Приоритетные направления опережающего развития сельского хозяйства за счет глубоких структурных преобразований и модернизации

Аннотация

The article deals with the issues of modernization, carrying out deep structural transformations and accelerated development of agriculture within the framework of the implementation of the strategy for the five priority development directions of the Republic of Uzbekistan for the period 2017-2021. Калит сўзлар: модернизация, чуқур таркибий ўзгаришлар, ҳаракат стратегияси, устувор йўналишлар, кўп тармоқли фермер хўжаликлари, уруғчилик-селекция, наслчилик, илғор агротехнологиялар, суғориш усуллари. Қишлоқ хўжалиги аҳолининг озиқ-овқат маҳсулотларига, қайта ишлаш саноатини эса хомашёга бўлган талабини қондириш билан бирга, республикамиз экспорт салоҳиятини мустаҳкамлашнинг истиқболли манбаларидан бири саналади. Истиқболли ривожланиш стратегиясида “қишлоқ хўжалигини ислоҳ қилиш ва озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлаш масалалари, ҳеч шубҳасиз, биз учун энг муҳим вазифалардан бири бўлиб қолади. Энг аввало, агросаноат комплекси ва унинг локомотиви, яъни ҳаракатга келтирувчи кучи бўлган кўп тармоқли фермер хўжаликларини изчил ривожлантиришга катта эътибор қаратилади [1, 6 б.]. Мустақиллик йилларида қишлоқ хўжалигини ислоҳ қилиш бўйича муҳим ишлар амалга оширилди. Ишлаб чиқаришга илғор техника ва технологияларни жорий этиш ишлари йилдан-йилга жадаллашиб, чекланган ер ва сув ресурсларидан фойдаланиш самарадорлиги юксалиб борди. Амалга оширилган туб иқтисодий ислоҳотлар ва таркибий ўзгаришлар натижасида ўтган 2000-2015 йиллар оралиғида қишлоқ хўжалиги ялпи маҳсулотининг ўртача йиллик ўсиш суръатлари ошиб бориш динамикасига эга бўлди. Хусусан, бу кўрсаткич ўтган йилларга нисбатан ҳисоблаганда 2000-2016 йилларда ўртача 6 %дан юқори бўлди ва 2016 йилда 6,8 %га тенг бўлди. Кейинги йилларда мамлакат ялпи ички маҳсулотида қишлоқ хўжалиги ялпи маҳсулоти салмоғининг камайиб бориш тенденцияси кузатилмоқда. Ўзбекистон Республикаси Давлат статистика қўмитаси маълумотларига кўра 2000 йилда ялпи ички маҳсулот таркибида қишлоқ хўжалигининг салмоғи 30,1 % га тенг бўлган бўлса, 2016 йилда бу кўрсаткич 16,8 % гача пасайган (1-расм). Бу ҳолат мамлакатимизда саноатнинг индустриал тармоқлари ҳамда хизматлар соҳасини жадал ривожлантириш № 2, 2017 www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 2, март-апрель, 2017 йил борасида амалга оширилаётган чуқур таркибий ўзгаришлар натижалари билан изоҳланади. 120 103,1 106 108,9 106,7 104,5 106,9 107,2 107 106,6 100 80 60 40 30,1 30,1 26,8 25,1 19,7 18 17,6 17,4 16,8 20 0 2000 й. 2002 й. 2004 й. 2006 й. 2008 й. 2010 й. 2012 й. 2014 й. 2016 й. Қишлоқ хўжалиги ялпи маҳсулотининг йиллик ўсиш суръатлари, %да Ялпи ички маҳсулотда қишлоқ хўжалигининг улуши, %да 1-расм. Республикада қишлоқ хўжалиги ривожланишининг асосий макроиқтисодий кўрсаткичлари, (% да) Эришилаётган ижобий ютуқлар билан бир қаторда, тармоқда ўз ечимини кутаётган муаммолар ҳам мавжуд. Мамлакатимиз Президенти Ш.М.Мирзиёев мамлакатимизни 2016 йилда ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришнинг асосий якунлари ва 2017 йилга мўлжалланган иқтисодий дастурнинг энг муҳим устувор йўналишларига бағишланган Вазирлар Маҳкамасининг кенгайтирилган мажлисидаги маърузасида бу борадаги қуйидаги муаммоларга эътиборини қаратди [2, 20 б.]: - фермер хўжаликлари ер майдонларини оптималлаштириш ва фермерликка муносиб номзодлар танлаш билан боғлиқ камчиликлар; - айрим фермер хўжаликларида етарлича айланма маблағлар, зарур техника ва бошқа моддий-техник ресурслари мавжуд эмаслиги қишлоқ хўжалиги экинлари ҳосилдорлигига, шартнома мажбуриятлари бажарилишига ва фермер хўжаликларининг рентабеллигига салбий таъсир кўрсатаётгани; - айрим жойларда ишлаб чиқаришни ташкил этишдаги масъулиятсизлик пахта ва ғалла ҳосилига таъсир кўрсатаётгани. Улардан келиб чиқиб, Президентимиз томонидан 2017 йилда қуйидаги стратегик муҳим вазифаларни амалга ошириш вазифаси белгиланди: биринчидан, экин майдонлари таркибини оптималлаштириш, илғор агротехнологияларни жорий этиш эвазига ҳосилдорликни ошириш, мева- сабзавотлар ва узум етиштиришни кўпайтириш; иккинчидан, кейинги 10 йил мобайнида кузатилган минерал ўғитлар, ёқилғи-мойлаш материаллари ва уруғлик нархлари ўсиши билан пахта хомашёси ва ғалланинг харид нархлари ўсиши ўртасидаги кескин фарқни эътиборга олган ҳолда фермер хўжаликларининг молиявий-иқтисодий аҳволини мустаҳкамлаш. Учинчидан, ўтган йилларда Молия вазирлиги ва унинг ҳузуридаги Жамғарма томонидан шакллантирилган, давлат эҳтиёжлари учун қишлоқ № 2, 2017 www.iqtisodiyot.uz 2 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 2, март-апрель, 2017 йил хўжалиги маҳсулотлари етиштириш агротехника тадбирларини молиялаштиришда ижобий натижа бермаётган тизимга барҳам бериш [2, 21 б.]. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 7 февралдаги ПФ- 4947-сонли фармони билан тасдиқданган “2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегияси”да қишлоқ хўжалигини модернизация қилиш ва жадал ривожлантириш бўйича айнан шу вазифаларнинг ечимини топиш ва амалга оширишга асосий э