Сущность и содержание понятий инновации и инновационный потенциал

Аннотация

Мақолада инновация ва инновацион салоҳият тушунчалари баён этилган. Муаллифлар томонидан хорижий олимларининг “инновация” атамаси туркумлаштирилган. Мақоланинг иккинчи ярмида республикамиз корхоналарининг инновацион салоҳиятини ривожлантириш учун давлат томонидан амалга оширалаётган чора-тадбирлар ва инновацион сиёсат жараёнлари муҳокама этилган. Аннотация: В статье изложены понятия инновация и инновационный потенциал. Авторами классифицирован термин «инновация» зарубежных ученых. Во второй половине статьи обсуждены процессы инновационной политики и мер, реализуемых государством для развития инновационного потенциала предприятий нашей республики. Abstraсt: The article describes the concepts of innovation and innovation potential. The authors classify the term "innovation" of foreign scientists. In the second half of the article, the processes of innovation policy and measures implemented by the state to develop the innovative potential of enterprises of our republic were discussed. Калит сўзлар: инновация, илм-фан, инновацион салоҳият, давлат сиёсати, янги ғоя, инновация жараёнлари. Кириш Ривожланган мамлакатларнинг тажрибасига кўра, жамиятни юксалтиришнинг асоси иқтисодиётни модернизация қилишга боғлиқдир. Модернизация жараёни натижасида мамлакатда ижтимоий-иқтисодий ривожланиш барқарор ўсиш таъминланади. Мамлакатимиз саноат тармоқларини модернизациялаш яқин йилларда ва келгусида республикамизда ҳал қилинадиган энг устувор вазифалардан биридир. Ушбу устувор вазифани адо этиш саноат корхоналари олдига ишлаб чиқариш қувватларини янада ошириш, маҳсулот сифатини яхшилаш, бозор рақобатларига бардош бериш, ўз мижозларини кўпайтириш, шу асосда пировард натижада олинадиган фойдани янада кўпайтиришга имкон берувчи инновацион салоҳиятни юксалтириш ҳамда у билан шуғулланишни зарурат қилиб қўймоқда. Иқтисодиётни модернизациялашда корхоналарнинг инновацион салоҳиятини бошқариш ва кескин рақобат шароитида ҳар бир корхонанинг муваффақиятли фаолият юритиши, жамоаси, ходимларнинг малакаси, билими, тажрибаси ҳамда ташаббускорлигига боғлиқ. Корхоналарнинг инновацион салоҳиятини бошқариш бу ва бошқа сифатларни қарор топтириш ҳамда ривожлантиришга бошқарувни такомиллаштириш ҳисобига эришилади. № 3, 2017 www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 3, май-июнь, 2017 йил Биринчи Президентимиз И.А. Каримов таъкидлаганларидек: “Ишлаб чиқаришни модернизация қилиш техник ва технологик қайта жиҳозлаш, иқтисодиётнинг етакчи тармоқларини жадал янгилаш биз учун энг муҳим устувор вазифа сифатида изчил давом эттирилмоқда” [1]. Бу ўринда Биринчи Президентимиз И.А.Каримовнинг “...иқтисодиётимизнинг асосий тармоқларини модернизация қилиш ва техник янгиланиш, мамлакатимизнинг янги марраларни эгаллаши учун кучли туртки берадиган ва жаҳон бозорида рақобатбардошлигини таъминлайдиган замонавий инновация технологияларни амалга ошириши лозим”[2], - деб айтган фикрларини эслаш ўринли деб ҳисоблаймиз. Инновацион фаолият ва унинг муҳитини ривожлантириш, ҳозирги кунда мамлакатнинг жаҳон иқтисодиётига интеграциялашуви ҳамда сифатли, рақобатбардош маҳсулотлар ишлаб чиқаришни таъминлаб беришда муҳим аҳамият касб этади. Шу маънода, Ўзбекистон Республикасида инновацион муҳитни ривожлантириш, ишлаб чиқариш корхоналарида бозор ўзгаришларини ҳисобга олган ҳолда ушбу фаолиятни ташкил этиш масалаларига қаратилган ислоҳотларни амалга оширишга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Чунки ҳозирги глобаллашув жараёнида мамлакатда мавжуд йирик ишлаб чиқариш корхоналари фаолиятининг узвийлигини таъминлаш, уларда инновацион фаолиятини ривожлантириш ва хорижий ишлаб чиқарувчилар билан маҳсулот рақобатбардошлигини таъминлаш талаб этилади. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили «Инновацион салоҳият» атамаси негизида, кўриниб турибдики, авваламбор, «инновация» сўзи, ушбу сўз негизининг ўзида эса, «новация» сўзи ётади. Ўзбек тили луғатига бу сўзлар хорижий тиллардан кириб келган. Чунончи, инглизча «innovation», русчасига «инновация» сўзи луғатларда «нововедение», «новаторство» сифатида талқин этилган Рус тилида берилган талқинга кўра бу сўз ўзбек тилига «янгилик киритиш», «янги усул», «киритилган янгилик» каби маъноларда таржима қилинган ва изоҳланган. Ўзбек тили изоҳли луғатида «Инновация» атамасига – техника ва технологиянинг янги турлари (авлодлари)ни жорий этиш мақсадида иқтисодиётдан сарфланган маблағлар тушунчаси сифатида келтирилган [3]. «Новация», лотинча «novation» сўзи рус тилидаги луғатларда «изменение», «обновление», ўзбек тили луғатларида эса «ўзгариш», «янгиланиш» маъносида талқин этилган. «Инновация» атамаси махсус луғат ва адабиётларда ҳам турлича таърифланган ҳамда изоҳланган. Хусусан, рус тилида чоп этилган «Большой бухгалтерский словарь»да инновация атамасига 1) «техника ва технология авлодини алмаштиришни таъминлаш мақсадида иқтисодиётга маблағ киритиш; 2) «илмий-техник ютуқлари натижаси ҳисобланган янги техника ва технология» мазмунларида таъриф берилган[4]. «Инновация» моҳиятан мураккаб ва кўп қиррали масала бўлиб, бу иқтисодч