятга эга бўлиб, мазкур соҳада илмий тадқиқотлар олиб боришни давом эттириш заруратини келтириб чиқармоқда. № 3, 2017 www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 3, май-июнь, 2017 йил Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Иқтисодиётга инвестицияларни жалб этиш ва улардан самарали фойдаланишнинг назарий жиҳатлари қатор олимлар томонидан ўрганилган. Жумладан, хориж олимларидан Ж.М.Кейнс, А.Маршалл, П.Самуэльсон, В.М.Фридман, К.Р.Макконелл, А.И.Дедиков, Г.Найденов ва бошқалар инвестициялар ва уларнинг самарадорлиги тўғрисидаги назарий концепциялар ишлаб чиққанлар [8]. Ўзбекистон иқтисодиётига инвестицияларни жалб этиш масалалари С.С.Ғуломов, А.В.Вахабов, Д.Ғозибеков, Н.Х.Хайдаров, Ш.Г.Юлдошев ва бошқаларнинг илмий ишларида тадқиқ этилган [7]. Бу ишларда асосан хорижий инвестицияларни жалб этишни кучайтиришнинг назарий жиҳатлари, бу жараёндаги молиявий-солиқ муносабатлари ёритилган. Ўзбекистон иқтисодиётининг ҳудудий ривожланишини тартибга солиш масалалари Ш.Б. Имомовнинг илмий ишларида кўриб чиқилган[10]. Д.Д.Рустамова, С.С.Насретдинов, Н.Н.Обламуродовларнинг номзодлик диссертацияларида иқтисодиётни эркинлаштириш шароитида хорижий инвестицияларни жалб этишнинг назарий асослари ва устувор йўналишлари, миллий иқтисодиётни модеринизациялашда инвестициялардан фойдаланиш самарадорлигини ошириш йўллари, тўғридан-тўғри хорижий инвестицияларни жалб қилишнинг назарий асослари ва устувор йўналишлари тадқиқ қилинган [7,8,9]. Шу билан бирга иқтисодий адабиётларда иқтисодиётни модернизациялашда инвестициялардан фойдаланиш самарадорлигини ошириш масалалари етарли даражада тадқиқ этилмаган. Мамлакатни модернизация қилиш ва жаҳон молиявий-иқтисодий инқирозининг Ўзбекистонда салбий оқибатларини бартараф этиш шароитида мамлакатимиз иқтисодиётига инвестицияларни жалб қилишнинг хусусиятлари ва устувор йўналишларини тадқиқ этиш зарурати ушбу тадқиқот йўналишининг долзарблигидан далолат беради. Тадқиқот методологияси Тадқиқотнинг асосий мақсади жаҳон хўжалиги тизимида глобаллашув жараёнларининг чуқурлашуви ва мамлакакатимиз иқтисодиётини модернизациялаш шароитида минтақалар реал сектор корхоналарига инвестициялар жалб этиш самарадорлигини ошириш бўйича илмий-амалий таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат. Тадқиқот жараёнида таққослаш, иқтисодий-статистик ва абстракт фикрлаш усулларидан кенг фойдаланилди. Тадқиқот натижасида минтақалар реал сектори корхоналарини модернизациялаш меҳанизмларини такомиллаштиришга оид илмий-амалий таклифлар ишлаб чиқилди. Хорижий инвестицияларни ўзлаштириш орқали минтақаларда қулай инвестицион муҳит барпо этиш омиллари ва шарт- шароитларига баҳо берилди. Ишлаб чиқилган илмий-амалий таклиф ва тавсиялардан мамлакатимиз минтақаларида ҳукуматимиз томонидан олиб борилаётган инвестиция сиёсатини ташкил этиш ва реал сектор корхоналарини модернизация қилишнинг иқтисодий механизмини такомиллаштириш бўйича мақсадли давлат дастурларини ишлаб чиқишда фойдаланиш мумкин. № 3, 2017 www.iqtisodiyot.uz 2 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 3, май-июнь, 2017 йил Таҳлил ва натижалар Мамлакатни модернизация қилиш ва янгилаш чора-тадбирларини амалга оширишнинг муҳим шарти ва манбаи сифатида фаол инвестиция сиёсатини амалга ошириш ва хорижий инвестицияларни жалб этиш муҳим аҳамият касб этади. Иқтисодиётнинг устувор тармоқларини ривожлантириш учун хорижий инвестицияларни жалб қилиш сиёсати мавжуд маблағлар, амалдаги шарт- шароитлардан келиб чиқиб мамлакатимиз иқтисодиётини юксалтириш, ҳамда инвестицияларни иқтисодиётнинг устувор тармоқларига жалб қилишга ва улардан самарали фойдаланишга қаратилга